W Piśmie występuje jeden Nikanor: jeden z siedmiu mężczyzn wybranych w Jerozolimie do posługi przy rozdawaniu żywności. Syryjski dowódca Nikanor, znany z wojen machabejskich, w kanonie Pisma nie pojawia się w ogóle.
Jedyny Nikanor w Piśmie
Upatrzcie więc, bracia, spośród siebie siedmiu mężczyzn, mających dobre świadectwo, pełnych Ducha Świętego i mądrości, którym zlecimy tę sprawę.
Dz 6,3 (UBG)
I spodobało się to całej gromadzie zebranych. Wybrali więc Szczepana, męża pełnego wiary i Ducha Świętego, Filipa, Prochora, Nikanora, Tymona, Parmenasa i Mikołaja, prozelitę z Antiochii.
Dz 6,5 (UBG)
To komplet. Imię pada raz, na liście siedmiu, i nie wraca w żadnym innym miejscu Pisma. O tym człowieku nie wiemy nic poza tym, że został wybrany razem ze Szczepanem i Filipem, i że apostołowie modlili się nad nimi, kładąc na nich ręce (Dz 6,6).
Dowódca syryjski — dlaczego go tu nie ma
Nikanor, dowódca wojsk Seleucydów pokonany przez Judę Machabeusza, jest postacią 1 i 2 Księgi Machabejskiej. Ksiąg tych nie ma w kanonie hebrajskim ani w kanonie protestanckim — nie ma ich też w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej. Wyszukiwanie w niej słowa „Machabe” nie zwraca ani jednego wyniku.
Wszystko, co się o tym Nikanorze opowiada — kampania w Judei, bitwa, w której zginął, upamiętniający ją „dzień Nikanora” — pochodzi spoza Pisma: z ksiąg deuterokanonicznych i z Józefa Flawiusza. To nie znaczy, że taki człowiek nie istniał. Znaczy tylko, że o jego losach nie rozstrzyga Pismo, a artykuł przypisujący mu biblijną biografię wprowadza czytelnika w błąd.
Co z tego wynika
Kiedy popularne opracowanie miesza obie postacie, powstaje sylwetka, której nie ma ani w Dziejach, ani nigdzie indziej. Rozdzielenie ich jest proste: w Piśmie Nikanor to jeden z siedmiu z Dz 6, i tylko on.
Czego nie wiemy
- Skąd pochodził Nikanor z Dz 6 — tekst zaznacza pochodzenie tylko przy Mikołaju.
- Czy nauczał, podróżował, jak umarł — brak jakiejkolwiek wzmianki.
- Czy był hellenistą — greckie imię na to wskazuje, ale tekst tego nie stwierdza.
- Czy późniejsze tradycje o nim są prawdziwe — nie da się ich zweryfikować Pismem.
