Tanach nie zawiera jednego tekstu, który streszczałby wszystko o Mesjaszu. Zawiera dziesiątki zapowiedzi rozrzuconych przez wieki, w różnych gatunkach i o bardzo różnym stopniu wyrazistości. Dopiero ich suma daje obraz — i właśnie dlatego pojedynczy werset wyrwany z tego zbioru zwykle dowodzi mniej, niż się wydaje.
Warstwa pierwsza: rodowód
Najwcześniejsza zapowiedź pada zaraz po upadku i jest jeszcze bardzo ogólna:
I wprowadzę nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem a jej potomstwem. Ono zrani ci głowę, a ty zranisz mu piętę.
Rdz 3,15
Nie ma tu imienia ani daty — jest kierunek: potomek kobiety i starcie zakończone raną zadaną w głowę. Kolejne teksty zawężają rodowód. Berło nie odejdzie od Judy, aż przyjdzie ten, komu będą posłuszne narody (Rdz 49,10). Dawidowi Bóg obiecuje potomka, którego tron zostanie utwierdzony na wieki (2 Sm 7,12-13), a Jeremiasz nazywa go sprawiedliwą Latoroślą (Jr 23,5-6). Mojżesz zapowiada proroka podobnego do siebie, którego trzeba będzie słuchać (Pwt 18,15). To warstwa „kto”, jeszcze bez szczegółów.
Warstwa druga: konkrety
Im później, tym bardziej szczegółowo. Micheasz podaje miejsce, i to miejsce nieoczywiste:
Ale ty, Betlejem Efrata, choć jesteś najmniejsze wśród tysięcy w Judzie, z ciebie jednak wyjdzie mi ten, który będzie władcą w Izraelu, a jego wyjścia są od dawna, od dni wiecznych.
Mi 5,2
Zachariasz podaje sposób przyjścia — król, ale na oślęciu, nie na koniu bojowym (Za 9,9). Malachiasz zapowiada posłańca przygotowującego drogę (Ml 3,1). Psalmy mówią o kimś, kogo Bóg nazywa swoim Synem (Ps 2,7) i o Panu, któremu Pan każe zasiąść po swojej prawicy (Ps 110,1). Izajasz podaje znak narodzin:
Dlatego sam Pan da wam znak. Oto dziewica pocznie i urodzi syna, i nazwie go Emmanuel.
Iz 7,14
Tu konieczna jest uwaga o tłumaczeniu. Hebrajskie alma znaczy „młoda kobieta w wieku zamążpójścia”; grecka Septuaginta oddała je słowem parthenos, „dziewica”, i tak samo czyta ten tekst Mateusz. Spór o zakres znaczeniowy tego słowa jest realny i trwa. Kurs go nie ucina i nie ukrywa też, że autorzy Nowego Testamentu odczytali werset jednoznacznie. To dobry wzór postępowania: podaj dane, wskaż, kto jak czyta, i nie udawaj, że problemu nie ma.
Warstwa trzecia: cierpienie
Najtrudniejsza warstwa mówi o Mesjaszu odrzuconym:
Zaprawdę on wziął na siebie nasze cierpienia i nosił naszą boleść. A my uważaliśmy, że jest zraniony, uderzony przez Boga i utrapiony. Lecz on był zraniony za nasze występki, starty za nasze nieprawości. Kara dla naszego pokoju była na nim, a jego ranami zostaliśmy uzdrowieni. Wszyscy jak owce zbłądziliśmy, każdy z nas zboczył na swą drogę, a Pan włożył na niego nieprawość nas wszystkich.
Iz 53,4-6
Ten sam rozdział mówi dalej o duszy złożonej na ofiarę za grzech i o sprawiedliwym słudze, który swoim poznaniem usprawiedliwi wielu (Iz 53,10-11). Psalm opisuje przebite ręce i nogi, dzielenie szat i losowanie o tunikę (Ps 22,16-18). Zachariasz mówi o patrzeniu na przebitego i o żałobie jak po jedynaku (Za 12,10). Napięcie między tymi obrazami a obrazem królowania jest tak duże, że w dawnych komentarzach żydowskich pojawiła się koncepcja dwóch postaci Mesjasza. Nowy Testament rozwiązuje je inaczej: jedna osoba, dwa przyjścia.
Tekst, przy którym się zatrzymujemy
Dlatego wiedz i zrozum, że od wyjścia nakazu o przywróceniu i odbudowaniu Jerozolimy aż do Księcia Mesjasza będzie siedem tygodni i sześćdziesiąt dwa tygodnie. Zostaną odbudowane ulica i mur, ale w czasach trudnych. A po tych sześćdziesięciu dwóch tygodniach zostanie zabity Mesjasz, lecz nie za siebie. A lud księcia, który przyjdzie, zniszczy miasto i świątynię i jego koniec nastąpi wśród powodzi; i do końca wojny są postanowione spustoszenia.
Dn 9,25-26
Fragment mówi o Mesjaszu, który zostanie zabity „lecz nie za siebie”, i o zniszczeniu miasta oraz świątyni. Wokół niego narosło jednak więcej rachunków niż wokół jakiegokolwiek innego miejsca w Piśmie: liczenie tygodni, ustalanie roku wyjścia nakazu, przeliczanie kalendarzy. Ten kurs takich obliczeń nie przeprowadza i nie poleca żadnej z konkurencyjnych chronologii. Powód jest rzeczowy: tekst nie wskazuje jednoznacznie punktu wyjścia, a wynik zależy w całości od tego, który dekret się wybierze i jaką długość roku przyjmie. To, co tekst mówi bez żadnego rachunku, jest zresztą mocniejsze niż każde wyliczenie — kolejność zdarzeń.
Do przemyślenia
- Dlaczego zapowiedzi mesjańskie są coraz bardziej szczegółowe, zamiast paść od razu w komplecie?
- Co zmienia w lekturze świadomość, że pojedynczy werset dowodzi mniej niż cały zbiór?
- Czy potrafisz powiedzieć, co Dn 9,25-26 twierdzi, nie sięgając po żadne obliczenia?
Zobacz też: Tanach · Micheasz · Izajasz · Jeremiasz — znaczenie imienia · Mojżesz — znaczenie imienia · Zachariasz — znaczenie imienia
