Kohen jest jednym z najczęstszych rzeczowników Tanach: siedemset pięćdziesiąt wystąpień. Przy takiej częstotliwości łatwo założyć, że wyraz oznacza kapłana izraelskiego. Tekst tego założenia nie potwierdza — nazywa tak każdego, kto pełni ten urząd, niezależnie od narodu i bóstwa.
Kapłani spoza Izraela
Pierwszy kohen w Piśmie nie jest Izraelitą, bo Izraela jeszcze nie ma.
A Melchisedek, król Salemu, wyniósł chleb i wino. Był on kapłanem Boga Najwyższego.
Rdz 14,18
Kapłani egipscy są nazwani tak samo i mają w Egipcie osobny status majątkowy.
Nie kupił tylko ziemi kapłanów, bo kapłani mieli żywność przydzieloną im przez faraona i żywili się swoją żywnością, którą dał im faraon. Dlatego nie sprzedali swej ziemi.
Rdz 47,22
I faraon nadał Józefowi imię Safnat Paneach, i dał mu za żonę Asenat, córkę Poti-Fery, kapłana z On. I Józef wyjechał na całą ziemię Egiptu.
Rdz 41,45
Teść Mojżesza, u którego Mojżesz spędził czterdzieści lat, również nosi ten tytuł.
Mojżesz pasał stado swego teścia Jetra, kapłana Midianitów. Zaprowadził stado na drugą stronę pustyni i przyszedł do góry Bożej, do Horebu.
Wj 3,1
To samo dotyczy kultów, które Pismo ocenia jednoznacznie negatywnie.
Dlatego kapłani Dagona i wszyscy, którzy wchodzą do świątyni Dagona, nie stąpają na progu Dagona w Aszdodzie aż do dziś.
1Sm 5,5
I cały lud tej ziemi wszedł do domu Baala i zburzył go. Rozbili doszczętnie jego ołtarze i posągi, a Mattana, kapłana Baala, zabili przed ołtarzami. Następnie kapłan ustanowił straż nad domem Pana.
2Krl 11,18
Warto tu zauważyć rzecz, którą łatwo przeoczyć. Hebrajski ma osobny wyraz na kapłana bałwochwalczego — komer (כֹּמֶר, H3649) — ale używa go tylko trzy razy i nie rezerwuje wyłącznie dla obcych. W jednym zdaniu Sofoniasza stoją obok siebie oba wyrazy.
Wyciągnę bowiem swoją rękę na Judę i na wszystkich mieszkańców Jerozolimy; wykorzenię z tego miejsca pozostałości Baala i imiona bałwochwalczych kapłanów wraz z kapłanami;
So 1,4
Prorok zapowiada wykorzenienie jednych i drugich. Skoro Pismo mogło konsekwentnie odróżniać kapłana prawdziwego od bałwochwalczego, a tego nie robi, to znaczy, że kohen jest dla niego nazwą funkcji, nie oceną.
Kapłani przed Aaronem
Przy górze Synaj, na długo przed ustanowieniem służby Aarona, tekst mówi o kapłanach jako o grupie już istniejącej.
Nawet kapłani, którzy zbliżają się do Pana, niech się uświęcą, by ich Pan nie wytracił.
Wj 19,22
Nie tłumaczy, kim byli ani skąd się wzięli. Po prostu zakłada, że są.
Cały lud
W tym samym rozdziale tytuł zostaje przeniesiony na naród, i to warunkowo.
Dlatego teraz, jeśli posłuchacie mego głosu i będziecie przestrzegać mojego przymierza, będziecie moją szczególną własnością ponad wszystkie narody, bo do mnie należy cała ziemia.
Wj 19,5
A wy będziecie mi królestwem kapłanów i narodem świętym. To są słowa, które będziesz mówić do synów Izraela.
Wj 19,6
Zdanie o królestwie kapłanów jest drugą częścią warunku, którego pierwsza część mówi o słuchaniu głosu i przestrzeganiu przymierza. Nie jest to więc opis stanu, tylko powołanie z podanym warunkiem — i tak samo brzmi w miejscach, które je podejmują.
Lecz wy jesteście rodem wybranym, królewskim kapłaństwem, narodem świętym, ludem nabytym, abyście rozgłaszali cnoty tego, który was powołał z ciemności do swej cudownej światłości;
1P 2,9
I uczynił nas królami i kapłanami dla Boga, swego Ojca, jemu chwała i moc na wieki wieków. Amen.
Ap 1,6
Co robi kohen
Tora opisuje przede wszystkim czynności ofiarnicze.
Potem zabije tego cielca przed Panem. A kapłani, synowie Aarona, ofiarują krew i pokropią tą krwią z wierzchu dokoła ołtarz, który jest przed wejściem do Namiotu Zgromadzenia.
Kpł 1,5
Ale kapłaństwo nie sprowadza się do ołtarza. Malachiasz nazywa drugie zadanie, i robi to w zdaniu, które jest zarazem oskarżeniem.
Wargi kapłana bowiem mają strzec poznania i jego ustami ludzie mają pytać o prawo, gdyż on jest posłańcem Pana zastępów.
Ml 2,7
Kapłan ma strzec poznania i odpowiadać na pytania o prawo. Jest nauczycielem, nie tylko ofiarnikiem, i właśnie za zaniedbanie tej części urzędu Malachiasz kieruje do kapłanów swoje najostrzejsze słowa. Ta dwoistość zadań — ołtarz i nauczanie — jest w opisie urzędu stała, choć w potocznym wyobrażeniu została po niej niemal wyłącznie ofiara.
Czego tekst nie mówi
Nie zrównuje kapłana z Lewitą. Lewitów jest wielu, kapłanami są tylko potomkowie Aarona, a granica jest pilnowana ostro.
Aarona zaś i jego synów ustanowisz, aby pełnili swoje kapłaństwo. A obcy, który się zbliży, poniesie śmierć.
Lb 3,10
I właśnie dlatego jedno zdanie o Dawidzie zostaje bez wyjaśnienia. Hebrajski mówi w nim, że synowie Dawida byli kohanim; UBG oddaje to przez książąt.
Benajasz, syn Jehojady, był postawiony nad Keretytami i Peletytami, a synowie Dawida byli książętami.
2Sm 8,18
Nie da się z tego wersetu rozstrzygnąć, czy chodzi o urząd kapłański, o funkcję dworską, czy o zapis, który miejsce równoległe w Kronikach oddaje inaczej. Tekst tego nie objaśnia i zostawiam to otwarte — z zaznaczeniem, że polski przekład podejmuje tu decyzję, której hebrajski nie podejmuje.
Nie tłumaczy też, czym jest porządek Melchizedeka, choć na nim opiera całą argumentację późniejszy list.
Pan przysiągł i nie będzie żałował: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka.
Ps 110,4
O samym Melchisedeku Tora podaje trzy informacje: był królem Salemu, wyniósł chleb i wino, był kapłanem Boga Najwyższego. Nic więcej — ani rodowodu, ani następców, ani opisu służby. Wszystko, co się o nim opowiada ponad to, pochodzi spoza Tory, a Ps 110,4 nie dopowiada nic prócz samej nazwy porządku.
Zostaje więc obraz szerszy, niż podpowiada polskie słowo kapłan. Kohen to ktoś, kto stoi między ludźmi a bóstwem — w Izraelu i poza nim, przed Aaronem i po Aaronie, przy ołtarzu i przy nauczaniu. Wąska definicja, którą zwykle nosimy w głowie, jest wynikiem późniejszego zawężenia, a nie sposobu, w jaki tego wyrazu używa Pismo.
Zobacz też: Kohen (kapłan) · Tanach · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Ofiara (korban) · Mojżesz — znaczenie imienia
