Kaporet (כַּפֹּרֶת, H3727) występuje w Piśmie 27 razy i dzieli spółgłoski z czasownikiem kafar (H3722), glosowanym w indeksie jako przykrywanie. Polskie przebłagalnia jest tłumaczeniem interpretacyjnym — samo słowo hebrajskie mówi najpierw o przykryciu, a dopiero przez związek z kafar o przebłaganiu. Przedmiot, który nazywa, jest prosty: złota płyta leżąca na Arce.
Wymiary i wykonanie
Uczynisz też przebłagalnię ze szczerego złota. Jej długość będzie na dwa i pół łokcia, a jej szerokość – na półtora łokcia.
Wj 25,17
Podane są dwie liczby: dwa i pół łokcia długości oraz półtora łokcia szerokości. Trzeciej liczby nie ma. Tora nie mówi, jak gruba była ta płyta ani ile ważyła, choć przy innych przedmiotach przybytku potrafi podać wysokość. Wj 37,6 relacjonuje wykonanie i powtarza dokładnie te same dwa wymiary.
I uczynisz dwa złote cherubiny: wykujesz je ze złota na obu końcach przebłagalni.
Wj 25,18
Na obu końcach mają stanąć dwa złote cherubiny, wykute — jak dodaje Wj 25,19 — z samej przebłagalni, a więc nie przymocowane do niej osobno. Wj 25,20 opisuje ich ustawienie: skrzydła rozpostarte ku górze i zakrywające płytę, twarze zwrócone ku sobie oraz ku niej.
Do czego służyła
Tam będę się z tobą spotykać i sponad przebłagalni, spomiędzy dwóch cherubinów, którzy są nad arką świadectwa, będę z tobą rozmawiać o wszystkim, co ci rozkażę dla synów Izraela.
Wj 25,22
To zdanie jest w opisie przybytku kluczowe. Kaporet zostaje wskazana jako miejsce spotkania i rozmowy, a nie jako ozdoba wieka. Lb 7,89 potwierdza, że tak się to odbywało: Mojżesz wchodził do Namiotu i słyszał głos znad przebłagalni, spomiędzy dwóch cherubinów.
I Pan powiedział do Mojżesza: Powiedz swojemu bratu Aaronowi, żeby nie wchodził w każdym czasie do Miejsca Świętego poza zasłonę przed przebłagalnią, która jest na arce, aby nie umarł. W obłoku bowiem będę się ukazywać nad przebłagalnią.
Kpł 16,2
Dostęp jest jednak ściśle ograniczony. Aaron nie może wchodzić za zasłonę w dowolnym czasie, a powodem jest zagrożenie życia. Ten sam werset zapowiada ukazywanie się w obłoku nad przebłagalnią, co dopełnia obraz: miejsce spotkania jest zarazem miejscem najbardziej niebezpiecznym.
Potem weźmie z krwi tego cielca i pokropi swym palcem nad przebłagalnią ku wschodowi. Przed przebłagalnią będzie kropić tą krwią siedem razy swym palcem.
Kpł 16,14
Obrzęd doroczny jest opisany precyzyjnie co do liczby: raz nad przebłagalnią ku wschodowi, potem siedem razy przed nią. Kpł 16,15 nakazuje powtórzyć to samo z krwią kozła za lud. Kaporet jest więc jedynym miejscem w przybytku, gdzie krew trafia bezpośrednio na sprzęt Miejsca Najświętszego.
Później i w Nowym Testamencie
Wtedy Dawid przekazał swojemu synowi Salomonowi wzór przedsionka świątyni, jej domów, jej skarbców, jej komnat górnych, jej pomieszczeń wewnętrznych oraz domu dla przebłagalni.
1Krn 28,11
W przekazanym Salomonowi wzorze świątyni wymieniony jest osobno dom dla przebłagalni. Tekst nie wyjaśnia, co ta nazwa obejmuje ani czy chodzi o samo pomieszczenie wewnętrzne.
Nad arką były cherubiny chwały, które zacieniały przebłagalnię. Nie ma teraz potrzeby szczegółowo o tym wszystkim mówić.
Hbr 9,5
List do Hebrajczyków wspomina cherubiny chwały zacieniające przebłagalnię — i natychmiast zaznacza, że nie ma potrzeby mówić o tym szczegółowo. Autor listu, mając możliwość rozwinięcia opisu, świadomie tego nie robi. Interlinia pokazuje w tym miejscu greckie hilasterion.
Jego to Bóg ustanowił przebłaganiem przez wiarę w jego krew, aby okazać swoją sprawiedliwość przez odpuszczenie, w swojej cierpliwości, przedtem popełnionych grzechów;
Rz 3,25
Ten sam grecki rzeczownik pojawia się u Pawła, gdzie odniesiony jest do Mesjasza. Zestawienie obu miejsc jest uprawnione, bo opiera się na tym samym słowie, a nie na skojarzeniu tłumacza. Trzeba jednak powiedzieć uczciwie: Paweł nie prowadzi tu wykładu o wieku Arki i nie tłumaczy, w jakim sensie to porównanie ma działać.
Czego tekst nie mówi
Nie wiemy, jak wyglądały cherubiny poza tym, co podaje Wj 25,20: skrzydła w górę, twarze ku sobie. Nie ma opisu twarzy, postawy ani wielkości. Wszystkie rekonstrukcje ikonograficzne są rekonstrukcjami, a nie odczytaniem tekstu.
Nie wiemy też, co się stało z kaporet po zburzeniu świątyni. Pismo nie odnotowuje jej losu, tak jak nie odnotowuje losu samej Arki. Milczenie jest tu pełne i wszystkie znane hipotezy — od ukrycia po zniszczenie — pozostają hipotezami. Wreszcie tekst nie wyjaśnia, dlaczego akurat pokrywa Arki, a nie ołtarz czy zasłona, została wskazana jako miejsce, z którego pada głos. Podaje fakt, nie uzasadnienie.
Warto na koniec zauważyć rzecz, którą łatwo przeoczyć przy polskiej nazwie. Przebłagalnia brzmi jak nazwa obrzędu, tymczasem chodzi o przedmiot: płytę o podanych dwóch wymiarach, wykonaną razem z dwiema figurami. Wj 40,20 opisuje jej umieszczenie zupełnie rzeczowo, obok włożenia świadectwa do arki i wsunięcia drążków. Tora traktuje ją jak element wyposażenia, który ma swoje miejsce w kolejności montażu — a dopiero przepisy Kpł 16 nadają temu elementowi funkcję, z której jest znany.
Zobacz też: Tekst interlinearny · Kafar (כָּפַר) — co znaczy „przebłaganie” po hebrajsku · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Hilasterion (ἱλαστήριον) — przebłagalnia, czyli wieko Arki · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Zasłona (parochet) — granica, której nie wolno było przekroczyć
