Michał pojawia się w całym Piśmie pięć razy: trzy razy u Daniela, raz u Judy i raz w Apokalipsie. To niewiele jak na postać, wokół której wyrosła osobna dziedzina pobożności — z wezwaniami, patronatami i miejscem w hierarchii, o której tekst nic nie mówi. Warto zacząć właśnie od tej liczby, bo wszystko, co da się o Michale powiedzieć bez zmyślania, mieści się w tych pięciu miejscach.
Trzy sceny u Daniela
Pierwsze wystąpienie to relacja posłańca, którego coś zatrzymało w drodze do Daniela.
Lecz książę królestwa Persji sprzeciwiał mi się przez dwadzieścia jeden dni, ale oto Michał, jeden z przedniejszych książąt, przyszedł mi z pomocą; a ja zostałem tam przy królach Persji.
Dn 10,13
Drugie pada w zapowiedzi dalszego ciągu tej samej walki.
Powiedział: Czy wiesz, dlaczego przybyłem do ciebie? Teraz wrócę, aby walczyć z księciem Persji. A gdy odejdę stamtąd, oto nadejdzie książę Grecji. Ale oznajmię ci to, co jest zapisane w piśmie prawdy. I nie ma nikogo, który by mężnie stał przy mnie w tych sprawach, oprócz Michała, waszego księcia.
Dn 10,20-21
Trzecie umieszcza Michała w scenie ucisku i wybawienia ludu.
W tym czasie powstanie Michał, wielki książę, który wstawia się za synami twego ludu. Nastanie czas ucisku, jakiego nie było, odkąd narody zaczęły istnieć aż do tego czasu. W tym czasie twój lud zostanie wybawiony, każdy, kto znajdzie się zapisany w księdze.
Dn 12,1
Wspólny mianownik jest wyraźny: za każdym razem chodzi o Izraela. Michał jest nazwany waszym księciem, staje przy posłańcu i powstaje w czasie ucisku po stronie ludu. Nie ma w tych tekstach ani jednego zdania o opiece nad jednostkami, o wzywaniu go czy o jego własnym autorytecie.
Walka w Apokalipsie
Czwarte wystąpienie to znana scena starcia w niebie.
I nastąpiła walka w niebie. Michał i jego aniołowie walczyli ze smokiem. I walczył smok i jego aniołowie; Ale nie zwyciężyli i nie było już dla nich miejsca w niebie. I zrzucony został wielki smok, wąż starodawny, zwany diabłem i szatanem, zwodzący cały świat. Został zrzucony na ziemię, z nim też zrzuceni zostali jego aniołowie.
Ap 12,7-9
Zaraz po niej pada komentarz, który przypisuje zwycięstwo komu innemu.
I usłyszałem donośny głos mówiący w niebie: Teraz nastało zbawienie, moc i królestwo naszego Boga, i władza jego Chrystusa, bo został zrzucony oskarżyciel naszych braci, który dniem i nocą oskarżał ich przed naszym Bogiem.
Ap 12,10
Głos z nieba nie mówi: zwyciężył Michał. Mówi o królestwie Boga i władzy jego Chrystusa. Michał prowadzi starcie, ale jego wynik zostaje wprost przypisany komu innemu — to rozróżnienie tekst robi sam i warto z niego nie rezygnować.
Archanioł — jedyny tak nazwany
Piąte wystąpienie to jedyne miejsce, gdzie Michał zostaje nazwany archaniołem.
Lecz archanioł Michał, rozprawiając z diabłem, spierał się o ciało Mojżesza, nie ośmielił się wypowiedzieć przeciwko niemu bluźnierczego oskarżenia, ale powiedział: Niech cię Pan zgromi.
Jud 1,9
Słowo „archanioł” pada w Piśmie dwa razy. Drugie miejsce nie podaje imienia.
Gdyż sam Pan z okrzykiem, z głosem archanioła i dźwiękiem trąby Bożej zstąpi z nieba, a zmarli w Chrystusie powstaną pierwsi.
1 Tes 4,16
Nie ma zatem podstaw ani do listy siedmiu archaniołów, ani do rozstrzygnięcia, czy archanioł jest tylko jeden. Mamy dwa wystąpienia terminu i jedno imię.
Czym Michał nie jest
List do Hebrajczyków otwiera się serią pytań, których celem jest oddzielenie Syna od wszystkich aniołów bez wyjątku.
Do którego bowiem z aniołów powiedział kiedykolwiek: Ty jesteś moim Synem, ja ciebie dziś zrodziłem? I znowu: Ja będę mu Ojcem, a on będzie mi Synem?
Hbr 1,5
Do którego też z aniołów kiedykolwiek powiedział: Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy?
Hbr 1,13
Argument działa wyłącznie wtedy, gdy żaden anioł tego statusu nie ma. Utożsamienie Michała z Mesjaszem odbiera całemu wywodowi sens. Warto też zauważyć, jak Michał się zachowuje w sporze u Judy: nie wypowiada własnego wyroku, tylko odsyła sprawę do Jahwe.
Do tego dochodzi obraz sądu u Daniela, w którym Michał w ogóle nie występuje, choć zgromadzenie jest nieprzeliczone, a księgi zostają otwarte. Kto stawia go w centrum, stawia go tam, gdzie tekst umieścił kogo innego.
Strumień ognia wypływał i tryskał sprzed niego. Tysiąc tysięcy służyło mu, a dziesięć tysięcy po dziesięć tysięcy stało przed nim. Sąd zasiadł i otwarto księgi.
Dn 7,10
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kiedy Michał został stworzony ani jaki ma stosunek do innych posłańców poza tym, że jest jednym z przedniejszych książąt. Zwrot ten sam sugeruje, że przedniejszych książąt jest więcej — ale nie podaje ani ich liczby, ani imion.
Nie wiemy, skąd Juda zna spór o ciało Mojżesza. Tanach o takim wydarzeniu nie mówi ani słowa, a Juda nie wskazuje źródła. Krąży tu odesłanie do pism spoza kanonu; nie da się go zweryfikować tekstem, którym dysponujemy, więc żaden wniosek tego hasła na nim nie stoi.
Nie wiemy, czy to Michał jest tym, którego głos zabrzmi przy zstąpieniu Pana — tekst mówi tylko o głosie archanioła. Nie wiemy, jak wygląda, czy ma skrzydła i czym była walka opisana w Apokalipsie. Pismo nie zawiera też ani jednego przykładu modlitwy do Michała ani polecenia, by się do niego zwracać. Milczenie w tej sprawie jest pełne i nie należy go zapełniać.
Zobacz też: Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo · Jahwe · Tanach · List do Hebrajczyków · Juda — znaczenie imienia
