Baal (בַּעַל) rozpada się w słownikach na trzy hasła o tych samych spółgłoskach: imię bóstwa (H1168, 82 razy), zwykły rzeczownik oznaczający właściciela i męża (H1167, 83 razy) oraz czasownik o poślubianiu i władaniu (H1166, 15 razy). Ta zbieżność nie jest przypadkiem tłumaczy — jest sednem sprawy i wyjaśnia sceny, które inaczej wyglądają na dziwne.
Zwykłe słowo
Jeśli jednak wół bódł przedtem i ostrzegano o tym jego właściciela, ten zaś nie pilnował go, i wół zabił mężczyznę lub kobietę, wół będzie ukamienowany i jego właściciel poniesie śmierć.
Wj 21,29
„Właściciel wołu” to po hebrajsku baal wołu. W Rdz 37,19 bracia nazywają Józefa mistrzem od snów — baal snów. Baal to ten, do kogo coś należy i kto nad czymś panuje. Prorok robi z tego użytek, którego nie da się przełożyć bez straty.
W tym dniu, mówi Pan, będziesz mnie nazywać Iszi – mój mężu, a nie będziesz mnie już nazywała Baal – mój panie!
Oz 2,16
Ozeasz każe Izraelowi zmienić sposób zwracania się do Boga: z „mój panie” (baali) na „mój mężu” (iszi). UBG zostawia oba hebrajskie słowa w tekście i objaśnia je, więc polski czytelnik akurat tu widzi grę słów. Werset dalej Bóg zapowiada usunięcie imion Baalów z ust ludu (Oz 2,17). Spór nie dotyczy tego, czy Bóg jest panem — dotyczy tego, którego pana Izrael tak nazywa.
Konfrontacja na Karmelu
Wtedy Eliasz zbliżył się do całego ludu i powiedział: Jak długo będziecie się wahać między dwoma zdaniami? Jeśli Pan jest Bogiem, idźcie za nim, a jeśli Baal, idźcie za nim. A lud nie odpowiedział mu ani słowa.
1Krl 18,21
Pytanie Eliasza nie brzmi „czy Baal istnieje”, lecz „za kim pójdziecie”. Lud nie odpowiada ani słowa. W 1 Krl 18,22 prorok liczy czterystu pięćdziesięciu proroków Baala przeciw sobie samemu, a w 1 Krl 18,40 każe ich pojmać. Jedyny opis samego Baala, jaki daje ten rozdział, jest szyderstwem: w 1 Krl 18,27 Eliasz podsuwa, że bóg zamyślił się, jest zajęty, w drodze albo śpi.
I wzniósł ołtarz dla Baala w domu Baala, który zbudował w Samarii.
1Krl 16,32
Achab zbudował Baalowi dom w Samarii; Jehu zburzył go i zrobił z niego wychodek (2 Krl 10,27); Manasses odbudował ołtarze (2 Krl 21,3). Jeremiasz wymienia kadzenie Baalowi w jednym szeregu z kradzieżą, zabójstwem i krzywoprzysięstwem.
Czy będziecie kraść, zabijać, cudzołożyć, przysięgać fałszywie, palić kadzidło Baalowi, iść za innymi bogami, których nie znacie;
Jr 7,9
Imiona, które ktoś potem poprawił
Najłatwiejszy do sprawdzenia ślad tego, że -baal bywał w imionach neutralny, leży w porównaniu dwóch ksiąg.
Ner spłodził Kisza, a Kisz spłodził Saula, Saul zaś spłodził Jonatana, Malkiszuę, Abinadaba i Eszbaala.
1Krn 8,33
Lecz Abner, syn Nera, dowódca wojsk Saula, wziął Iszboszeta, syna Saula, i przyprowadził go do Machanaim;
2Sm 2,8
Kroniki nazywają syna Saula Eszbaalem, Księgi Samuela tego samego człowieka — Iszboszetem. Podobnie 1 Krn 8,34 ma Meribbaala, a 2 Sm 9,6 Mefiboszeta. 1 Krn 14,7 wymienia wśród synów Dawida Beeliadę, a 2 Sm 5,16 w tym samym miejscu listy — Eliadę. W każdej parze Kroniki zachowują człon -baal, a Samuel ma coś innego; boszet znaczy hańba. Pismo podaje obie wersje i nie komentuje różnicy ani razu.
W tę samą stronę prowadzą dwa inne fakty. Gedeon nosi imię Jerubbaal nadane mu w sporze przez własnego ojca (Sdz 6,31-32) i imię to zostaje przy nim do końca. A Dawid nazywa pole zwycięstwa Baal-Perasim właśnie dlatego, że to Pan rozerwał tam jego wrogów (2 Sm 5,20).
Czego tekst nie mówi
W Biblii nie ma mitu o Baalu. Nie ma burzy, nie ma walki z morzem, nie ma śmierci i powrotu bóstwa, nie ma małżonki, nie ma tytułów. Wszystko, co zwykle opowiada się o Baalu jako kananejskim bogu burzy, pochodzi z tabliczek z Ugarit — a więc spoza Pisma. Odnotowuję to jako materiał zewnętrzny i nie buduję na nim wniosku.
Pismo nie mówi też, ile bóstw kryje się pod liczbą mnogą „Baalowie” (Sdz 2,11; 1 Sm 7,4) ani czy lokalne baale były uważane za jedno bóstwo, czy za wiele. Nie opisuje wyglądu posągu Baala poza tym, że istniał i dało się go rozbić (2 Krl 10,26-27).
Synowie Izraela usunęli więc Baalów i Asztarty i służyli tylko Panu.
1Sm 7,4
Kierunek naprawy jest w tekście za to zawsze ten sam i zawsze zaczyna się w domu: pierwszym poleceniem dla Gedeona jest zburzenie ołtarza Baala należącego do jego własnego ojca (Sdz 6,25).
Zobacz też: Baal · Achab · Dawid · Ozeasz — znaczenie imienia · Eliasz — znaczenie imienia · Jehu — znaczenie imienia
