Dwanaście pokoleń to jedna z najbardziej ustalonych liczb w Piśmie. Kłopot polega na tym, że listy imion, które ją wypełniają, nie są identyczne. W różnych miejscach wypada z nich Lewi, wchodzi Efraim, znika Dan, a Józef bywa raz jednym pokoleniem, raz dwoma.
Od czego zaczyna się liczenie dwunastu pokoleń?
Oto wszystkich dwanaście pokoleń Izraela i to, co im powiedział ich ojciec, gdy im błogosławił. Każdemu według jego błogosławieństwa błogosławił.
Rdz 49,28
Pierwsza zmiana zachodzi jeszcze w Księdze Rodzaju, gdy Jakub adoptuje dwóch wnuków i zrównuje ich z własnymi synami.
Dlatego teraz twoi dwaj synowie, Efraim i Manasses, którzy urodzili ci się w ziemi Egiptu, zanim przyszedłem tu do ciebie do Egiptu, są moimi. Będą moi jak Ruben i Symeon.
Rdz 48,5
Od tego momentu potencjalnych pokoleń jest trzynaście, a liczba dwanaście może się utrzymać tylko wtedy, gdy któreś z nich zostanie z listy zdjęte.
Dlaczego Lewiego pomijano w spisach i przy podziale ziemi?
Przy spisie wojskowym Lewi zostaje wyłączony wprost.
Tylko pokolenia Lewiego nie spisuj i nie licz go razem z synami Izraela;
Lb 1,49
Przy podziale ziemi wyłączenie jest jeszcze wyraźniejsze i opatrzone uzasadnieniem.
Lecz pokoleniu Lewiego Mojżesz nie dał dziedzictwa, gdyż Pan, Bóg Izraela, sam jest ich dziedzictwem, jak im to powiedział.
Joz 13,33
W obu przypadkach dwanaście domyka się dzięki temu, że Józef liczy się podwójnie — jako Efraim i Manasses.
Czym lista z Apokalipsy różni się od list Tory?
Apokalipsa podaje własne wyliczenie i układa je inaczej niż wszystkie listy Tory.
Z pokolenia Judy dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Rubena dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Gada dwanaście tysięcy opieczętowanych; Z pokolenia Asera dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Neftalego dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Manassesa dwanaście tysięcy opieczętowanych; Z pokolenia Symeona dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Lewiego dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Issachara dwanaście tysięcy opieczętowanych; Z pokolenia Zabulona dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Józefa dwanaście tysięcy opieczętowanych, z pokolenia Beniamina dwanaście tysięcy opieczętowanych.
Ap 7,5-8
Lewi jest tu obecny, mimo że w spisach Tory go nie było. Nie ma natomiast Dana ani Efraima, a Manasses stoi obok Józefa, choć jest jego synem i normalnie jest przez to imię obejmowany.
Jak tłumaczy się różnice między listami pokoleń?
Skład zależy od celu listy
Najmocniejsze wyjaśnienie dotyczy list Tory. Spis wojskowy liczy zdolnych do walki, więc pomija plemię wyłączone ze służby wojskowej. Podział ziemi liczy dziedziczących, więc pomija plemię bez dziedzictwa. Za każdym razem wypada Lewi i za każdym razem lukę wypełnia rozdzielony Józef. Czego nie tłumaczy: nie obejmuje listy z Apokalipsy, gdzie kryterium jest zupełnie inne i gdzie akurat Lewi wraca.
Dan pominięty z powodu bałwochwalstwa
Drugie wyjaśnienie jest starą tradycją: Dan wypada z listy, bo to jego terytorium stało się ośrodkiem kultu obcego. Księga Sędziów rzeczywiście opisuje pokolenie Dana jako szukające sobie miejsca i zabierające cudzy posąg.
W tych dniach nie było króla w Izraelu, toteż w tych dniach pokolenie Dana szukało sobie dziedzictwa do zamieszkania. Aż do tego dnia bowiem nie przypadło im dziedzictwo pośród pokoleń Izraela.
Sdz 18,1
Czego nie tłumaczy: Apokalipsa nie podaje żadnego powodu pominięcia. Nie tłumaczy też, dlaczego z listy wypada Efraim, którego prorocy oskarżają o to samo równie ostro, ani dlaczego imię Dana wraca w opisie bram nowego miasta.
Zmiana w toku przekazu tekstu
Trzecia propozycja mówi o pomyłce kopisty na wczesnym etapie przepisywania greckiego tekstu. Czego nie tłumaczy: jest to rekonstrukcja, nie odczyt. Tekst, którym dysponujemy, brzmi jednoznacznie, a proponowana poprawka rozwiązuje jedną trudność, tworząc drugą — trzeba wtedy wyjaśnić, skąd wziął się Józef obok Manassesa.
Czy Dan zostaje wykreślony z Pisma na stałe?
Warto zestawić pominięcie z listy opieczętowanych z tym, co ta sama księga mówi kilkanaście rozdziałów dalej o bramach nowego miasta.
Miało ono wielki i wysoki mur, miało dwanaście bram, a na bramach dwunastu aniołów i wypisane imiona, które są imionami dwunastu pokoleń synów Izraela.
Ap 21,12
Imion tam nie wymieniono, ale liczba jest ta sama i obejmuje wszystkie pokolenia bez wyjątku. Jakub w swoim błogosławieństwie również nie odbiera Danowi miejsca, przeciwnie — zapowiada, że będzie sądził swój lud jako jedno z pokoleń Izraela. Wniosek, że Dan został wykluczony na zawsze, wykracza więc poza to, co którykolwiek z tych tekstów mówi.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego Apokalipsa pomija Dana i Efraima, bo nie podaje powodu. Nie wiemy też, czy jej lista ma być odczytana jako spis etniczny, czy jako obraz posługujący się imionami pokoleń — a od tego zależy, czy pominięcie w ogóle wymaga wyjaśnienia. To, co da się powiedzieć pewnie, jest węższe niż zwykle się twierdzi: liczba dwanaście trzyma się w całym Piśmie, ale nie trzyma się jeden ustalony skład. Same księgi traktują tę zmienność jako coś naturalnego i nigdzie jej nie prostują, co znaczy, że nie widziały w niej problemu. Problem widzi dopiero czytelnik, który zakłada, że lista pokoleń jest rejestrem, a nie sposobem mówienia o całym ludzie.
Zobacz też: Księga Sędziów · Jakub · Józef — znaczenie imienia · Manasses — znaczenie imienia
