Edut (עֵדוּת, H5715) występuje w Piśmie 61 razy, z czego zdecydowana większość przypada na Księgi Wyjścia, Kapłańską i Liczb. W tych księgach edut nie jest pojęciem abstrakcyjnym ani nazwą zbioru przepisów. Jest rzeczą: czymś, co się daje, wkłada, kładzie przed, zakrywa zasłoną. Dopiero poza Torą słowo zaczyna oznaczać Boże ustawy. Hasło musi więc rozdzielić dwa użycia, zamiast szukać jednej definicji obejmującej oba.
Rzecz, którą wkłada się do arki
W arkę włożysz świadectwo, które ci dam.
Wj 25,16
Polecenie jest fizyczne: włożysz do arki świadectwo, które dam. Wj 40,20 relacjonuje wykonanie tym samym językiem — Mojżesz wziął świadectwo i włożył je do arki. Czym ono było, mówi wprost inny werset.
A gdy dokończył rozmowę z Mojżeszem na górze Synaj, Pan dał mu dwie tablice świadectwa, tablice kamienne napisane palcem Boga.
Wj 31,18
Tablice świadectwa, kamienne, zapisane po obu stronach (Wj 32,15), niesione w ręku, gdy Mojżesz schodził z góry (Wj 34,29). Późniejszy tekst potwierdza zawartość arki bez niedomówień: 1 Krl 8,9 stwierdza, że w arce nie było nic oprócz dwóch kamiennych tablic. Edut Tory to te tablice — nie zwój, nie kodeks, nie zbiór nauk.
Czego tekst nie mówi
Nie utożsamia edut z całą Torą. Rozróżnienie jest w tekście i da się je sprawdzić w jednym wersecie.
Weźcie księgę tego Prawa i połóżcie ją obok arki przymierza Pana, waszego Boga, aby tam była świadkiem przeciwko tobie.
Pwt 31,26
Księga Prawa ma leżeć OBOK arki. Świadectwo leży W arce. Dwa różne przedmioty, dwa różne miejsca, jedno polecenie obok drugiego. Kto z góry zakłada, że edut znaczy po prostu Prawo, przechodzi obok tego rozróżnienia, nie zauważając go.
Jest też w Torze miejsce, którego nie da się wygładzić. Wj 16 opowiada o mannie — a więc o wydarzeniu wcześniejszym niż Synaj, wcześniejszym niż polecenie zbudowania arki z Wj 25 i wcześniejszym niż wręczenie tablic z Wj 31,18.
Jak Pan przykazał Mojżeszowi, tak Aaron postawił je przed Świadectwem na przechowanie.
Wj 16,34
Aaron stawia naczynie z manną „przed Świadectwem”, choć w porządku opowiadania Świadectwo jeszcze nie istnieje. Narrator używa terminu z wyprzedzeniem. Tekst nie tłumaczy tej wyprzedzającej wzmianki ani jej nie ukrywa; czytelnik może sam porównać kolejność rozdziałów.
Arka świadectwa, przybytek świadectwa
Przedmiot nadaje nazwę wszystkiemu, co go otacza. Arka jest arką świadectwa (Wj 25,22; 26,33; 27,21; 30,6; 40,21), a cały przybytek — przybytkiem albo namiotem świadectwa.
W dniu, w którym wystawiono przybytek, obłok okrył przybytek, czyli Namiot Świadectwa, a wieczorem był nad przybytkiem i przypominał z wyglądu ogień, aż do rana.
Lb 9,15
Ten sam sposób mówienia wraca w Wj 38,21, Lb 1,50, Lb 10,11 i Lb 17,4. Warto zauważyć, że w Torze przeważa „arka świadectwa”, a zwrot „arka przymierza” pojawia się dopiero od Lb 10,33 i dominuje potem u Jozuego, w Sędziach i u Samuela. Słownictwo przesuwa się w obrębie samego Pięcioksięgu.
Świadectwo w ręku króla
Wtedy wyprowadził syna króla, włożył na niego koronę i wręczył mu Świadectwo. I ustanowiono go królem, i namaszczono go, a klaskając w dłonie, wołano: Niech żyje król!
2Krl 11,12
Podczas koronacji Joasza Jehojada wkłada mu koronę i wręcza edut. 2 Krn 23,11 powtarza scenę. I na tym koniec: żaden werset nie mówi, co dokładnie królowi wręczono — zwój, odpis Prawa, insygnium. Tekst milczy, a każde uzupełnienie tej luki jest domysłem, nie odczytem.
Świadectwa jako Boże ustawy
Prawo Pana jest doskonałe, nawracające duszę; świadectwo Pana pewne, dające mądrość prostemu.
Ps 19,7
Tu edut stoi w paralelizmie z torą i znaczy coś innego niż tablica: pewne, dające mądrość prostemu. W księgach historycznych i u proroków słowo trafia do wyliczeń obok ustaw, przykazań i praw.
Zachowuj nakaz Pana, swego Boga, abyś chodził jego drogami i przestrzegał jego ustaw, jego przykazań, jego praw i jego świadectw, jak jest napisane w Prawie Mojżesza, aby ci się wiodło we wszystkim, co będziesz czynił, i wszędzie, dokądkolwiek się zwrócisz;
1Krl 2,3
Ten sam szereg wraca w 2 Krl 23,3, 2 Krn 34,31, Ne 9,34 i Jr 44,23. Jest przy tym pułapka przekładowa, której polski czytelnik nie widzi. Psalm 119 używa dwóch różnych słów hebrajskich oddawanych jako „świadectwa”: edut w wersetach 14, 88 i 111 oraz edah (H5713) w wersetach 2 i 24. Po polsku brzmią identycznie.
Wspólny mianownik obu użyć podaje jeden werset: świadectwo jest czymś wystawionym przeciwko ludowi, rzeczą, która zeznaje.
I wzgardzili jego nakazami i przymierzem, które zawarł z ich ojcami, oraz jego świadectwami, którymi świadczył przeciwko nim, i chodzili za marnościami, stali się próżni i naśladowali pogan, którzy ich otaczali, co do których Pan im rozkazał, aby nie czynili tak jak oni.
2Krl 17,15
Tablice w arce świadczą o przymierzu, ustawy świadczą przeciw łamiącym je. Rzeczownik pochodzi od pnia oznaczającego zeznawanie — i to, a nie kategoria prawna, spina ze sobą kamień i przepis.
Zobacz też: Przybytek (Miszkan) · Arka Przymierza · Aaron · Mojżesz — znaczenie imienia
