Wyraz nefilim występuje w całym Tanach trzy razy, w dwóch wersetach: raz w Rdz 6,4 i dwa razy w Lb 13,33. To jest cała podstawa tekstowa. Wszystko, co poza nią, pochodzi skądinąd.
Pierwsze zdanie
A w tych dniach byli na ziemi olbrzymi; nawet i potem, gdy synowie Boży zbliżali się do córek ludzkich, a one rodziły im synów. To są mocarze, którzy od dawna byli sławnymi mężczyznami.
Rdz 6,4
Zdanie warto rozłożyć, bo jego składnia jest źródłem nieporozumień. Mówi ono: byli na ziemi w tych dniach; i także potem; kiedy synowie Boży wchodzili do córek ludzkich, a one im rodziły. Potem następuje odrębne zdanie o mocarzach.
Z tego wynika, że nefilim byli już wcześniej i byli także później, niezależnie od tego, kiedy dochodziło do opisanych związków. Tekst nie mówi, że byli potomstwem tych związków. Nie mówi też, kim byli synowie Boży ani czym różnili się nefilim od kogokolwiek innego.
Drugie zdanie używa innego wyrazu: gibbor (גִּבּוֹר, H1368), użytego w Tanach sto pięćdziesiąt osiem razy i oznaczającego mocarza, wojownika, człowieka silnego. To nie jest synonim nefilim, tylko osobne słowo w osobnym zdaniu.
Kontekst jest krótki i jednoznacznie skierowany.
Synowie Boży, widząc, że córki ludzkie były piękne, brali sobie za żony wszystkie, które sobie upodobali.
Rdz 6,2
A gdy Pan widział, że wielka jest niegodziwość ludzi na ziemi i wszystkie zamysły i myśli ich serca były tylko złe po wszystkie dni;
Rdz 6,5
Cała ta scena służy w narracji wprowadzeniu powodu potopu, a powodem jest niegodziwość ludzi — nie olbrzymi. Wyraz nefilim nie pada w żadnym ze zdań o wyroku, o arce ani o wodach. Pojawia się raz, w zdaniu wtrąconym, i znika z narracji na zawsze.
Drugie miejsce i czyje to słowa
Tam też widzieliśmy olbrzymów, synów Anaka, pochodzących od olbrzymów. Przy nich wydaliśmy się sobie jak szarańcza, takimi też byliśmy w ich oczach.
Lb 13,33
Dwa z trzech wystąpień padają zatem w jednym zdaniu, a zdanie to jest cytatem z mowy zwiadowców. Narracja ocenia tę mowę wprost, i to zanim jeszcze przejdzie dalej.
I rozpuścili wśród synów Izraela złą wieść o ziemi, którą wyszpiegowali, mówiąc: Ziemia, przez którą przeszliśmy, aby ją zbadać, jest ziemią, która pożera swoich mieszkańców, a wszyscy ludzie, których w niej widzieliśmy, to ludzie wysokiego wzrostu.
Lb 13,32
A dwa rozdziały dalej podaje, co się z jej autorami stało.
Ci mężczyźni, którzy rozpowiadali złą wieść o ziemi, pomarli przed Panem wskutek plagi.
Lb 14,37
To rzecz, którą trzeba powiedzieć głośno: dwie trzecie wszystkich wystąpień tego wyrazu w Piśmie znajduje się w wypowiedzi, którą tekst nazywa złą wieścią i za którą mówiący ponieśli karę. Nie znaczy to automatycznie, że kłamali w każdym szczególe, ale znaczy, że nie jest to zdanie, na którym można budować.
Sama Tora, mówiąc o tych ludziach we własnym głosie, nazywa ich inaczej i opisuje zwyczajnie. Nie nefilim, tylko synowie Anaka — lud wysoki, przed którym Izrael ma się nie bać, i który później zostaje wyparty do trzech filistyńskich miast.
Ludem wielkim i wysokim, synami Anakitów, których znasz i o których słyszałeś, kiedy mówiono: Któż się może ostać wobec synów Anaka?
Pwt 9,2
Nikt z Anakitów nie został w ziemi synów Izraela; zostali tylko w Gazie, w Gat i w Azdodzie.
Joz 11,22
Czego tekst nie mówi
Nie podaje ich wzrostu. Ani razu, w żadnym z trzech miejsc.
Nie mówi, że pochodzili od aniołów. Nie mówi nawet, kim są synowie Boży — ten sam zwrot pojawia się w Księdze Hioba w scenach dworu niebiańskiego, co bywa argumentem, ale sam Rdz 6 tego nie objaśnia.
Zdarzyło się pewnego dnia, gdy synowie Boży przybyli, aby stanąć przed Panem, że też szatan pojawił się wśród nich.
Hi 1,6
Gdy gwiazdy poranne razem śpiewały i radowali się wszyscy synowie Boży?
Hi 38,7
Nie mówi, że zginęli w potopie ani jak przetrwali do czasów Mojżesza. Zwrot i także potem zostaje bez wyjaśnienia.
Nie podaje etymologii. Wyprowadzanie nazwy od czasownika nafal, czyli upaść, jest hipotezą słownikową, nie informacją z tekstu, i tak ją tu traktuję.
Trzeba też nazwać rzecz po imieniu: rozbudowane opowieści o pochodzeniu, wyglądzie i losach nefilim pochodzą z żydowskich pism spoza kanonu, powstałych setki lat po Torze. Nie przytaczam ich, bo to nie jest Pismo, i nie opieram na nich żadnego wniosku. Warto tylko wiedzieć, że praktycznie wszystkie znane szczegóły mają właśnie takie źródło.
Otwarte zostaje pytanie o tożsamość synów Bożych — czytanie anielskie i czytanie o linii Seta opierają się na innych fragmentach niż Rdz 6, i tam ten spór trzeba prowadzić. Samo hasło nefilim go nie rozstrzyga.
