Mateusz otwiera swoją ewangelię listą przodków. Łukasz podaje własną listę w trzecim rozdziale, prowadząc ją w przeciwną stronę — od Jeszui wstecz. Do Dawida obie idą tą samą drogą. Od Dawida rozchodzą się i praktycznie się nie schodzą. Zarzut jest prosty i nie da się go zbyć: jeden człowiek nie ma dwóch różnych dziadków.
W którym miejscu rodowody Mateusza i Łukasza się rozchodzą?
Mateusz zaczyna od Abrahama i schodzi w dół pokoleń. Pierwsze zdanie wskazuje dwa punkty odniesienia całej listy.
Księga rodu Jezusa Chrystusa, syna Dawida, syna Abrahama.
Mt 1,1 (UBG)
Po Dawidzie Mateusz skręca w linię królewską — przez Salomona i dalej przez kolejnych królów Judy.
A Jesse spłodził króla Dawida, a król Dawid spłodził Salomona z tej, która była żoną Uriasza.
Mt 1,6 (UBG)
Łukasz w tym samym miejscu ma innego syna Dawida. Natan nie panował i nie ma go w spisach królewskich.
Syna Meleasza, syna Menny, syna Mattata, syna Natana, syna Dawida;
Łk 3,31 (UBG)
Obie listy dochodzą do Józefa, ale nawet tam nie podają tego samego ojca. Mateusz kończy formułą, która różni się od reszty listy: nie mówi, że Józef spłodził Jeszuę.
A Jakub spłodził Józefa, męża Marii, z której narodził się Jezus, zwany Chrystusem.
Mt 1,16 (UBG)
Łukasz robi zastrzeżenie w drugą stronę i podaje Józefowi innego ojca.
A Jezus miał około trzydziestu lat. Był, jak sądzono, synem Józefa, syna Helego;
Łk 3,23 (UBG)
Jak próbuje się wyjaśnić różnicę między rodowodami?
Pierwsze wyjaśnienie: Mateusz spisał linię Józefa, a Łukasz linię Marii, przy czym Heli byłby teściem Józefa. Przemawia za nim Łukaszowe zastrzeżenie o tym, jak sądzono, oraz to, że Mateusz unika słowa o spłodzeniu przy ostatnim ogniwie. Czego to nie tłumaczy: Łukasz nie wymienia Marii ani razu, a rodowód prowadzony przez matkę nie jest w Piśmie praktyką, którą można by wskazać palcem. To rekonstrukcja czytelnika, nie stwierdzenie autora.
Drugie wyjaśnienie: prawo lewiratu. Jeden z dwóch mężczyzn byłby ojcem prawnym, drugi biologicznym, a Heli i Jakub byliby braćmi. Czego to nie tłumaczy: lewirat rozwiązuje jedno rozdwojenie, to przy Józefie. Tymczasem listy różnią się nie w jednym punkcie, lecz na całej długości od Dawida w dół, i mają nawet różną liczbę pokoleń.
Trzecie wyjaśnienie: Mateusz podaje prawo do tronu, Łukasz pochodzenie cielesne. Czego to nie tłumaczy: Mateusz nigdzie nie zapowiada, że spisuje następstwo tronu. Nazywa swoją listę księgą rodu i tak samo używa słowa o spłodzeniu przy królach, jak przy ludziach spoza dworu.
Czy wyrok na Jechoniasza podważa rodowód Mateusza?
Do rodowodu Mateusza dokłada się osobny problem. Linia królewska przechodzi u niego przez Jechoniasza.
A po uprowadzeniu do Babilonu Jechoniasz spłodził Salatiela, a Salatiel spłodził Zorobabela.
Mt 1,12 (UBG)
Na tym samym człowieku ciąży wyrok wypowiedziany przez Jeremiasza.
Tak mówi Pan: Zapiszcie tego człowieka jako bezpotomnego i że mu się nie poszczęści za jego dni. Nie poszczęści się nikomu z jego potomstwa, by zasiąść na tronie Dawida i panować jeszcze w Judzie.
Jr 22,30 (UBG)
Łukasz ma w tym miejscu tę samą parę imion, ale w innym otoczeniu rodzinnym — Salatiel jest u niego synem Neriego, nie Jechoniasza.
Syna Joanana, syna Resy, syna Zorobabela, syna Salatiela, syna Neriego;
Łk 3,27 (UBG)
Bywa to czytane jako moment, w którym obie linie stykają się na dwa pokolenia i znów rozchodzą. Bywa też czytane jako dowód, że chodzi o dwóch różnych ludzi o tych samych imionach — imiona te były po niewoli częste. Pismo nie rozstrzyga, które odczytanie jest właściwe. Wyrok z Jeremiasza dotyczy zasiadania na tronie, a nie posiadania dzieci, więc sam w sobie nie unieważnia listy Mateusza — ale też nie znika z niej.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czyją linię zapisał Łukasz. Nie wiemy, czy Heli był teściem Józefa, czy jego ojcem prawnym po lewiracie, bo tekst nie mówi ani jednego, ani drugiego. Nie wiemy, czy Salatiel i Zorobabel z obu list to ci sami ludzie. Nie wiemy wreszcie, dlaczego Łukasz wybrał Natana zamiast Salomona, skoro obietnica królestwa szła przez Salomona. Wszystkie trzy wyjaśnienia są dopowiedzeniami czytelników; żaden ewangelista nie tłumaczy się z różnicy i żaden nie odnosi się do listy drugiego. To, co obie listy mówią zgodnie i wprost, jest natomiast jedno: Mesjasz pochodzi z Dawida i z Abrahama. Ta zgodność jest w tekście. Harmonizacja szczegółów w tekście nie jest.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Jakub · Mateusz — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia · Natan — znaczenie imienia · Józef — znaczenie imienia
