Tora rzadko tłumaczy powody swoich przepisów. Przy zakazie spożywania krwi robi wyjątek i podaje uzasadnienie, które okazuje się kluczem do całego systemu ofiarniczego.
Życie wszelkiego ciała bowiem jest we krwi. Ja dałem ją wam na ołtarz dla dokonywania przebłagania za wasze dusze, gdyż to krew dokonuje przebłagania za duszę.
Kpł 17,11
Trzy rzeczy zawarte w jednym zdaniu
Po pierwsze: życie jest we krwi. To zdanie o naturze rzeczy, nie o rytuale — i z niego wynika zakaz jedzenia krwi, powtórzony w Torze kilkakrotnie. Po drugie: krew została dana na ołtarz. Nie jest zdobyczą człowieka, lecz czymś przekazanym w określonym celu. Po trzecie: to krew dokonuje przebłagania. Nie zabicie zwierzęcia jako takie, nie ból, nie wartość ofiary — lecz oddane życie.
Autor Listu do Hebrajczyków cytuje tę zasadę wprost i czyni z niej regułę ogólną.
I prawie wszystko jest oczyszczane krwią zgodnie z prawem, a bez przelania krwi nie ma przebaczenia grzechów.
Hbr 9,22
Warto zauważyć, jak dokładnie sformułowane jest to zdanie. Nie mówi, że wszystko oczyszcza się krwią, tylko że prawie wszystko. Autor sam zostawia margines, o którym będzie mowa niżej.
Od Paschy do Dnia Przebłagania
Pierwsze wielkie zastosowanie krwi w Torze nie dotyczy grzechu, lecz ocalenia. W Egipcie krew jest znakiem, po którym rozpoznaje się dom.
A ta krew będzie dla was znakiem na domach, w których będziecie. Gdy bowiem ujrzę krew, ominę was i nie dotknie was plaga zniszczenia, gdy będę zabijał w ziemi Egiptu.
Wj 12,13
W Dniu Przebłagania krew wchodzi tam, gdzie nie wchodzi nikt inny, i oczyszcza samo Miejsce Święte, skażone nieczystością ludu.
Następnie zabije kozła na ofiarę za grzech za lud i wniesie jego krew poza zasłonę, i uczyni z jego krwią, jak uczynił z krwią cielca: pokropi nią nad przebłagalnią i przed przebłagalnią. Tak dokona przebłagania nad Miejscem Świętym za nieczystości synów Izraela, za ich przestępstwa i za wszystkie ich grzechy. Tak też uczyni z Namiotem Zgromadzenia, który jest wśród nich, pośrodku ich nieczystości.
Kpł 16,15-16
Nowe Przymierze przenosi całą tę siatkę pojęć na jedną ofiarę, zachowując słownictwo Tory: przebłaganie, odkupienie, baranek bez skazy.
Lecz Chrystus, gdy przyszedł jako najwyższy kapłan dóbr przyszłych, przez większy i doskonalszy przybytek, nieuczyniony ręką, to jest nienależący do tego budynku; Ani nie przez krew kozłów i cieląt, ale przez własną krew wszedł raz do Miejsca Najświętszego, zdobywszy wieczne odkupienie. Jeśli bowiem krew wołów i kozłów oraz popiół z jałówki, którymi skrapia się nieczystych, uświęca aż do oczyszczenia ciała; To o ileż bardziej krew Chrystusa, który przez Ducha wiecznego ofiarował Bogu samego siebie bez skazy, oczyści wasze sumienie z martwych uczynków, by służyć Bogu żywemu?
Hbr 9,11-14
Jego to Bóg ustanowił przebłaganiem przez wiarę w jego krew, aby okazać swoją sprawiedliwość przez odpuszczenie, w swojej cierpliwości, przedtem popełnionych grzechów;
Rz 3,25
W którym mamy odkupienie przez jego krew, przebaczenie grzechów, według bogactwa jego łaski;
Ef 1,7
Wiedząc, że nie tym, co zniszczalne, srebrem lub złotem, zostaliście wykupieni z waszego marnego postępowania przekazanego przez ojców; Lecz drogą krwią Chrystusa jako baranka niewinnego i nieskalanego;
1 P 1,18-19
Warto zwrócić uwagę na jedno przesunięcie. W Torze krew ofiary jest krwią cudzą — zwierzę jest przyprowadzone przez człowieka i to człowiek kładzie na nie rękę. W Liście do Hebrajczyków ofiarujący i ofiara to ktoś jeden. Cała konstrukcja pojęciowa pozostaje ta sama, zmienia się natomiast rola składającego, i autor listu buduje na tej różnicy swój główny argument o jednorazowości.
Ofiary bez krwi i słowa proroków
Sama Tora przewiduje jednak wyjątek, i jest to wyjątek z jasno podanym powodem: ubóstwo. Ofiara za grzech może być z mąki.
A jeśli nie stać go na dwie synogarlice lub dwa młode gołębie, niech ten, który zgrzeszył, przyniesie na swoją ofiarę dziesiątą część efy mąki pszennej na ofiarę za swój grzech. Nie naleje jednak na nią oliwy ani nie położy na nią kadzidła, gdyż jest to ofiara za grzech. Przyniesie ją do kapłana, a kapłan nabierze z niej pełną garść jako pamiątkę i spali ją na ołtarzu na ofiarach całopalnych dla Pana. To jest ofiara za grzech. I kapłan dokona za niego przebłagania za jego grzech, który popełnił w jednej z tych spraw, i będzie mu przebaczony. Reszta zaś będzie dla kapłana, jak przy ofierze pokarmowej.
Kpł 5,11-13
Tekst nie osłabia zasady z rozdziału 17 przez przypadek — kończy się dokładnie tą samą formułą co ofiary krwawe: będzie mu przebaczone. To znaczy, że przebaczenie nie zostało uzależnione od zamożności ofiarującego.
Prorocy idą dalej i przeciwstawiają ofiary czemuś innemu, nie zawsze łagodząc ton.
Pragnę bowiem miłosierdzia, a nie ofiary, i poznania Boga bardziej niż całopalenia.
Oz 6,6
Ty bowiem nie pragniesz ofiar, choćbym ci je dał, ani nie przyjmiesz całopalenia. Ofiary dla Boga to duch skruszony; sercem skruszonym i zgnębionym nie wzgardzisz, o Boże!
Ps 51,16-17
Z czym mam się stawić przed Panem i pokłonić się Bogu najwyższemu? Czy mam stawić się przed nim z ofiarami całopalnymi i jednorocznymi cielcami? Czy Pan ma upodobanie w tysiącach baranów i w dziesiątkach tysięcy strumieni oliwy? Czy mam mu dać swego pierworodnego za mój występek, owoc mego łona za grzech mojej duszy? On ci oznajmił, człowieku, co jest dobre i czego Pan żąda od ciebie: jedynie tego, byś czynił sprawiedliwie, kochał miłosierdzie i pokornie chodził z twoim Bogiem.
Mi 6,6-8
Najostrzejsze zdanie pochodzi jednak z Nowego Przymierza i podważa skuteczność samego systemu, o którym mowa w Kapłańskiej.
Niemożliwe jest bowiem, aby krew wołów i kozłów gładziła grzechy.
Hbr 10,4
Zestawienie stawia pytanie, którego nie da się ominąć: jeśli krew zwierząt nie gładziła grzechów, to co robiła? Autor Listu do Hebrajczyków odpowiada, że system był cieniem wskazującym na to, co przyszło później, ale nie tłumaczy, jak ofiara złożona w czasach Mojżesza mogła cokolwiek zmieniać w położeniu ofiarującego. Tora mówi po prostu, że będzie mu przebaczone. Te dwa zdania stoją obok siebie i Pismo ich nie uzgadnia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czym dokładnie jest związek między życiem a krwią, o którym mówi Kapłańska 17,11 — czy to opis biologiczny, prawny, czy jedno i drugie. Nie wiemy, dlaczego ofiara z mąki jest dopuszczona, skoro uzasadnieniem całego systemu jest krew; tekst nie tłumaczy tego wyjątku. Nie wiemy, jak zdania proroków o niepożądanych ofiarach mają się do przepisów, które te ofiary nakazują — czy odrzucają ofiary składane bez skruchy, czy sam porządek. Kontekst wskazuje raczej na pierwsze, ale prorocy tego nie precyzują. Pismo daje tu zasadę i wyjątek, a mechanizmu nie wyjaśnia.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Ofiara (korban) · Ofiara za grzech (chattat) — kiedy była składana i za co · Nowe przymierze
