Ewangelie i list Pawła podają różne pierwsze imię. Zarzut brzmi: skoro nawet w tak podstawowej sprawie świadectwa się rozchodzą, to całe świadectwo jest niepewne. Warto zobaczyć, jak wygląda każda z tych list i czemu służy.
Co o kolejności ukazań mówią Marek i Jan?
Marek podaje kolejność wprost.
A Jezus, gdy zmartwychwstał wczesnym rankiem pierwszego dnia po szabacie, ukazał się najpierw Marii Magdalenie, z której wypędził siedem demonów.
Mk 16,9 (UBG)
Jan opisuje to spotkanie w szczegółach, których nie da się zmyślić bez powodu — łącznie z pomyłką co do ogrodnika.
A to powiedziawszy, odwróciła się i ujrzała stojącego Jezusa, lecz nie wiedziała, że to Jezus. Jezus ją zapytał: Kobieto, czemu płaczesz? Kogo szukasz? A ona, sądząc, że to ogrodnik, odpowiedziała mu: Panie, jeśli ty go wziąłeś, powiedz mi, gdzie go położyłeś, a ja go zabiorę. Jezus powiedział do niej: Mario! A ona, obróciwszy się, powiedziała do niego: Rabbuni! – co się tłumaczy: Nauczycielu.
J 20,14-16 (UBG)
Mateusz notuje spotkanie kobiet wracających od grobu.
Kiedy szły przekazać to jego uczniom, nagle Jezus wyszedł im na spotkanie i powiedział: Witajcie! A one podeszły, objęły go za nogi i oddały mu pokłon.
Mt 28,9 (UBG)
Od kogo Paweł zaczyna listę świadków?
Paweł wylicza świadków w liście do Koryntian i zaczyna od kogo innego.
I że ukazał się Kefasowi, a potem tym dwunastu.
1 Kor 15,5 (UBG)
Łukasz zna to samo świadectwo i umieszcza je w relacji z pierwszego dnia.
Ci mówili: Pan naprawdę zmartwychwstał i ukazał się Szymonowi.
Łk 24,34 (UBG)
Czy Paweł podaje kolejność zdarzeń, czy kolejność świadków?
Paweł nie mówi, że Kefas zobaczył pierwszy. Podaje kolejność wyliczenia, nie kolejność zdarzeń. Cała jego lista układa się jak zestawienie świadectw publicznych: apostoł, potem dwunastu, potem ponad pięciuset naraz, potem Jakub, na końcu on sam. To porządek świadków, których można wskazać i zapytać — Paweł zresztą pisze, że większość z tych pięciuset jeszcze żyje. W takim zestawieniu wymienia się tych, których świadectwo miało wagę w sporze publicznym.
Ewangelie nie prowadzą listy świadków, tylko opowiadanie. Dlatego kolejność jest u nich chronologiczna i dlatego zaczyna się od kobiet.
Czego to wyjaśnienie nie tłumaczy: Paweł nie zaznacza, że pomija kogokolwiek, ani nie mówi, że jego porządek nie jest czasowy. To odczytanie wynika z kształtu listy, a nie z jego zastrzeżenia. Kto twierdzi, że Paweł świadomie pominął kobiety ze względu na ich pozycję prawną, dopowiada motyw, którego apostoł nie podaje.
| Kolejność u Pawła | Świadek |
|---|---|
| 1 | Kefas |
| 2 | Dwunastu |
| 3 | Ponad pięciuset naraz |
| 4 | Jakub |
| 5 | Paweł |
Dlaczego świadectwo kobiet wzmacnia wiarygodność zapisu?
We wszystkich czterech ewangeliach pierwszymi świadkami są kobiety, a Marek dodaje przy Marii Magdalenie informację o siedmiu demonach, z których została uwolniona. Kto układałby świadectwo pod ówczesnego odbiorcę, nie zaczynałby od świadka o takiej przeszłości i o takiej pozycji w sądzie. Zapisano to, co się wydarzyło, a nie to, co brzmiałoby lepiej.
Do tego dochodzi szczegół z relacji Jana, którego nikt nie dopisałby dla wzmocnienia opowieści. Maria nie rozpoznaje Zmartwychwstałego i bierze Go za ogrodnika. Świadek idealny rozpoznałby od razu; ten świadek najpierw się myli, a potem reaguje na własne imię. Taki zapis osłabia świadectwo w oczach czytelnika szukającego pewności, więc jego obecność w tekście da się wytłumaczyć najprościej tym, że tak zapamiętano to zdarzenie.
Trzeba jednak dodać, w czym argument ten nie pomaga. Nie rozstrzyga on różnicy między listami, tylko przemawia za tym, że relacje nie były układane pod odbiorcę. Kolejność u Pawła nadal wymaga wyjaśnienia przez rodzaj zestawienia, a nie przez wiarygodność ewangelii. Dwie rzeczy trzeba tu trzymać osobno: to, czy świadectwo wygląda na autentyczne, i to, czy dwie listy da się uzgodnić.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kiedy dokładnie doszło do spotkania z Kefasem — Łukasz wspomina o nim jako o rzeczy już znanej wieczorem pierwszego dnia, ale nikt jej nie opisuje. Nie wiemy, czy spotkanie kobiet u Mateusza jest tym samym, co rozmowa opisana przez Jana, czy osobnym. Nie wiemy, skąd Paweł wziął swoją listę ani czy była w obiegu wcześniej jako ustalona formuła. Zgodne pozostaje to, co w każdej z relacji jest twierdzeniem głównym: grób był pusty, a ci, którzy widzieli Zmartwychwstałego, powiedzieli o tym publicznie i wielu z nich dało się w tej sprawie zapytać.
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Jakub · Maria · Marek — znaczenie imienia · Mateusz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
