Trzeci rozdział Malachiasza zawiera zdanie, które nie ma odpowiednika w reszcie Pisma. Poprzedza je wezwanie do powrotu i standardowe pytanie słuchaczy.
Gdyż ja, Pan, nie zmieniam się, dlatego wy, synowie Jakuba, nie zostaliście zniszczeni. Od dni waszych ojców odstępowaliście od moich ustaw i nie przestrzegaliście ich. Zawróćcie do mnie, a ja zawrócę do was, mówi Pan zastępów. Ale wy mówicie: Pod jakim względem mamy zawrócić?
Ml 3,6-7
Czy człowiek okradnie Boga? Wy jednak mnie okradacie. Lecz mówicie: Z czego cię okradamy? Z dziesięcin i ofiar.
Ml 3,8
Słowo o okradaniu jest mocne i celowo takie. Zakłada, że część plonu nie należała do gospodarza: nie była darem, lecz zobowiązaniem wobec konkretnej grupy ludzi. Bez tego założenia zarzut nie miałby sensu prawnego.
Do kogo i o czym
Zanim ktokolwiek zastosuje ten tekst do siebie, trzeba ustalić trzy rzeczy, które są w nim wprost.
Adresatem są synowie Jakuba żyjący pod przymierzem synajskim, przy działającej świątyni. Przedmiotem nie są pieniądze, lecz płody rolne przynoszone do składnicy. Celem jest utrzymanie plemienia, któremu Tora nie przydzieliła ziemi.
Oto zaś synom Lewiego dałem jako dziedzictwo wszystkie dziesięciny w Izraelu za ich służbę, którą pełnią w Namiocie Zgromadzenia.
Lb 18,21
Co się dzieje, gdy dostawy ustają, opisuje Nehemiasz — i opisuje to jako sprawę organizacyjną, nie duchową: Lewici po prostu wracają na swoje pola, bo muszą z czegoś żyć.
Dowiedziałem się także, że przydziały Lewitów nie dostarczono im, a Lewici i śpiewacy, którzy wykonywali pracę, rozbiegli się, każdy do swojego pola. Zgromiłem więc przełożonych, mówiąc: Czemu dom Boży jest opuszczony? Potem zebrałem ich i postawiłem na ich stanowiskach. A cały Juda przyniósł dziesięciny ze zboża, moszczu i oliwy do składnic.
Ne 13,10-12
Dziesięcina miała też drugi adres, wyraźnie wskazany w Torze: co trzeci rok szła do przybysza, sieroty i wdowy.
Po upływie trzech lat odłożysz wszystkie dziesięciny ze zbiorów tego samego roku i złożysz ją w swoich bramach. Wtedy przyjdzie Lewita, który nie ma działu ani dziedzictwa z tobą, oraz przybysz, sierota i wdowa, którzy są w twoich bramach, i będą jeść do syta, aby Pan, twój Bóg, błogosławił cię w każdej pracy twoich rąk, której się podejmiesz.
Pwt 14,28-29
Te dwa przepisy razem pokazują, że dziesięcina miała funkcję utrzymaniową i osłonową: dawała środki tym, którzy nie mieli działu, i tym, którzy zostali bez oparcia. Nie była składką na budowę ani na działalność.
Polecenie, które przeczy innemu poleceniu
Jesteście zupełnie przeklęci, ponieważ mnie okradacie, wy i cały wasz naród.
Ml 3,9
Przynieście całą dziesięcinę do szpichlerza, aby żywność była w moim domu, a doświadczcie mnie teraz w tym, mówi Pan zastępów, czy wam nie otworzę okien niebios i nie wyleję na was błogosławieństwa, tak że nie będziecie mieli gdzie go podziać;
Ml 3,10
Zdanie „doświadczcie mnie teraz w tym” stoi w napięciu z zakazem sformułowanym w Torze i powtórzonym później przez Jeszuę na pustyni.
Nie będziecie wystawiać na próbę Pana, swojego Boga, tak jak go wystawialiście na próbę w Massa.
Pwt 6,16
Napięcia nie da się zlikwidować przez przemilczenie jednej ze stron. Różnica, którą widać w samym tekście, jest taka: w Pwt 6,16 próbę podejmuje człowiek z własnej inicjatywy i w postawie roszczenia, w Ml 3,10 wezwanie wychodzi od Jahwe i dotyczy jednej wskazanej sprawy. To rozróżnienie wynika z układu obu miejsc, ale Pismo nigdzie go nie formułuje jako zasady. Ostrożniej jest powiedzieć, że mamy tu wyjątek udzielony, a nie regułę do powielania.
Co obiecano
I zgromię ze względu na was tego, który pożera, a nie popsuje wam plonu ziemi i winorośl nie będzie pozbawiona owocu na polu, mówi Pan zastępów. I wszystkie narody będą was nazywać błogosławionymi, bo będziecie ziemią rozkoszną, mówi Pan zastępów.
Ml 3,11-12
Treść obietnicy jest rolnicza i związana z ziemią: deszcz, plon, winorośl, powstrzymanie szkodnika. Nie ma tu mowy o powodzeniu finansowym w oderwaniu od uprawy ani o żadnym mechanizmie inwestycyjnym. Kto czyta Ml 3,10 jako obietnicę zwrotu z wpłaty, dokłada do tekstu treść, której w nim nie ma.
Jak dziesięcina wygląda w Nowym Testamencie
Nowy Testament nie powtarza Ml 3,10 jako polecenia. Wspomina natomiast dziesięcinę dwa razy w sposób opisowy. Jeszua wytyka drobiazgowe odmierzanie ziół przy zaniedbaniu spraw ważniejszych — i nie unieważnia przy tym samego odmierzania.
Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, bo dajecie dziesięcinę z mięty, anyżu i kminku, a opuszczacie to, co ważniejsze w prawie: sąd, miłosierdzie i wiarę. To należało czynić i tamtego nie zaniedbywać.
Mt 23,23
List do Hebrajczyków opisuje pobieranie dziesięciny jako nakaz odnoszący się do synów Lewiego.
Wprawdzie ci z synów Lewiego, którzy otrzymują urząd kapłański, mają nakaz zgodnie z prawem pobierać dziesięcinę od ludu, to jest od swoich braci, chociaż wywodzą się z lędźwi Abrahama;
Hbr 7,5
Warto zestawić to z brakiem. W listach kierowanych do zborów, gdzie wielokrotnie mowa o zbiórkach i o wspieraniu potrzebujących, dziesięcina nie pojawia się jako wskaźnik ani jako obowiązek nałożony na czytelników. Milczenie nie jest argumentem rozstrzygającym, ale przy tak stosowanym tekście trzeba o nim powiedzieć.
Oba miejsca mówią o dziesięcinie w ramach porządku świątynnego i lewickiego. Żadne nie zamienia jej w apel o wpłaty, i ten artykuł również tego nie robi.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, o którą składnicę chodzi w Ml 3,10 ani jak wyglądała jej obsługa. Nie wiemy, czy lud posłuchał — księga nie odnotowuje reakcji. Nie wiemy, jak zastosować ten tekst tam, gdzie nie ma ani świątyni, ani plemienia utrzymywanego z płodów ziemi, ani dziedzicznych działów; Pismo takiego przełożenia nie podaje i każde, które się proponuje, jest wnioskiem czytelnika, a nie treścią wyroczni.
Zobacz też: Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Lewici · Dziesięcina (maaser) — ile ich właściwie było · Jahwe · Jeszua (Jezus)
