Abaddon (אֲבַדּוֹן, H0011) występuje w Tanach pięć razy: Hi 26,6; Hi 28,22; Hi 31,12; Ps 88,11 i Prz 15,11. Wszystkie pięć przypadków mieści się w księgach mądrościowych. Tora, księgi historyczne i prorocy nie używają tego słowa ani razu — a to znaczy, że cała wiedza Starego Testamentu o abaddonie pochodzi z pięciu wierszy poezji.
Zawsze w parze
Piekło jest odkryte przed nim i zatracenie nie ma przykrycia.
Hi 26,6
Cztery z pięciu wystąpień stoją w paralelizmie, czyli w dwuwierszu, w którym druga połowa powtarza pierwszą innymi słowami. Hi 26,6 zestawia szeol z abaddonem. Hi 28,22 stawia go obok śmierci. Ps 88,11 obok grobu.
Piekło i zatracenie są przed Panem; o ileż bardziej serca synów ludzkich.
Prz 15,11
Czy w grobie będzie się opowiadać o twoim miłosierdziu, a o twojej wierności – w zniszczeniu?
Ps 88,11
Psalm 88 jest modlitwą człowieka odciętego od żywych, a w wersecie następnym pyta, czy Boże cuda poznaje się w ciemnościach i czy sprawiedliwość jest znana w ziemi zapomnienia (Ps 88,12). Spodziewana odpowiedź brzmi: nie. Abaddon jest tam miejscem, w którym nic się nie opowiada.
Nigdzie w Tanach abaddon nie stoi samodzielnie jako podmiot z własnym opisem. Zawsze ktoś inny jest obok: szeol, śmierć, grób.
Piąty przypadek, który nie jest miejscem
To jest ogień, który pożera aż do zatracenia i może wykorzenić cały mój dobytek.
Hi 31,12
Tu abaddon nie jest lokalizacją, tylko granicą: ogień pożerający aż do zatracenia i wykorzeniający plon. To wystąpienie odsłania sens podstawowy, bo rzeczownik należy do rodziny czasownika abad (H0006, 184 razy) — ginąć, przepadać. Abaddon to najpierw stan przepadnięcia, a dopiero z tego stanu robi się nazwa miejsca, gdzie się przepada.
Co robi z tym polski przekład
UBG oddaje to jedno słowo na kilka sposobów: „zatracenie” w Hi 26,6 i Prz 15,11, „Zniszczenie” w Hi 28,22, „zniszczenie” w Ps 88,11, a w Hi 31,12 wtapia je w zdanie. Czytelnik polskiego tekstu nie ma jak zauważyć, że to za każdym razem ten sam wyraz.
Piekło i zatracenie są nienasycone, tak oczy człowieka są niesyte.
Prz 27,20
Jest też pułapka odwrotna. Prz 27,20 brzmi po polsku niemal identycznie jak Prz 15,11 — piekło i zatracenie — ale hebrajski ma tu inną formę wyrazu (H0010), występującą w całym Piśmie raz. Podobieństwo polskie jest więc mocniejsze niż podobieństwo hebrajskie.
Zniszczenie i śmierć mówią: Własnymi uszami usłyszałyśmy o jej sławie.
Hi 28,22
Od stanu do imienia
Mają nad sobą króla, anioła otchłani, którego imię po hebrajsku brzmi Abaddon, a po grecku Apollyon.
Ap 9,11
Jedyne nowotestamentowe wystąpienie to grecka transkrypcja Ἀβαδδών (G0003), użyta raz. I tu następuje przesunięcie, którego nic w Tanach nie zapowiada: abaddon nie jest już miejscem ani stanem, lecz imieniem. Nosi je król szarańczy, nazwany aniołem otchłani, po grecku Apollyon.
I zatrąbił piąty anioł, i zobaczyłem gwiazdę, która spadła z nieba na ziemię i dano jej klucz do studni otchłani.
Ap 9,1
Otchłań z Ap 9 ma studnię i klucz, a klucz zostaje komuś dany. Warto zauważyć, że greckie słowo jest tu inne — abyssos (G0012) — więc utożsamianie otchłani z Objawienia z szeolem Psalmów nie ma oparcia w słownictwie.
Czego tekst nie mówi
Abaddon nigdzie nie jest nazwany szatanem ani diabłem. Nie jest utożsamiony ze smokiem z Ap 12 ani z bestią z Ap 13. Tekst mówi o nim trzy rzeczy — że jest królem, że jest aniołem otchłani i jak brzmi jego imię w dwóch językach — po czym przechodzi dalej. Wszystkie identyfikacje wykraczające poza to zdanie są dopowiedzeniem.
W Tanach abaddon nie jest z kolei osobą: nie jest aniołem, nie jest karzącym, nie ma woli. Pismo nie opisuje też, jak abaddon wygląda — nie ma tam ognia, mąk ani mieszkańców, poza sąsiednim Hi 26,5 o zmarłych pod wodami. Nie ma również żadnego wersetu łączącego użycie mądrościowe z użyciem z Objawienia; tekst po prostu podaje nowe i nie tłumaczy przejścia.
To, co Pismo stwierdza, jest jedno i powtórzone dwa razy: abaddon leży odkryty przed Bogiem (Hi 26,6) i jest przed Panem (Prz 15,11). Miejsce, w którym nic nie zostaje opowiedziane, nie jest miejscem, w którym cokolwiek jest przed Nim ukryte.
Zobacz też: Tanach · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Szeol (שְׁאוֹל) — co znaczy „grób” po hebrajsku · Abaddon
