Pytanie pojawia się zwykle w formie pieniężnej: czy pierwsza wypłata z nowej pracy, pierwszy zysk z działalności albo pierwszy przychód w roku należą do Boga. Warto zobaczyć, co przepis mówi, zanim przeliczy się go na złotówki, bo przeliczenie okaże się trudniejsze, niż wygląda.
Czego dotyczą pierwociny w Torze?
Przyniesiesz do domu Pana, twego Boga, pierwociny z pierwszych plonów swojej ziemi. Nie będziesz gotował koźlęcia w mleku jego matki.
Wj 23,19
Przedmiotem są pierwociny z pierwszych plonów ziemi, a miejscem dom Boga. Nie ma tu ani słowa o pieniądzach, o zarobku ani o innym rodzaju dochodu. Pełny opis czynności podaje Księga Powtórzonego Prawa.
Gdy wejdziesz do ziemi, którą Pan, twój Bóg, daje ci w dziedzictwo, gdy posiądziesz ją i zamieszkasz w niej; Wtedy weźmiesz pierwociny ze wszystkich owoców ziemi, które złożysz w ofierze ze swojej ziemi danej ci przez Pana, twojego Boga, i włożysz je do kosza, i udasz się na miejsce, które wybierze Pan, twój Bóg, na mieszkanie dla swego imienia.
Pwt 26,1-2
Warunki są wyliczone i wszystkie mają charakter miejscowy. Przepis zaczyna działać po wejściu do ziemi, dotyczy owoców tej ziemi, wymaga kosza i drogi na miejsce, które Bóg wybierze. Dalsza część rozdziału opisuje wyznanie wypowiadane przy wręczeniu darów kapłanowi. To nie jest przelew — to obrzęd o określonym miejscu i przebiegu.
Przemów do synów Izraela i powiedz im: Gdy wejdziecie do ziemi, którą wam daję, i będziecie zbierać plony, wtedy przyniesiecie do kapłana snop z pierwocin waszego plonu.
Kpł 23,10
Tu widać jeszcze jeden szczegół: snop z pierwocin przynosi się do kapłana. Odbiorca jest wskazany i jest nim konkretna, ustanowiona służba.
Warto zebrać te trzy elementy razem, bo dopiero razem pokazują, czym pierwociny były. Przedmiotem jest plon ziemi, miejscem wybrane przez Boga sanktuarium, odbiorcą kapłan, a formą obrzęd z wyznaniem wypowiadanym na głos. Żaden z tych czterech elementów nie jest dodatkiem — każdy jest w przepisie nazwany.
Czy Prz 3,9 rozciąga pierwociny na każdy dochód?
Czcij Pana swoim majątkiem i pierwocinami wszystkich twoich dochodów. A twoje spichrze będą napełnione dostatkiem i twoje prasy będą przelewać się od nowego wina.
Prz 3,9-10
To jedyne miejsce, które mówi o pierwocinach wszystkich dochodów, a nie tylko o plonach ziemi, i dlatego jest w tej dyskusji najczęściej cytowane. Trzeba jednak zauważyć trzy rzeczy. Jest to przysłowie, a nie przepis z sankcją. Nie podaje wysokości. I nie wskazuje odbiorcy — nie mówi, komu ani gdzie przynieść. Zdanie wyraża zasadę postawy wobec własnego majątku i tyle da się z niego wziąć bez dokładania.
Czy zmiana kapłaństwa znosi ten przepis?
A skoro zmienia się kapłaństwo, musi też nastąpić zmiana prawa.
Hbr 7,12
Argument brzmi tak: przepis o pierwocinach zakłada kapłaństwo lewickie, a skoro to się zmieniło, zmieniło się i prawo z nim związane. Zdanie rzeczywiście mówi o zmianie prawa przy zmianie kapłaństwa, ale nie precyzuje, których przepisów dotyczy i w jakim zakresie. Kto rozciąga je na wszystko, co ma związek ze świątynią, robi to własnym wnioskiem.
Każdy jak postanowił w swym sercu, tak niech zrobi, nie z żalem ani z przymusu, gdyż radosnego dawcę Bóg miłuje.
2 Kor 9,7
Paweł mówi o dawaniu bez przymusu i według postanowienia serca. Trzeba jednak przyznać, że kontekst to zbiórka na potrzebujących w Jerozolimie, a nie pierwociny — zdania tego nie napisano jako odpowiedzi na to pytanie.
Zachowujecie dni i miesiące, pory i lata. Boję się o was, czy przypadkiem na próżno nie trudziłem się nad wami.
Ga 4,10-11
Ostrzeżenie dotyczy dni, miesięcy i lat, a więc kalendarza, a nie darów z plonu. Zastosowanie go tutaj wymaga uogólnienia, którego tekst nie robi.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ile wynosiły pierwociny. Tora nie podaje ani ułamka, ani miary — mówi, że pierwsze i najlepsze, i na tym poprzestaje. To znaczy, że każdy podawany dziś procent od pensji jest liczbą wymyśloną przez człowieka, a nie odczytaną z tekstu.
Nie wiemy, komu przynosić dar, skoro nie ma ani świątyni, ani kapłaństwa lewickiego, ani miejsca, które Bóg wybrał. Przepis wskazuje odbiorcę i miejsce równie wyraźnie jak przedmiot, a dziś nie istnieje ani jedno, ani drugie. Kto podstawia w to miejsce konkretną wspólnotę albo konto, dokonuje podstawienia — i powinien to nazwać podstawieniem, a nie posłuszeństwem przepisowi. Rozstrzygnięte jest tylko to, że przykazanie o pierwocinach jest w Torze realne i konkretne, oraz że nie ma w Piśmie zdania, które przekładałoby je na dochód pieniężny.
Zobacz też: Pierwociny (bikkurim) — pierwszy plon oddany przed resztą zbioru · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Księga Powtórzonego Prawa · Paweł — znaczenie imienia
