Polecenie przepasania bioder brzmi dziś jak wezwanie do zebrania sił i nastawienia się na trud. W Biblii jest to najpierw czynność całkiem praktyczna. Mężczyźni nosili długie szaty, w których nie dało się szybko iść ani wykonywać ciężkiej pracy, więc podkasywano je i przewiązywano pasem w biodrach. Zwrot oznacza więc gotowość fizyczną i natychmiastową, a nie postanowienie.
Gdzie pada rozkaz
Elizeusz używa go, wysyłając sługę w pilnej sprawie. Reszta polecenia to same instrukcje o pośpiechu — nie pozdrawiać, nie odpowiadać na pozdrowienia:
Wtedy on powiedział do Gehaziego: Przepasz swoje biodra, weź moją laskę do ręki i idź. Jeśli spotkasz kogoś, nie pozdrawiaj go, a jeśli ktoś ciebie pozdrowi, nie odpowiadaj mu. Połóż moją laskę na twarzy chłopca.
2 Krl 4,29
Ta sama formuła otwiera misję namaszczenia Jehu, znów w sytuacji wymagającej szybkiego i dyskretnego działania:
A prorok Elizeusz zawołał jednego z synów proroków i powiedział mu: Przepasz swoje biodra, weź do ręki ten dzban z oliwą i idź do Ramot-Gilead.
2 Krl 9,1
U Jeremiasza rozkaz dotyczy prorokowania i sąsiaduje z poleceniem wstania oraz z zakazem strachu. Chodzi więc o zajęcie postawy człowieka gotowego do działania, a nie do rozmyślań:
Dlatego ty przepasz swoje biodra, wstań i mów do nich wszystko, co ci nakazuję. Nie bój się ich twarzy, bym cię nie napełnił lękiem przed nimi.
Jr 1,17
Że to naprawdę kwestia ubioru, potwierdza opis samego wykonania. Eliasz przepasuje biodra i biegnie:
A ręka Pana była nad Eliaszem. Przepasał swoje biodra i pobiegł przed Achabem, aż przybył do Jizreel.
1 Krl 18,46
Pascha i pośpiech
Najbardziej znane użycie tego obrazu to przepis o pierwszej passze. Wyliczenie jest w całości praktyczne: przepasane biodra, obuwie, laska, jedzenie w pośpiechu:
Tak oto będziecie go spożywać: Wasze biodra będą przepasane, obuwie na waszych nogach i laska w waszym ręku. Będziecie go jeść pośpiesznie. To Pascha Pana.
Wj 12,11
Nie ma tu żadnej przenośni. To lista rzeczy, które robi ktoś, kto za chwilę wyrusza w drogę i nie wie dokładnie kiedy.
Przenośnia u Hioba i w listach
Dopiero na tym tle działa użycie obrazowe. Bóg zwraca się do Hioba tym samym poleceniem, zapowiadając serię pytań — a więc czymś w rodzaju wezwania do stanięcia prosto i skupienia się:
Przepasz teraz swe biodra jak mężczyzna, będę cię pytał, a ty mi odpowiadaj.
Hi 38,3
Przepasz teraz swe biodra jak mężczyzna: będę cię pytał, a ty mnie pouczysz.
Hi 40,7
W Ewangelii Łukasza obraz wchodzi do przypowieści o czuwaniu i łączy się z zapalonymi lampami:
Niech będą przepasane wasze biodra i zapalone lampy.
Łk 12,35
Piotr przenosi go na myślenie i dokłada określenie, które nie zostawia wątpliwości co do sensu:
Dlatego przepaszcie biodra waszego umysłu i bądźcie trzeźwi, pokładając doskonałą nadzieję w łasce, która będzie wam dana przy objawieniu Jezusa Chrystusa.
1 P 1,13
Paweł robi to samo w opisie uzbrojenia, gdzie pas jest pierwszym wymienianym elementem, tak jak przy ubieraniu się jest pierwszą czynnością:
Stańcie więc, przepasawszy wasze biodra prawdą, przywdziawszy pancerz sprawiedliwości;
Ef 6,14
Warto zauważyć, że obraz zna też odmianę odwrotną. Prorok Eliasz jest rozpoznawany po tym, że nosi skórzany pas na biodrach, a więc po stroju człowieka będącego stale w drodze:
Odpowiedzieli mu: Był to owłosiony mężczyzna, przepasany skórzanym pasem na biodrach. I powiedział: To Eliasz Tiszbita.
2 Krl 1,8
Ubranie mówi tu o sposobie życia. Kto ma przepasane biodra, jest gotowy ruszyć — i to samo znaczenie przenosi się później na wezwania kierowane do czytelników listów.
Jak łatwo zrozumieć to źle
Pierwszy błąd to odczytanie zwrotu jako opisu nastroju — zaciśnięcia zębów, mobilizacji emocjonalnej. Obraz mówi o czynności, po której człowiek może natychmiast ruszyć, a nie o nastawieniu.
Drugi błąd to przeoczenie, że polecenie zwykle poprzedza konkretne zadanie. Za każdym razem po nim następuje instrukcja: idź, mów, weź, słuchaj. Przepasanie nie jest celem samo w sobie.
Trzeci błąd polega na myleniu tego zwrotu z innym, w którym ktoś zostaje przepasany mocą albo radością. Tam obraz jest inny — chodzi o coś, w co człowiek zostaje ubrany, a nie o to, co robi ze swoją szatą.
Czwarty błąd wynika z naszego ubioru. Skoro nie nosimy długich szat, obraz jest dla nas martwy i automatycznie przechodzi w metaforę. Dla pierwszych słuchaczy był to zwykły, codzienny gest, jak dziś zawiązanie butów przed wyjściem.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak dokładnie wyglądało przepasanie ani czym się różniło od zwykłego noszenia pasa, o którym Biblia też wspomina. Nie wiemy również, na ile obraz był w I wieku wciąż odczuwany dosłownie — użycie u Piotra sugeruje, że przynajmniej częściowo już nie, skoro dotyczy umysłu. Wreszcie nie jest jasne, czy niektóre wystąpienia opisują rzeczywisty gest, czy tylko go przywołują; w scenie z Hiobem obie lektury są możliwe i tekst nie rozstrzyga.
Zobacz też: Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo · Elizeusz · Piotr · Jehu — znaczenie imienia · Eliasz — znaczenie imienia
