Kodesz (קֹ֫דֶשׁ, H6944) występuje w Piśmie 469 razy i znaczy tyle co świętość albo miejsce święte. Znane polskie określenie Święte Świętych powstaje z połączenia tego rzeczownika z jego własną liczbą mnogą w konstrukcji dopełniaczowej. Hebrajski nie dysponuje osobną formą stopnia najwyższego, więc buduje go przez powtórzenie — i właśnie dlatego UBG oddaje to wyrażenie po prostu jako najświętsze, a nie dosłownie.
Gdzie pada ta konstrukcja
A zasłonę zawiesisz na haczykach i wniesiesz za zasłonę arkę świadectwa, a ta zasłona będzie oddzielać wam Miejsce Święte od Najświętszego.
Wj 26,33
Interlinia pokazuje w tym jednym wersecie trzy wystąpienia rzeczownika kodesz. Zasłona ma oddzielić Miejsce Święte od Najświętszego — jedno i drugie jest nazwane tym samym słowem, a różnicę tworzy sama konstrukcja gramatyczna. Wj 26,34 dodaje, że w tym drugim pomieszczeniu stanie arka z przebłagalnią.
Siedem dni będziesz dokonywał przebłagania za ołtarz i poświęcisz go, i będzie to ołtarz najświętszy. Ktokolwiek dotknie się ołtarza, musi być poświęcony.
Wj 29,37
Tu ta sama konstrukcja opisuje ołtarz, a nie pomieszczenie. Po siedmiu dniach przebłagania ołtarz ma się stać najświętszy, a każdy, kto się go dotknie, musi być poświęcony. Widać stąd, że wyrażenie nie jest nazwą własną jednego miejsca.
To zaś, co zostanie z tej ofiary pokarmowej, będzie dla Aarona i jego synów. Jest to najświętsza część z ofiar ogniowych dla Pana.
Kpł 2,3
Nie będą tego piec na zakwasie. Dałem to im bowiem jako ich dział z moich ofiar ogniowych; jest to rzecz najświętsza, tak jak ofiara za grzech i ofiara za przewinienie.
Kpł 6,17
Ta sama konstrukcja opisuje również jedzenie. Reszta ofiary pokarmowej należąca do kapłanów jest nazwana rzeczą najświętszą, podobnie jak ofiara za grzech i ofiara za przewinienie. Kpł 6,26 dodaje, że taką ofiarę spożywa się na dziedzińcu Namiotu. Konstrukcja stopnia najwyższego wyznacza więc kategorię prawną, decydującą o tym, kto, gdzie i co może jeść.
Służbą synów Kehata w Namiocie Zgromadzenia będzie troska o rzeczy najświętsze.
Lb 4,4
Ale to im uczynicie, aby żyli i nie pomarli, gdy będą się zbliżać do rzeczy najświętszych: Aaron i jego synowie przyjdą i wyznaczą każdemu z nich, co ma czynić i co ma nieść.
Lb 4,19
Służba synów Kehata dotyczy rzeczy najświętszych i wiąże się z wyraźnym ostrzeżeniem: mają żyć i nie pomrzeć przy zbliżaniu się do nich. Aaron i jego synowie mają każdemu wyznaczyć, co ma czynić i co nieść. Świętość w tym stopniu jest w Torze przede wszystkim kwestią bezpieczeństwa i uprawnień.
W świątyni
Zbudował też przegrodę z desek cedrowych długą na dwadzieścia łokci, od jednej strony do drugiej strony domu, od podłogi aż do sufitu. W ten sposób zbudował wewnętrzny przybytek, aby był Miejscem Najświętszym.
1Krl 6,16
Salomon buduje wewnętrzny przybytek z desek cedrowych, aby był Miejscem Najświętszym, a 1Krl 8,6 opisuje wniesienie do niego arki pod skrzydła cherubinów. 1Krl 6,20 podaje wymiary: dwadzieścia łokci długości, szerokości i wysokości, a więc sześcian. 2Krn 3,8 powtarza dwa pierwsze wymiary i dokłada wagę złota, którym pokryto wnętrze. Ez 41,4 podaje te same dwadzieścia na dwadzieścia w opisie świątyni z widzenia. Wymiary tego pomieszczenia znamy więc wyłącznie z opisów świątyni, nigdy z opisu przybytku.
Czego tekst nie mówi
Wymiarów Miejsca Najświętszego w przybytku Tora nie podaje. Czytelnik może je próbować wyliczyć z opisu desek w Wj 26,16 i z rozmieszczenia zasłony, ale sam tekst tego rachunku nie przeprowadza i nie podaje wyniku. Liczby krążące w opracowaniach są wynikiem rekonstrukcji, nie cytatem.
Tora nie opisuje też, co działo się w tym pomieszczeniu poza dorocznym obrzędem z Kpł 16. Nie ma tam żadnej codziennej służby, żadnego sprzątania, żadnej wymiany sprzętu. Milczenie jest w tym punkcie całkowite i to samo w sobie jest informacją: dostęp miał być rzadki.
Rozpowszechniona opowieść o sznurze przywiązywanym do nogi arcykapłana, żeby móc wyciągnąć ciało w razie śmierci, nie ma w Piśmie żadnej podstawy. Nie pojawia się ani w Kpł 16, ani w opisach świątyni, ani w Nowym Testamencie. Jest to późniejszy motyw, który wszedł do obiegu jako rzekomy szczegół biblijny — i nie wolno na nim opierać niczego. Hbr 9,3 potwierdza jedynie tyle, że pomieszczenie za drugą zasłoną nosiło tę nazwę także w czasach apostolskich.
Na koniec uwaga językowa, która porządkuje całość. Skoro konstrukcja z powtórzonym rzeczownikiem jest w hebrajskim zwykłym sposobem tworzenia stopnia najwyższego, to samo określenie nie niesie żadnej dodatkowej treści mistycznej. Znaczy dokładnie tyle, ile znaczy polskie najświętszy — i tak też oddaje je UBG w każdym z omówionych miejsc. Kto buduje wywód na dosłownym brzmieniu Święte Świętych, buduje go na kalce z hebrajskiego, a nie na sensie zdania. Ta sama zasada dotyczy innych podobnych zwrotów Pisma, w których powtórzenie rzeczownika oznacza po prostu najwyższy stopień.
Zobacz też: Tekst interlinearny · Kodesz (קֹדֶשׁ) — świętość jako oddzielenie, nie nastrój · Zasłona (parochet) — granica, której nie wolno było przekroczyć · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Ofiara za grzech (chattat) — kiedy była składana i za co
