Nazir (נָזִיר, H5139) występuje w Piśmie szesnaście razy i nie zawsze oznacza człowieka. Kpł 25,5 używa tego rzeczownika o winnicy pozostawionej bez przycinania, a Rdz 49,26 o Józefie, którego UBG opisuje jako odłączonego od braci. Podstawowe znaczenie to oddzielenie, a dopiero na nim opiera się instytucja opisana w Lb 6. Polskie słowo nazireat sugeruje stan trwały; tekst mówi w większości miejsc o czymś innym.
Ślub
Przemów do synów Izraela i powiedz do nich: Gdy mężczyzna albo kobieta złoży szczególny ślub nazirejczyka, aby się poświęcić Panu;
Lb 6,2
Trzy rzeczy warto tu zauważyć naraz. Ślub składa mężczyzna albo kobieta — przepis obejmuje oba przypadki. Ślub jest dobrowolny, nikt do niego nie zobowiązuje. I jest to ślub poświęcenia się, a nie wstąpienia do jakiejkolwiek wspólnoty.
Niech powstrzyma się od wina i mocnego napoju; nie będzie pił octu z wina i octu z mocnego napoju; nie będzie pił żadnego soku z winogron i nie będzie jeść winogron, ani świeżych, ani suszonych.
Lb 6,3
Pierwszy zakaz dotyczy winorośli i jest sformułowany szeroko: wino, mocny napój, ocet z jednego i drugiego, sok, winogrona świeże i suszone. Lb 6,4 domyka to jeszcze mocniej — nic pochodzącego z winorośli, od ziarenka aż do łupiny.
Przez wszystkie dni ślubu swego oddzielenia brzytwa nie dotknie jego głowy. Dopóki nie wypełni się czas, na który poświęcił się Panu, będzie święty i zapuści włosy na swojej głowie.
Lb 6,5
Drugi zakaz dotyczy brzytwy i obowiązuje przez wszystkie dni ślubu. Lb 6,6-7 dodaje trzeci: nie wolno zbliżać się do umarłego, nawet gdy umiera ojciec, matka, brat czy siostra. Lb 6,8 podsumowuje stan nazirejczyka jednym zdaniem o byciu świętym dla Boga.
Gdy ślub zostaje przerwany
I gdyby ktoś nagle przy nim umarł i zanieczyścił jego poświęconą głowę, to ogoli swoją głowę w dniu swego oczyszczenia; ogoli ją siódmego dnia.
Lb 6,9
Nagła śmierć w pobliżu unieważnia dotychczasowy okres. Nazirejczyk goli głowę siódmego dnia, a Lb 6,10-11 przewiduje ofiary ósmego dnia i ponowne poświęcenie głowy. Lb 6,12 dodaje najdotkliwszy skutek: minione dni przepadają, a doliczyć trzeba rocznego baranka za przewinienie.
Zakończenie
A takie jest prawo nazirejczyka: Gdy wypełnią się dni jego oddzielenia, przyprowadzi się go przed wejście do Namiotu Zgromadzenia;
Lb 6,13
Sformułowanie o wypełnieniu się dni jest w tym przepisie decydujące. Ślub ma koniec, a jego koniec ma własny obrzęd u wejścia do Namiotu Zgromadzenia. Lb 6,18 opisuje ogolenie głowy i włożenie włosów do ognia pod ofiarą pojednawczą, a Lb 6,19 — przekazanie łopatki i chlebów w ręce nazirejczyka.
I kapłan będzie to kołysał jako ofiarę kołysania przed Panem; jest to święta rzecz i należy do kapłana wraz z mostkiem kołysania i łopatką wzniesienia. Potem nazirejczyk będzie mógł pić wino.
Lb 6,20
Ostatnie zdanie tego przepisu jest dla całej sprawy kluczowe: potem nazirejczyk będzie mógł pić wino. Ślub nie tworzy więc stanu dożywotniego. Kończy się, a po zakończeniu ustają wszystkie ograniczenia.
Przypadek Samsona
Bo oto poczniesz i urodzisz syna, a brzytwa nie dotknie jego głowy, bo to dziecko będzie nazirejczykiem dla Boga już od łona. I zacznie on wybawiać Izraela z rąk Filistynów.
Sdz 13,5
Tu sytuacja jest odwrotna. Nikt nie składa ślubu — zapowiedź przychodzi przed poczęciem, a dziecko ma być nazirejczykiem od łona. Sdz 13,7 dodaje określenie o trwaniu aż do dnia śmierci, a Sdz 16,17 wkłada w usta Samsona tę samą informację o brzytwie. Sdz 13,4 nakłada przy tym ograniczenia na matkę, a nie na dziecko.
Warto zauważyć, że Samson wielokrotnie łamie zakaz dotyczący zwłok, a tekst nie łączy z tym żadnej procedury naprawczej z Lb 6. To dwie różne sytuacje i mieszanie ich prowadzi do wniosków, których żaden z tych fragmentów nie uzasadnia. 1Sm 1,11 opisuje z kolei ślub Anny dotyczący brzytwy, ale samo słowo nazir w tym wersecie nie pada.
I wzbudzałem spośród waszych synów proroków i spośród waszych młodzieńców nazirejczyków. Czy nie jest tak, synowie Izraela? – mówi Pan.
Am 2,11
Amos wymienia nazirejczyków obok proroków jako ludzi wzbudzonych przez Boga spośród Izraela, a Am 2,12 stawia zarzut: pojono ich winem. Instytucja jest tu traktowana jako rzecz żywa i naruszana.
Czego tekst nie mówi
Lb 6 nie podaje minimalnej ani maksymalnej długości ślubu. Znany trzydziestodniowy okres minimalny pochodzi z późniejszego prawa żydowskiego i nie ma podstawy w Torze. Nie wiadomo też, czy ślub można było złożyć wielokrotnie, ani czy istniała droga wycofania się przed terminem.
Nie wiadomo, dlaczego akurat te trzy rzeczy — winorośl, włosy i zwłoki — składają się na jeden ślub. Tora podaje listę bez uzasadnienia, a wszystkie wyjaśnienia tego zestawu są dopowiedzeniem. Nie wiadomo wreszcie, jak pogodzić przypadek Samsona z przepisem Lb 6; Pismo stawia te teksty obok siebie i nie komentuje różnicy. Dz 21,23-24 i Dz 18,18 pokazują, że śluby ze strzyżeniem głowy praktykowano jeszcze w I wieku, ale te fragmenty nie używają słowa nazirejczyk i nie da się na ich podstawie orzec, że chodziło dokładnie o obrzęd z Lb 6.
Zobacz też: Ślub (neder) — obietnica, której Bóg się domaga · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Samson · Amos
