Wzmianka o aniołach przy Synaju bywa używana jako argument przeciw Torze: skoro przekazali ją aniołowie, to miałaby być czymś niższym. Teksty, na których to się opiera, prowadzą dokładnie w odwrotną stronę, a jeden z nich robi z tego faktu argument o wadze Prawa.
Ślad w Tanach
Powiedział: Pan przyszedł z Synaju i z Seiru wzeszedł dla nich, zajaśniał z góry Paran i przyszedł z dziesięcioma tysiącami świętych; z jego prawicy wyszło dla nich ogniste prawo.
Pwt 33,2
Rydwanów Bożych jest dwadzieścia tysięcy, wiele tysięcy aniołów; Pan przebywa wśród nich w świątyni, jak na Synaju.
Ps 68,17
Błogosławieństwo Mojżesza opisuje przyjście Jahwe z Synaju i wspomina o dziesięciu tysiącach świętych. Psalm dokłada obraz rydwanów i tysięcy, a Pana umieszcza pośród nich, wprost odsyłając do Synaju. Oba teksty mówią więc o towarzyszeniu i orszaku. Nie mówią, że ktokolwiek zastępował Boga w mówieniu.
Trzy teksty Nowego Przymierza
On to był w zgromadzeniu na pustyni z aniołem, który mówił do niego na górze Synaj i z naszymi ojcami. On przyjął żywe słowa Boże, aby nam je przekazać.
Dz 7,38
Wy, którzy otrzymaliście prawo przez rozporządzenie aniołów, lecz nie przestrzegaliście go.
Dz 7,53
Po co więc prawo? Zostało dodane z powodu przestępstw, aż do przyjścia potomka, któremu złożono obietnicę, ustanowione przez aniołów ręką pośrednika.
Ga 3,19
Szczepan przed sanhedrynem mówi o Mojżeszu na pustyni z aniołem i o żywych słowach, które przyjął, by przekazać ludowi. Kilkanaście wersetów dalej stawia zarzut i jest on kluczowy dla całej sprawy: otrzymaliście prawo przez rozporządzenie aniołów, a nie przestrzegaliście go. Gdyby udział aniołów obniżał rangę Prawa, zarzut byłby bez sensu — Szczepan podaje ten fakt jako obciążający, a nie łagodzący. Paweł w liście do Galatów wspomina o tym samym, mówiąc o prawie ustanowionym przez aniołów ręką pośrednika.
Do czego ten fakt służy
Bo jeśli słowo wypowiedziane przez aniołów było niewzruszone, a wszelkie wykroczenie i nieposłuszeństwo otrzymało sprawiedliwą odpłatę; Jakże my ujdziemy, jeśli zaniedbamy tak wielkie zbawienie, które było głoszone na początku przez Pana, a potwierdzone nam przez tych, którzy go słyszeli?
Hbr 2,2-3
Tu wnioskowanie jest wyłożone wprost i nie zostawia wątpliwości. Autor listu bierze słowo wypowiedziane przez aniołów jako miarę: było niewzruszone, a każde wykroczenie otrzymało sprawiedliwą odpłatę. Na tym buduje pytanie o nas. Skoro tamto zobowiązywało, tym bardziej zobowiązuje to, co przyszło później. Jest to argument od mniejszego do większego i działa tylko wtedy, gdy Prawo jest traktowane poważnie. Kto czyta ten werset jako umniejszenie Tory, odwraca kierunek całego rozumowania.
Zarzut: przecież mówił Bóg
I Bóg mówił te wszystkie słowa:
Wj 20,1
Twarzą w twarz rozmawiał z wami Pan na górze spośród ognia;
Pwt 5,4
Te słowa wypowiedział Pan do całego waszego zgromadzenia na górze spośród ognia, obłoku i ciemności donośnym głosem. I nic nie dodał. Potem napisał je na dwóch tablicach kamiennych i dał mi je.
Pwt 5,22
A gdy dokończył rozmowę z Mojżeszem na górze Synaj, Pan dał mu dwie tablice świadectwa, tablice kamienne napisane palcem Boga.
Wj 31,18
To zastrzeżenie jest poważne i trzeba je postawić w pełnej sile. Tora konsekwentnie przypisuje mówienie Bogu. Wyjścia otwiera Dekalog zdaniem o tym, kto wypowiada te słowa. Mojżesz mówi o rozmowie twarzą w twarz spośród ognia i dodaje, że nic nie zostało dodane. Tablice zostały napisane palcem Boga. Żaden z tych tekstów nie wspomina o pośrednictwie anielskim i żaden nie zostawia miejsca na inną osobę mówiącą.
Trzeciego dnia o poranku pojawiły się grzmoty i błyskawice, i gęsty obłok nad górą, i bardzo potężny głos trąby, tak że cały lud, który był w obozie, zadrżał. I Mojżesz wyprowadził lud z obozu na spotkanie z Bogiem, i stanęli u stóp góry. A góra Synaj cała dymiła, gdyż Pan zstąpił na nią w ogniu. Dym unosił się z niej jak dym z pieca i cała góra bardzo się trzęsła. A gdy głos trąby się przeciągał i coraz bardziej się rozlegał, Mojżesz mówił, a Bóg odpowiadał mu głosem.
Wj 19,16-19
Opis samego wydarzenia też nie wymienia aniołów. Są grzmoty, obłok, dym, trzęsienie góry i głos trąby, a na końcu rozmowa: Mojżesz mówił, a Bóg odpowiadał mu głosem. Napięcie między tym opisem a wzmiankami Nowego Przymierza jest realne i nie da się go usunąć jednym zdaniem. Najbliższe tekstowi jest odczytanie, w którym obecność orszaku nie wyklucza tego, że mówił Bóg — bo Pwt 33,2 mówi o przyjściu ze świętymi, a nie o przekazaniu im głosu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, na czym polegało rozporządzenie aniołów. Szczepan używa tego wyrażenia raz i nie objaśnia go. Paweł mówi o ustanowieniu przez aniołów i również nie tłumaczy, co znaczy tu przyimek. Nie wiemy więc, czy chodzi o przekazywanie słów, o obecność świadków, o oprawę zdarzenia, czy o coś jeszcze innego.
Nie wiemy, ilu ich było. Liczby, które padają w Tanach, należą do języka poezji: dziesięć tysięcy świętych u Mojżesza, dwadzieścia tysięcy rydwanów w psalmie. Żaden z tych tekstów nie podaje ich jako wyniku rachunku i nie da się z nich zrobić statystyki.
Nie wiemy, jak pogodzić opis z Księgi Wyjścia z trzema wzmiankami z Nowego Przymierza. Można wskazać kierunek, ale nie da się przedstawić rozwiązania jako nauki Pisma, bo Pismo tego nie rozwiązuje. Jedno jest natomiast pewne i wynika wprost z listu do Hebrajczyków: żaden z tych tekstów nie służy do znoszenia Prawa. Wszystkie trzy zakładają, że słowo dane na Synaju obowiązywało i że lekceważenie go miało skutki.
Zobacz też: Dziesięć przykazań · Jahwe · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Tanach · Szczepan · Paweł — znaczenie imienia
