Poprzednia lekcja zebrała zapowiedzi. Teraz pytanie sprawdzające: co robi z nimi Nowy Testament? Jest ono ważne metodologicznie, bo proroctwa mesjańskie to jedyny duży zbiór zapowiedzi, który — według Nowego Testamentu — jest już zamknięty, a więc dający się sprawdzić.
Metoda pochodzi od samego Jeszui
Potem powiedział do nich: To są słowa, które mówiłem do was, będąc jeszcze z wami, że musi się wypełnić wszystko, co jest o mnie napisane w Prawie Mojżesza, u Proroków i w Psalmach. Wtedy otworzył ich umysły, żeby rozumieli Pisma.
Łk 24,44-45
Trzy informacje w jednym miejscu. Zakres: Prawo, Prorocy i Psalmy, czyli cały Tanach, a nie garść ulubionych fragmentów. Źródło: to nie uczniowie wpadli na pomysł zestawiania tekstów, tylko dostali wykład — tego samego dnia, w drodze do Emaus, Jeszua „zaczynając od Mojżesza i wszystkich proroków” tłumaczył im, co było o Nim napisane (Łk 24,27). I ograniczenie: potrzebne było otwarcie umysłów, a więc tekst nie jest oczywisty i nikogo sam z siebie nie przymusza.
Jak wygląda pojedyncze dopasowanie
Gdy pada pytanie o miejsce narodzin Mesjasza, znawcy Pisma odpowiadają bez wahania, cytując Micheasza:
A oni mu powiedzieli: W Betlejem w Judei; bo tak jest napisane przez proroka: A ty, Betlejem, ziemio Judy, wcale nie jesteś najmniejsze wśród władców Judei, z ciebie bowiem wyjdzie władca, który będzie rządził moim ludem, Izraelem.
Mt 2,5-6
Przy wjeździe do Jerozolimy Mateusz wskazuje na Zachariasza (Mt 21,4-5). Przy ukrzyżowaniu Jan odnotowuje podział szat i losowanie o tunikę jako wypełnienie Pisma (J 19,23-24), a chwilę dalej dwa kolejne teksty:
Stało się to bowiem, aby się wypełniło Pismo: Żadna jego kość nie będzie złamana. I znowu w innym miejscu Pismo mówi: Ujrzą tego, którego przebili.
J 19,36-37
Warto od razu rozróżnić dwa typy dopasowań. Część to zapowiedź wprost, jak Betlejem u Micheasza. Część to teksty, których pierwotny kontekst mówił o czymś innym, a Nowy Testament czyta je jako wzorzec wypełniony w Mesjaszu. Czy oba przypadki są „proroctwem” w tym samym sensie — o to komentatorzy spierają się poważnie i nie jest to spór do rozstrzygnięcia jednym wersetem. Rozróżnianie tych dwóch rodzajów jest uczciwsze niż wrzucanie wszystkiego do jednego worka.
Tak czytali pierwsi uczniowie
A czytał ten fragment Pisma: Jak owca na rzeź był prowadzony i jak baranek milczący wobec tego, który go strzyże, tak on nie otworzył swoich ust. W jego poniżeniu pozbawiono go sądu, a któż wypowie jego ród? Jego życie bowiem zostało zabrane z ziemi. I zapytał eunuch Filipa: Proszę cię, o kim to prorok mówi? Sam o sobie czy o kimś innym? Wtedy Filip otworzył swe usta i zaczynając od tego fragmentu Pisma, głosił mu Jezusa.
Dz 8,32-35
Scena jest wzorcowa: człowiek czyta Izajasza i zadaje jedyne sensowne pytanie — o kim prorok mówi? Filip nie zaczyna od nowego objawienia, tylko „od tego fragmentu Pisma”. Piotr postępuje tak samo z psalmem Dawida, wyjaśniając, że dotyczył zmartwychwstania (Dz 2,29-31), a gdzie indziej podsumowuje: Bóg wypełnił to, co zapowiedział przez usta wszystkich swoich proroków (Dz 3,18). Paweł streszcza ewangelię z tą samą klamrą:
Najpierw bowiem przekazałem wam to, co i ja otrzymałem, że Chrystus umarł za nasze grzechy, zgodnie z Pismem; Że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem;
1 Kor 15,3-4
„Zgodnie z Pismem” pada dwa razy w dwóch zdaniach. To nie ozdobnik, tylko sposób argumentowania.
Czego stąd nie wynika
Nie wynika, że da się policzyć, „ile proroctw wypełnił Mesjasz”, i wyliczyć prawdopodobieństwo. Takie zestawienia krążą, ale ich wyniki zależą od tego, co się do zbioru wliczy — a to decyzja interpretatora, nie tekstu. Nowy Testament nie argumentuje statystyką, tylko odsyła do lektury: badajcie Pisma, bo one dają świadectwo o mnie (J 5,39). Sam Jeszua określił swój stosunek do wcześniejszego objawienia jednoznacznie:
Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić.
Mt 5,17
Paweł dodaje, że ewangelia była wcześniej obiecana przez proroków w Pismach świętych (Rz 1,2-3). Kolejność pracy jest więc odwrotna niż w popularnych zestawieniach: nie zaczynamy od gotowej tezy i nie szukamy pod nią wersetów, tylko czytamy, co zostało napisane wcześniej, i dopiero pytamy, czy pasuje.
Do przemyślenia
- Dlaczego uczniom potrzebne było „otwarcie umysłów”, skoro teksty mieli od zawsze?
- Czy potrafisz wskazać w swojej Biblii przykład dopasowania „wprost” i przykład wzorca?
- Co jest silniejszym argumentem: liczba dopasowań czy możliwość sprawdzenia każdego z osobna?
Zobacz też: Tanach · Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Ewangelia (besora) · Piotr · Mateusz — znaczenie imienia
