Imię Salomon pochodzi z hebrajskiego: Szelomo (שְׁלֹמֹה) wiąże się z rdzeniem sz-l-m, obejmującym pojęcia pokoju i całości. Dokładne znaczenie imienia pozostaje dyskutowane: podaje się tłumaczenia pokojowy i jego pokój, a także interpretacje związane z zastępstwem lub wynagrodzeniem straty. Sama Biblia łączy imię syna Dawida z obietnicą pokoju za jego panowania.
Pochodzenie i znaczenie imienia Salomon
Hebrajskie imię znajdziemy w konkordancji pod numerem Strong H8010 — Szelomo, z 293 wystąpieniami. Liczba ta dotyczy wystąpień słowa, a nie liczby wersetów: imię może pojawić się kilka razy w jednym wersecie. Grecki odpowiednik, używany w Nowym Testamencie, ma numer Strong G4672 — Solomōn. Oba hasła pozwalają prześledzić użycie imienia w różnych księgach, niezależnie od jego polskiej odmiany.
Najbliższym punktem odniesienia jest hebrajskie szalom, czyli pokój. Należy ono do tej samej rodziny wyrazów i może oznaczać również pomyślność, bezpieczeństwo oraz stan pełni. Stąd popularne objaśnienie imienia Salomon jako pokojowy. Nie należy jednak przenosić całego zakresu znaczeń rdzenia do jednego imienia: pokrewieństwo wyrazów pomaga je zrozumieć, lecz nie daje dowolności w tłumaczeniu.
Propozycja jego pokój inaczej objaśnia budowę imienia. Z kolei interpretacja zastępca lub wynagrodzenie straty odwołuje się do związanego z tym rdzeniem sensu odpłaty, uzupełnienia czy przywrócenia całości. Bywa odnoszona do narodzin Salomona po śmierci wcześniejszego dziecka Dawida i Batszeby. To hipoteza językowa, nie wyjaśnienie podane wprost w opowiadaniu o narodzinach. Nie znamy zatem jednego bezspornego polskiego odpowiednika, który rozstrzygałby wszystkie pytania o formę Szelomo.
Biblijne powiązanie z pokojem jest natomiast wyraźne. Dawid przytacza zapowiedź Jahwe (PAN), w której imię przyszłego syna zostaje połączone z odpoczynkiem Izraela od wrogów:
Oto urodzi ci się syn, który będzie człowiekiem pokoju, bo dam mu odpoczynek od wszystkich jego wrogów wokoło. Będzie miał na imię Salomon, ponieważ za jego dni dam Izraelowi pokój i odpoczynek.
1 Krn 22,9 (UBG)
W tym zdaniu imię towarzyszy obietnicy dotyczącej całego narodu. Następny werset zapowiada, że właśnie ten syn zbuduje dom dla imienia Boga (1 Krn 22,10). Pokój ma więc umożliwić konkretne zadanie: budowę świątyni. Taki sens wynika z opowiadania niezależnie od tego, którą szczegółową etymologię uznamy za najbardziej prawdopodobną.
Salomon otrzymał także drugie imię: Jedidiasz, czyli umiłowany przez Jahwe, zapisane w UBG jako Jedidija. Wiadomość o nim została przekazana przez proroka Natana:
I Dawid pocieszał swoją żonę Batszebę. Wszedł do niej i położył się z nią. Potem urodziła syna, a on nadał mu imię Salomon. A Pan go umiłował. Posłał więc przez Natana proroka i nadał mu imię Jedidija ze względu na Pana.
2 Sm 12,24-25 (UBG)
Jedidiasz nie jest inną wymową imienia Salomon. To odrębne imię, które mówi o Bożej miłości do dziecka. Obie nazwy akcentują zatem różne treści: jedna wiąże się w narracji z pokojem, druga z umiłowaniem przez Boga. Żadna nie stanowi zapewnienia, że dorosły król zawsze będzie postępował wiernie.
Salomon w Biblii
Salomon był synem Dawida i Batszeby, następcą ojca i trzecim królem zjednoczonego Izraela, po Saulu i Dawidzie. Zbudował świątynię w Jerozolimie (1 Krl 6,14). Jego imię jest szczególnie mocno związane z mądrością: w Gibeonie poprosił Boga o rozum potrzebny do sądzenia ludu i odróżniania dobra od zła, a Bóg przyjął tę prośbę (1 Krl 3,5-12). Chodziło o zdolność sprawiedliwego rozstrzygania spraw powierzonych królowi.
Sława tej mądrości sprowadziła do Jerozolimy królową Saby, która sprawdzała Salomona zagadkami (1 Krl 10,1-3). Później jednak jego serce odwróciło się ku innym bogom, a Jahwe zapowiedział odebranie mu królestwa za złamanie przymierza (1 Krl 11,4-11). Te dwa etapy trzeba czytać razem: dar mądrości nie zwalniał króla z posłuszeństwa. Pełniejszy opis jego panowania zawiera osobna biografia wskazana w sekcji Powiązane.
Znaczenie duchowe i przesłanie
W zapowiedzi z Pierwszej Księgi Kronik źródłem pokoju jest Jahwe. To On obiecuje odpoczynek od wrogów. Salomon otrzymuje warunki do wykonania powierzonej mu pracy; nie wytwarza pokoju samą siłą swojego imienia, mądrości czy królewskiego urzędu. Odczytane w tym kontekście imię przypomina o darze, za który człowiek odpowiada przed Bogiem.
Nie można też utożsamić pomyślności państwa z wiernością jego władcy. Budowa świątyni i wcześniejsza modlitwa o mądrość nie sprawiły, że późniejsze wybory Salomona przestały mieć znaczenie. Pismo opisuje jego starość bez przemilczania niewierności:
Gdy bowiem Salomon się zestarzał, jego żony skłoniły jego serce ku innym bogom. Jego serce nie było więc doskonałe wobec Pana, jego Boga, jak serce Dawida, jego ojca.
1 Krl 11,4 (UBG)
Przestroga dotyczy serca skłonnego odejść od Boga mimo otrzymanych darów. Wiedza o dobru nie zastępuje czynienia dobra, a dawne posłuszeństwo nie usprawiedliwia obecnego grzechu. Duchowe przesłanie tej historii wynika z decyzji króla i ich oceny w Piśmie. Samo noszenie biblijnego imienia nie zapewnia mądrości ani wierności.
Jeszua (Jezus) odwołał się do Salomona, gdy mówił o królowej z Południa. Przybyła ona z daleka słuchać mądrości króla, podczas gdy słuchacze Jeszui mieli przed sobą kogoś większego:
Królowa z Południa stanie na sądzie z tym pokoleniem i potępi je, bo przybyła z krańców ziemi, aby słuchać mądrości Salomona, a oto tu ktoś więcej niż Salomon.
Mt 12,42 (UBG)
Porównanie stawia słuchaczy wobec odpowiedzialności za odpowiedź na słowa Mesjasza. Skoro królowa podjęła trud, aby wysłuchać Salomona, tym bardziej należało słuchać Jeszui. Salomon pozostaje tu znanym przykładem mądrości, lecz nie jest jej ostateczną miarą. Podziw dla dawnego króla ma prowadzić dalej niż do zachwytu nad jego wiedzą i osiągnięciami.
Warianty i ciekawostki
W kolejnych językach biblijne imię otrzymywało różne formy zapisu i wymowy. Najważniejsze odpowiedniki to:
- hebrajski: Szelomo, spotykany również w zapisie Shlomo;
- grecki: Solomōn;
- łaciński: Salomon lub Solomon;
- angielski: Solomon;
- arabski: Sulejman, w transliteracji także Sulaymān.
Są to językowe odpowiedniki tego samego imienia. Osobną grupę stanowią imiona pokrewne, zbudowane z tego samego hebrajskiego rdzenia. Należy do nich Szelomit: UBG wymienia tak córkę Dibriego z pokolenia Dana (Kpł 24,11), a także córkę Zorobabela (1 Krn 3,19). Podobieństwo do imienia Salomon wynika z pokrewieństwa językowego, nie z tego, że każda osoba o takim imieniu należała do jego rodziny.
Innym przykładem jest Szalum, zapisywany w UBG i w tytule osobnego hasła jako Szallum. Tak miał na imię między innymi syn Jabesza, który królował w Samarii przez jeden miesiąc (2 Krl 15,13). Przy tym imieniu pojawia się sens odpłaty lub wynagrodzenia, również związany z rdzeniem sz-l-m. Pokrewne imiona pokazują więc różne możliwości tworzenia nazw osobowych z jednej rodziny wyrazów; nie wszystkie trzeba tłumaczyć identycznie. Odsyłacze do obu haseł znajdują się poniżej.
Podsumowanie
Imię Salomon wiąże się z hebrajskim rdzeniem pokoju i całości, choć jego dokładne tłumaczenie pozostaje przedmiotem dyskusji. Biblia objaśnia je przez obietnicę pokoju udzielonego Izraelowi przez Jahwe. Historia króla przypomina zarazem, że otrzymane dary wymagają wierności, a słowa Jeszui kierują uwagę ku komuś większemu niż Salomon.
