Tekst tego nie rozstrzyga. Relacja mówi, że Jefte wypełnił ślub, i natychmiast dodaje uwagę, że córka nie obcowała z mężczyzną — a to jest dziwna informacja, jeśli chodziło o zabicie. Stąd dwa odczytania: albo złożył ją na całopalenie, albo oddał ją Bogu na wyłączną służbę, co oznaczało bezżenność. Pismo pozwala argumentować za obiema wersjami i za żadną nie opowiada się wprost. Pewne jest natomiast co innego: ślub był pochopny, a sposób jego wypełnienia w żadnym wariancie nie ma w tekście słowa pochwały.
Co dokładnie ślubował Jefte przed bitwą?
Tam Jefte złożył Panu ślub, mówiąc: Jeśli naprawdę wydasz synów Ammona w moje ręce; Wtedy to, co wyjdzie z drzwi mego domu naprzeciw mnie, gdy wrócę w pokoju od synów Ammona, będzie należało do Pana albo ofiaruję to na całopalenie.
Sdz 11,30-31
Sformułowanie jest podwójne: coś ma należeć do Boga albo ma zostać złożone na całopalenie. Hebrajski spójnik dopuszcza tu również lekturę rozłączną, w której są to dwie możliwości zależne od tego, co wyjdzie z drzwi. Jefte najwyraźniej spodziewał się zwierzęcia; z domu wybiegła jedynaczka.
A gdy Jefte wracał do Mispy, do swego domu, oto jego córka wyszła mu naprzeciw, z bębnami i muzyką. A była ona jedynaczką, bo nie miał żadnego syna ani innej córki. I gdy ją zobaczył, rozdarł swoje szaty i powiedział: Ach, moja córko, bardzo mnie zasmuciłaś! I jesteś z tych, którzy mnie zasmucają, bo złożyłem ślub Panu i nie mogę tego cofnąć.
Sdz 11,34-35
Jego reakcja to rozdarcie szat i zdanie o tym, że nie może ślubu cofnąć. Warto zauważyć, że w tym zdaniu jest błąd — Tora przewidywała wykup ślubu i podawała stawki.
Przemów do synów Izraela i powiedz im: Jeśli ktoś złoży Panu szczególny ślub, da okup według twojego oszacowania. A takie będzie twoje oszacowanie: Za mężczyznę w wieku od dwudziestu do sześćdziesięciu lat będzie wynosiło pięćdziesiąt syklów srebra według sykla świątynnego. A jeśli to jest kobieta, twoje oszacowanie będzie wynosiło trzydzieści syklów;
Kpł 27,2-4
Za kobietę w wieku jego córki obowiązywała ustalona cena w srebrze. Jefte mógł wykupić ślub zgodnie z prawem i o tym nie wiedział albo o tym zapomniał. To pokazuje, kim był: wodzem wychowanym poza wspólnotą, znającym Boga bardziej ze słyszenia niż z Tory.
Co przemawia za tym, że córka Jeftego nie zginęła?
Kluczowe jest zakończenie i to, co narrator uznał za warte odnotowania.
A gdy minęły dwa miesiące, wróciła do swego ojca i wypełnił on na niej swój ślub, który złożył, a ona nie obcowała z mężczyzną. I weszło to w zwyczaj w Izraelu;
Sdz 11,39
Zamiast napisać, że umarła, tekst pisze, że nie obcowała z mężczyzną. Wcześniej córka prosi o dwa miesiące, żeby opłakiwać swoje dziewictwo, a nie swoje życie. W tym odczytaniu ślub oznaczał oddanie jej na służbę przy przybytku i rezygnację z potomstwa, co dla jedynaczki oznaczało wygaśnięcie rodu — w kulturze tamtej epoki strata dotkliwa.
Za tym odczytaniem stoi też zakaz, który Tora formułuje bez wyjątków.
Nie uczynisz tak Panu, swemu Bogu, gdyż wszystko, czym brzydzi się Pan i czego nienawidzi, czynili swoim bogom; nawet swoich synów i swoje córki palili w ogniu dla swoich bogów.
Pwt 12,31
Ofiara z dziecka jest nazwana tym, czego Bóg nienawidzi. Kapłan nie mógłby takiej ofiary przyjąć, a Jefte nie miał ołtarza własnego.
Co przemawia za tym, że złożył ją na całopalenie?
Najprostsze czytanie ślubu jest jednak takie, że mowa o całopaleniu, bo to słowo w tekście pada. Zwyczaj, który weszło w Izraelu, polegał na corocznym opłakiwaniu córki Jeftego przez cztery dni — bardziej pasuje to do żałoby niż do odwiedzin u żyjącej. Do tego dochodzą dwa miejsca, które ustawiają całą historię.
I co jeszcze mam powiedzieć? Nie wystarczyłoby mi bowiem czasu, gdybym miał opowiadać o Gedeonie, Baraku, Samsonie, Jeftem, Dawidzie, Samuelu i o prorokach;
Hbr 11,32
Jefte pojawia się na liście ludzi wiary, co dla wielu czytelników jest najtrudniejszym elementem tej sprawy. Warto jednak zobaczyć, za co ta lista chwali: za zwycięstwa odniesione przez wiarę, a nie za wszystko, co ci ludzie zrobili. Na tej samej liście stoi Samson i Dawid.
W tych dniach nie było króla w Izraelu. Każdy czynił to, co było słuszne w jego oczach.
Sdz 21,25
To jest zdanie, którym Księga Sędziów sama siebie podsumowuje i którym każe czytać wszystkie zawarte w niej historie. Nie opisuje wzorów. Opisuje, co się dzieje, gdy każdy robi to, co uważa za słuszne.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co się z nią stało. Tekst używa formuły o wypełnieniu ślubu i nie mówi nic więcej.
Nie wiemy, jak rozumieć spójnik w samym ślubie. Od tego jednego słowa zależy całe odczytanie, a gramatyka hebrajska dopuszcza oba.
Nie wiemy, dlaczego nikt go nie powstrzymał ani dlaczego nie sięgnął po wykup. Księga Sędziów nie relacjonuje reakcji kapłanów, starszych ani nikogo innego — i nie wypowiada oceny czynu Jeftego w żadnym miejscu.
Zobacz też: Ślub (neder) — obietnica, której Bóg się domaga · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Ofiara (korban) · Księga Sędziów · Jefte · Samson
