Spór o dzień odpoczynku nie dotyczy tego, który dzień jest wygodniejszy. Sprowadza się do jednego pytania: czy w Piśmie jest tekst przenoszący świętość siódmego dnia na pierwszy dzień tygodnia. Najpierw podstawa, potem trzy najczęściej przytaczane kontrargumenty. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Siódmy dzień jest starszy niż Izrael
Odpoczynek siódmego dnia pojawia się, zanim istnieje naród, przymierze czy świątynia.
Tak ukończone zostały niebiosa i ziemia oraz wszystkie ich zastępy. W siódmym dniu Bóg ukończył swe dzieło, które uczynił; i odpoczął siódmego dnia od wszelkiego swego dzieła, które stworzył. I Bóg błogosławił siódmy dzień, i poświęcił go, bo w nim odpoczął od wszelkiego swego dzieła, które Bóg stworzył i uczynił.
Rdz 2,1-3
Padają tu trzy czasowniki: Bóg odpoczął, pobłogosławił i poświęcił, czyli oddzielił do szczególnego użytku. Poświęcony jest konkretny dzień tygodnia, nie jeden dzień na siedem do wyboru.
Dekalog uzasadnia szabat stworzeniem
Czwarte przykazanie zaczyna się od słowa „Pamiętaj”, a więc odwołuje się do czegoś już znanego.
Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić. Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie swoje prace; Ale siódmy dzień jest szabatem Pana, twego Boga. W tym dniu nie będziesz wykonywał żadnej pracy – ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twoje bydło, ani twój gość, który jest w obrębie twoich bram. Pan bowiem przez sześć dni stworzył niebo i ziemię, morze i wszystko, co jest w nich, a siódmego dnia odpoczął. Dlatego Pan błogosławił dzień szabatu i uświęcił go.
Wj 20,8-11
Uzasadnienie jest kluczowe: nie brzmi ponieważ wyprowadziłem was z Egiptu, lecz wskazuje na sześć dni stwarzania nieba i ziemi. Podstawa jest więc powszechna, a odpoczynek obejmuje także cudzoziemca — tego, „który jest w obrębie twoich bram”.
Znak, który wskazuje na konkretny dzień
Dlatego synowie Izraela będą przestrzegać szabatu, zachowując szabat przez wszystkie pokolenia jako wieczną ustawę. Jest on wiecznym znakiem między mną a synami Izraela, bo w sześć dni Pan uczynił niebo i ziemię, a siódmego dnia przestał i odpoczął.
Wj 31,16-17
Szabat jest znakiem Jahwe o określonej treści: wskazuje na tygodniowy rytm stworzenia. Znak wskazujący na siódmy dzień nic już nie wskazuje, gdy przenieść go na pierwszy.
Dzień radości, nie ciężar
Zarzut o ponury legalizm rozbija się o opis proroka:
Jeśli powstrzymasz swoją nogę od przekraczania szabatu, aby nie wykonać swojej woli w moim świętym dniu; jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, dzień święty Pana – szanownym; jeśli go uczcisz, nie czyniąc swoich spraw ani nie wykonując swojej woli, ani nie mówiąc słowa próżnego; Wtedy będziesz rozkoszował się Panem, a wprowadzę cię na wysokie miejsca ziemi i nakarmię cię dziedzictwem Jakuba, twego ojca. Tak bowiem powiedziały usta Pana.
Iz 58,13-14
Ograniczenie dotyczy własnych interesów, nie radości.
Jeszua i apostołowie
Jeszua spierał się o szabat wielokrotnie, ale nigdy o to, który dzień nim jest. Spór szedł o ludzkie obwarowania wokół przykazania:
Powiedział im także: Szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu. Dlatego Syn Człowieczy jest też Panem szabatu.
Mk 2,27-28
Zdanie o Panu szabatu bywa czytane jako zapowiedź zmiany dnia, ale Jeszua przywraca dniu pierwotny sens, zamiast go likwidować. Jego własną praktykę opisano jednoznacznie:
Przyszedł też do Nazaretu, gdzie się wychował. Według swego zwyczaju wszedł w dzień szabatu do synagogi i wstał, aby czytać.
Łk 4,16
Ten sam zwrot wraca przy Pawle, dziesiątki lat po zmartwychwstaniu:
Wtedy Paweł według swego zwyczaju wszedł do nich i przez trzy szabaty rozprawiał z nimi na podstawie Pisma;
Dz 17,2
„Według swego zwyczaju” to opis nawyku, nie taktyki misyjnej. List do Hebrajczyków mówi zaś o odpoczynku w czasie teraźniejszym:
A tak zostaje jeszcze odpoczynek dla ludu Bożego. Kto bowiem wszedł do jego odpoczynku, on także odpoczął od swoich czynów, tak jak Bóg od swoich.
Hbr 4,9-10
Odpoczynek nie minął — pozostaje. Użyte tu greckie słowo sabbatismos utworzono wprost od szabatu.
Najczęstsze zarzuty
„List do Kolosan zakazuje osądzania z powodu szabatów”
Zarzut: skoro nikt nie ma nas osądzać co do szabatów, to przestały obowiązywać.
Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów. Są to cienie rzeczy przyszłych, ciało zaś jest Chrystusa.
Kol 2,16-17
Kierunek osądu jest odwrotny, niż zakłada zarzut: Paweł broni przestrzegających przed osądem otoczenia, a nie zwalnia ich z przestrzegania. Cień znika zaś dopiero wtedy, gdy rzecz jest obecna w pełni — a Izajasz umieszcza szabat po tamtej stronie historii:
Jak bowiem to nowe niebo i ta nowa ziemia, które ja uczynię, będą trwać przede mną, mówi Pan, tak będzie trwać wasze potomstwo i wasze imię. I stanie się tak, że od nowiu do nowiu księżyca i od szabatu do szabatu przychodzić będzie wszelkie ciało, aby oddać pokłon przede mną, mówi Pan.
Iz 66,22-23
W nowym niebie i nowej ziemi wciąż przychodzi się „od szabatu do szabatu”.
„Rzymian 14 zostawia wybór dnia sumieniu”
Jeden bowiem czyni różnicę między dniem a dniem, a drugi każdy dzień ocenia jednakowo. Każdy niech będzie dobrze upewniony w swoim zamyśle. Kto przestrzega dnia, dla Pana przestrzega, a kto nie przestrzega dnia, dla Pana nie przestrzega. Kto je, dla Pana je, bo dziękuje Bogu, a kto nie je, dla Pana nie je i dziękuje Bogu.
Rz 14,5-6
Zarzut: skoro każdy ma być „dobrze upewniony w swoim zamyśle”, wybór dnia jest sprawą prywatną. Tematem rozdziału jest jednak jedzenie i post — „kto je” i „kto nie je” stoi w tym samym oddechu co dni, a słowo „szabat” nie pada ani razu. Ten sam autor napisał wcześniej, że Prawo jest święte; rozstrzyga więc spór o dni postne, nie o Dekalog.
„Dzieje 20,7 pokazują niedzielne nabożeństwo”
A pierwszego dnia po szabacie, gdy uczniowie zebrali się na łamanie chleba, Paweł, który miał nazajutrz odjechać, przemawiał do nich i przeciągnął mowę aż do północy.
Dz 20,7
To jedyne opisane w Nowym Przymierzu zebranie „pierwszego dnia po szabacie” — opis zdarzenia, nie ustanowienie praktyki. Doba liczy się w Piśmie od wieczora, więc spotkanie ciągnące się „aż do północy” przypada na wieczór kończący szabat. Powód podano zaś wprost: Paweł nazajutrz odjeżdżał.
„Gdzieś przecież musi być zapisana zmiana”
To rdzeń sprawy. Ustanowienie siódmego dnia ma tekst, przykazanie ma tekst, praktyka Jeszui i apostołów ma tekst. Przeniesienie świętości na pierwszy dzień tygodnia tekstu nie ma — pojawia się dopiero po epoce apostolskiej. Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto zmienia.
Podsumowanie
Siódmy dzień Jahwe pobłogosławił i oddzielił przy stworzeniu, a Dekalog uzasadnia go właśnie stworzeniem. Jeszua zachowywał go „według swego zwyczaju”, Paweł tak samo dziesiątki lat po zmartwychwstaniu. Prorocy widzą szabat w nowej ziemi, a List do Hebrajczyków mówi, że odpoczynek pozostaje. Żaden tekst nie przenosi tej świętości na inny dzień — i to jedyny powód, dla którego zachowujemy sobotę. Nie oceniamy ludzi zbierających się w niedzielę; pytamy o to, co napisane.
Zobacz też: Sabat · Dziesięć przykazań · Przymierze (brit) · Świątynia (Bejt haMikdasz) · Jahwe · Jeszua (Jezus)
