Słowo Rachamim (רַחֲמִים, translit. rachamim) to hebrajski rzeczownik oznaczający głębokie miłosierdzie, litość oraz współczucie. W tekście hebrajskim Pisma Świętego to wyjątkowe określenie pojawia się dokładnie 45 razy. Dogłębne studium tego pojęcia pozwala lepiej pojąć sposób, w jaki Stwórca, Jahwe (PAN), odnosi się do swoich stworzeń. Poznanie bogactwa tego słowa rzuca nowe światło na relację między Bożą sprawiedliwością a Jego niepojętym uczuciem do ludu, który pragnie kroczyć drogą Jego przykazań.
Znaczenie i zakres słowa
Aby właściwie pojąć sens słowa rachamim, warto przyjrzeć się temu, jak zostało ono oddane w indeksie słownikowym oraz w przekładzie interliniowym. Nasz indeks słownikowy wskazuje dwa kluczowe znaczenia: litość (39×) oraz łono (6×). Z kolei w analizie interlinii najczęstsze formy, w jakich występuje ten hebrajski rzeczownik, to: miłosierdzie twoje (8×), miłosierdzie jego (7×), współczucie (5×), łono (5×) oraz miłosierdzie (4×).
Polskie tłumaczenia najczęściej używają słowa „miłosierdzie” lub „litość”, jednak hebrajski oryginał niesie ze sobą znacznie głębszy odcień emocjonalny. W języku polskim słowo „miłosierdzie” bywa czasami rozumiane w sposób chłodny lub czysto formalny. Natomiast w tekście hebrajskim słowo to wiąże się bezpośrednio z pojęciem łona matczynego. Oznacza ono poruszenie najgłębszych wnętrzności, uczucie czułości, troski oraz miłości, jaką matka obdarza swoje dziecko. Dlatego, kiedy Pismo Święte mówi o litości i współczuciu Boga, opisuje relację pełną ciepła, bliskości i niewzruszonej opieki, jakiej człowiek doświadcza ze strony swojego Stwórcy.
Rachamim w Piśmie
Przejście przez wersety Pisma Świętego pozwala ujrzeć, w jak różnorodnych kontekstach pojawia się to hebrajskie słowo i jak objawia się miłosierdzie Boga w historii Jego ludu.
W Księdze Rodzaju spotykamy to słowo w dramatycznym momencie historii rodziny Jakuba. Gdy ojciec wyprawia swoich synów do Egiptu, modli się o Bożą przychylność i wzbudzenie litości w sercu egipskiego zarządcy.
„A niech Bóg Wszechmogący da wam miłosierdzie przed tym człowiekiem, aby wam wypuścił waszego drugiego brata i Beniamina. A jeśli mam stracić swoje dzieci, to je stracę.” — Rdz 43,14 (UBG)
Ten fragment wyraźnie pokazuje, że Boża litość potrafi oddziaływać na ludzkie serca. To Jahwe sprawia, że w relacjach międzyludzkich pojawia się współczucie i przychylność, ratująca życie w trudnych momentach próby.
Podczas poświęcenia pierwszej świątyni król Salomon wznosi do Boga podniosłą modlitwę. Prosi w niej, aby Jahwe okazywał współczucie swojemu ludowi nawet wtedy, gdy z powodu grzechu znajdzie się on w niewoli u nieprzyjaciół.
„Przebacz swemu ludowi, który zgrzeszył przeciw tobie, i wszystkie ich występki, które popełnili przeciw tobie, a skłoń do miłosierdzia tych, którzy ich pojmali, aby zmiłowali się nad nimi.” — 1Krl 8,50 (UBG)
Salomon wiedział, że przebaczenie i miłosierdzie jego Boga są jedyną nadzieją dla ludu. Boże współczucie potrafi sprawić, że nawet ciemiężyciele okażą litość uciemiężonym.
Księga Nehemiasza podsumowuje trudną historię Izraela, wskazując na nieustanną wierność Stwórcy mimo ciągłych upadków narodu.
„Lecz gdy mieli spokój, znowu czynili zło przed tobą. Dlatego pozostawiłeś ich w ręce ich wrogów, aby panowali nad nimi. Lecz gdy znowu zawracali i wołali do ciebie, ty z nieba wysłuchiwałeś ich i wielokrotnie wybawiałeś ich według swojej litości.” — Ne 9,28 (UBG)
Tekst ten podkreśla niezwykłą cierpliwość Boga. Choć lud wielokrotnie odwracał się od Bożego Prawa, Jahwe nie pozostawiał go bez pomocy, lecz wysłuchiwał wołania i wybawiał ze względu na swoje wielkie miłosierdzie.
W Psalmie 51 król Dawid staje przed Bogiem ze złamanym sercem po swoim grzechu. Nie szuka usprawiedliwienia w własnych zasługach, lecz apeluje bezpośrednio do Bożej łaski.
„Zmiłuj się nade mną, Boże, według twojego miłosierdzia; według twojej wielkiej litości zgładź moje występki.” — Ps 51,1 (UBG)
Dawid doskonale rozumiał, że wielkość ludzkiego grzechu może zostać zmazana jedynie przez obfitość Bożej litości. Taka postawa pokazuje, że prawdziwa pokuta zawsze odwołuje się do głębi miłosierdzia Boga.
W Psalmie 103 odnajdujemy hymn uwielbienia za dobroć i troskę, jakimi Stwórca otacza człowieka każdego dnia.
„On wybawia twoje życie od zguby, on cię koronuje miłosierdziem i wielką litością.” — Ps 103,4 (UBG)
Bóg nie tylko ratuje życie człowieka od zagłady, ale także koronuje go łaską oraz pełnym miłości współczuciem. Jest to obraz ciągłej opieki nad każdym wierzącym.
Prorok Izajasz przekazuje poruszające słowa Boga skierowane do resztki Domu Izraela, opisujące relację od samego początku istnienia czciciela.
„Słuchajcie mnie, domu Jakuba i cała resztko domu Izraela, których noszę od łona, których piastuję od urodzenia:” — Iz 46,3 (UBG)
W tym miejscu widać bezpośrednie powiązanie słowa z pojęciem łona. Bóg nosi swój lud od momentu poczęcia, sprawując nad nim nieustanną pieczę.
W Księdze Lamentacji, napisanej w cieniu zburzenia Jerozolimy, odnajdujemy jedno z najpiękniejszych wyznań nadziei.
„To wielkie miłosierdzie Pana, że nie zginęliśmy, gdyż nie ustaje jego litość.” — Lm 3,22 (UBG)
Nawet w obliczu największego nieszczęścia i sądu, wierny resztek wie, że litość Boga nie ustaje. Jego miłosierdzie odnawia się każdego ranka, stanowiąc niezłomny fundament przetrwania.
Prorok Daniel w swojej poruszającej modlitwie wstawienniczej wyznaje stan całego narodu przed obliczem Boga.
„Ale do Pana, naszego Boga, należą miłosierdzie i przebaczenie, choć zbuntowaliśmy się przeciwko niemu;” — Dn 9,9 (UBG)
Daniel przypomina, że u Jahwe znajduje się prawdziwe miłosierdzie i przebaczenie. Nawet wtedy, gdy człowiek okaże się nieposłuszny, Bóg pozostaje źródłem litości dla powracających do Niego ze szczerym sercem.
Głębia znaczenia
Rozważając słowo rachamim, dostrzegamy niezwykłą teologiczną głębię, jaką niesie hebrajski oryginał Pisma Świętego. Wiążąc to pojęcie z fizycznym słowem oznaczającym łono (rechem), Pismo pokazuje nam, że Boża litość ma charakter niezwykle osobisty, żywy i poruszający. Matka czująca ruchy dziecka w swoim łonie odczuwa naturalną, głęboką potrzebę ochrony tej nowej istoty. W podobny, lecz nieskończenie doskonalszy sposób Jahwe odnosi się do każdego, kto w nim pokłada swoją nadzieję.
Bóg objawia się na kartach Pisma jako Bóg miłosierny i litościwy. Jego współczucie nie unieważnia jednak Jego sprawiedliwości ani Jego Prawa. Zapowiadany Mesjasz Jeszua (Jezus) w pełni objawił tę charakterystykę Ojca. W Swoim życiu i działaniu pokazał, czym jest prawdziwe serce pełne litości do ludzi zagubionych i cierpiących. Współczucie Boże nie jest pobłażliwością dla grzechu, lecz potężną siłą, która podnosi człowieka z upadku i uzdalnia go do porzucenia grzesznej drogi na rzecz posłuszeństwa Bożej Torze.
Co to znaczy dla nas
Dla współczesnego wierzącego, który pragnie budować swoją wiarę wyłącznie na fundamencie Słowa Bożego (sola scriptura), nauka o słowie rachamim ma ogromne znaczenie praktyczne. Po pierwsze, daje nam pewność, że w naszych codziennych zmaganiach, modlitwach i próbach zachowywania Bożych przykazań nie jesteśmy osamotnieni. Odrzucając ludzkie tradycje i koncepcje, kierujemy nasz wzrok bezpośrednio na Jahwe, który obdarza nas swoim miłosierdziem.
Gdy zachowujemy biblijny Sabat oraz wyznaczone przez Boga święta, uczymy się odpoczynku w Jego łasce. Wspólne świętowanie staje się przypomnieniem, że nasza relacja ze Stwórcą opiera się na Jego wielkiej litości, a nie na naszych własnych zasługach. Nadzieja zmartwychwstania, jaka towarzyszy wiernym, jest bezpośrednim owocem tego, że Bóg nie pozostawia swoich czcicieli w grobie, lecz z miłosierdzia przywraca ich do wiecznego życia.
Wreszcie, doświadczenie Bożej litości zobowiązuje nas do okazywania takiego samego współczucia innym ludziom. Praktykowanie Bożego Prawa w codzienności oznacza chodzenie drogą miłości, łagodności i przebaczenia w naszych rodzinach i zborach.
Powiązane
- Wszystkie 45 wystąpień słowa rachamim — konkordancja H7356
- Biblia interlinearna — czytaj oryginał słowo po słowie
- Słowo z oryginału: palal (פָּלַל)
- Słowo z oryginału: barach (בָּרַךְ)
- Słowo z oryginału: salach (סָלַח)
- Słownik pojęć biblijnych
Zobacz też: Sabat · Jahwe · Mesjasz (Maszijach) · Jeszua (Jezus) · Księga Nehemiasza · Salomon
