Rzeczownik krima (κρίμα, G2917) pada w Nowym Testamencie dwadzieścia osiem razy. Jest utworzony od czasownika krino (κρίνω, G2919) — sądzić, oddzielać, rozstrzygać — przy pomocy końcówki, która w grece regularnie tworzy nazwy rezultatu czynności. Stąd podstawowe znaczenie: to, co wychodzi z sądzenia. Zapadły wyrok, orzeczenie, rozstrzygnięcie.
Cztery polskie słowa na jeden grecki
Najszybciej widać problem, gdy zestawi się miejsca, w których UBG oddaje ten wyraz zupełnie inaczej.
Jakim bowiem sądem sądzicie, takim będziecie sądzeni, i jaką miarą mierzycie, taką będzie wam odmierzone.
Mt 7,2
Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, bo pożeracie domy wdów i dla pozoru odprawiacie długie modlitwy. Dlatego otrzymacie surowszy wyrok.
Mt 23,14
Nie nowicjusz, żeby nie wbił się w pychę i nie wpadł w potępienie diabelskie.
1 Tm 3,6
Lecz drugi odezwał się, gromiąc go słowami: I ty się Boga nie boisz, chociaż ponosisz tę samą karę?
Łk 23,40
W pierwszym zdaniu polski tekst mówi o sądzie, w drugim o wyroku, w trzecim o potępieniu, w czwartym o karze. W grece za każdym razem stoi to samo słowo. Przekład nie popełnia błędu — po prostu polszczyzna nie ma jednego wyrazu obejmującego orzeczenie sądu wraz z jego skutkiem.
To samo zdanie, dwa różne przekłady
Jest w Nowym Testamencie zestawienie, które pokazuje rozjazd wewnątrz samej UBG. Ostrzeżenie o cięższym wyroku — przymiotnik w stopniu wyższym przy tym rzeczowniku — pada cztery razy, a przy ostatnim tłumacz wybiera inne słowo.
Pożerają oni domy wdów i dla pozoru odprawiają długie modlitwy. Ci otrzymają surowszy wyrok.
Mk 12,40
Niech niewielu z was zostaje nauczycielami, moi bracia, gdyż wiecie, że czeka nas surowszy sąd.
Jk 3,1
Mateusz, Marek i Łukasz mają surowszy wyrok, Jakub — surowszy sąd. To ta sama konstrukcja: stopień wyższy postawiony przy tym samym rzeczowniku. Czytelnik polski nie ma jak zauważyć, że ostrzeżenie skierowane do nauczycieli powtarza dokładnie formułę użytą wcześniej wobec uczonych w Piśmie.
Kiedy krima znaczy sprawę sądową
Wyraz nie zawsze mówi o werdykcie Boga. W liście do Koryntian oznacza po prostu proces, który wierzący wytaczają sobie nawzajem przed pogańskim sądem.
W ogóle już to przynosi wam ujmę, że się ze sobą procesujecie. Czemu raczej krzywdy nie cierpicie? Czemu raczej szkody nie ponosicie?
1 Kor 6,7
UBG oddaje to czasownikiem — procesujecie się — bo dosłowne zdanie o tym, że mają między sobą sprawy sądowe, brzmiałoby ciężko. Sens jest jednak taki: rzeczownik obejmuje całą sprawę, nie tylko jej rozstrzygnięcie. To dobre przypomnienie, że słowo ma szerszy zakres, niż sugeruje szkolna definicja.
Wyroki Boga i wyrok nad Mesjaszem
Dwa użycia warto zestawić osobno, bo pokazują rozpiętość wyrazu w jedną i drugą stronę.
O głębokości bogactwa zarówno mądrości, jak i poznania Boga! Jak niezbadane są jego wyroki i niedocieczone jego drogi!
Rz 11,33
A z darem nie jest tak, jak z tym, co przyszło przez jednego, który zgrzeszył. Wyrok bowiem jest z powodu jednego przestępstwa ku potępieniu, ale dar łaski z powodu wielu przestępstw ku usprawiedliwieniu.
Rz 5,16
W pierwszym zdaniu chodzi o niezbadane postanowienia Boga, w drugim o konkretny werdykt, który przez jedno przestępstwo prowadzi do potępienia. Ten sam rzeczownik opisuje więc plan i sentencję. W Ap 20,4 pojawia się jeszcze trzeci odcień: wyrokowanie zostaje komuś powierzone jako uprawnienie.
Zobaczyłem też trony i zasiedli na nich, i dano im władzę sądzenia. I zobaczyłem dusze ściętych z powodu świadectwa Jezusa i z powodu słowa Bożego oraz tych, którzy nie oddali pokłonu bestii ani jej wizerunkowi i nie przyjęli jej znamienia na czoło ani na rękę. I ożyli, i królowali z Chrystusem tysiąc lat.
Ap 20,4
Co ginie po polsku
Ginie liczalność. Grecki rzeczownik ma liczbę mnogą i autorzy z niej korzystają — Paweł mówi o wyrokach Boga jako o zbiorze rozstrzygnięć. Polskie „sąd” w liczbie mnogiej brzmi jak instytucje, więc tłumacz musi zmieniać słowo.
Ginie ścieżka od czasownika do rzeczownika. W grece krino, krima i krisis tworzą jedną rodzinę i czytelnik słyszy pokrewieństwo. Po polsku sądzić, wyrok, potępienie i kara to cztery niezależne wyrazy.
Ginie wreszcie ostrzeżenie wpisane w Mt 7,2. Zdanie mówi, że wyrok, który wydajemy, wraca do nas w tej samej postaci. Polskie „jakim sądem sądzicie” brzmi jak mowa o postawie; grecki tekst mówi o mierze orzeczenia.
Co sporne
Sporny jest sam podział pracy między krima a krisis. Klasyczne opracowania podają, że pierwszy wyraz oznacza wynik, a drugi proces sądzenia, i w wielu miejscach ten podział działa. Ale nie wszędzie. Hbr 9,27 mówi o sądzie po śmierci przez krisis, a Hbr 6,2 o sądzie wiecznym przez krima — trudno tu wskazać różnicę treści. W Rz 2,2 wyraz oznacza sąd Boży jako całość, a nie pojedynczą sentencję.
Nie należy więc na tej różnicy budować teologii. Kto twierdzi, że dane zdanie mówi wyłącznie o werdykcie, a nie o postępowaniu, tylko dlatego, że stoi w nim krima, wyciąga ze słownika więcej, niż słownik unosi. Rozróżnienie jest realne jako tendencja, nie jako reguła bez wyjątków.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak konsekwentnie autorzy Nowego Testamentu odczuwali różnicę między tymi dwoma wyrazami; wybór mógł u nich zależeć od rytmu zdania i od tego, co czytali w greckim tekście Pism. Nie wiemy, czy w 1 Kor 11,29, gdzie mowa o jedzeniu i piciu sądu na siebie, chodzi o werdykt ostateczny, czy o karcenie w doczesności — kontekst wskazuje raczej na drugie, ale wyraz sam tego nie przesądza. Nie wiemy wreszcie, w jakim stopniu polski odbiór słowa „potępienie” zniekształca lekturę tych miejsc, w których grecki rzeczownik jest neutralny i po prostu oznacza rozstrzygnięcie.
Zobacz też: Krisis (κρίσις) — sąd jako proces rozstrzygania · Jakub · Mateusz — znaczenie imienia · Marek — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
