Odpowiedź trzeba zacząć od rzeczy, którą łatwo przeoczyć: w Torze nie ma przykazania nakazującego obchodzić nów miesiąca w sposób, w jaki nakazuje obchodzić szabat. Nie ma nakazu powstrzymania się od pracy i nie ma nakazu świętego zgromadzenia — z jednym wyjątkiem, do którego zaraz wrócimy.
Co Tora nakazuje robić w dniu nowiu?
Nów pojawia się przy trąbieniu nad ofiarami.
Także w dniu waszej radości, w wasze uroczyste święta oraz podczas waszych nowiów zadmiecie w trąby przy waszych ofiarach całopalnych i przy waszych ofiarach pojednawczych; będą one dla was pamiątką przed waszym Bogiem. Ja jestem Pan, wasz Bóg.
Lb 10,10
Polecenie dotyczy dęcia w trąby przy ofiarach całopalnych i pojednawczych. Zakłada więc ołtarz i służbę kapłańską. Drugi tekst wylicza same ofiary.
A na początku każdego waszego miesiąca będziecie składać Panu całopalenie: dwa młode cielce, jednego barana, siedem rocznych baranków bez skazy;
Lb 28,11
To spis zwierząt na całopalenie. Nie ma tu ani słowa o odpoczynku, o zgromadzeniu ludu czy o świątecznym posiłku. Nów jest w Torze dniem wyznaczonym dla świątyni, a nie dniem wyznaczonym dla domu.
Jedyny nów, przy którym Tora nakazuje odpoczynek i święte zgromadzenie, to pierwszy dzień siódmego miesiąca.
Przemów do synów Izraela i powiedz im: W siódmym miesiącu, pierwszego dnia tego miesiąca, będziecie mieli szabat, upamiętnienie przez trąbienie, święte zgromadzenie.
Kpł 23,24
Ten dzień ma osobny przepis właśnie dlatego, że pozostałe nowie takiego przepisu nie mają. Gdyby każdy nów był dniem zgromadzenia, wyróżnienie jednego z nich nie miałoby sensu.
To rozróżnienie jest w tej rozmowie najważniejsze. Profil czytania, w którym Tora zachowuje pełną moc, kusi, żeby dopisać nowiowi rangę, której tekst mu nie daje. Ale wierność Torze polega także na tym, żeby nie dokładać do niej przykazań. Nów miesiąca jest w Piśmie obecny, wyraźnie zaznaczony i związany ze służbą świątynną — i na tym kończy się to, co da się o nim powiedzieć z tekstu.
Jak o nowiu mówią psalmy i prorocy?
Zadmijcie w trąbę w czas nowiu, w czasie wyznaczonym, w dniu naszego uroczystego święta.
Ps 81,3
Psalm mówi o trąbieniu w czasie wyznaczonym. Potwierdza, że dzień był zauważany, ale nie dodaje żadnego nakazu ponad to, co jest w Torze.
Tak mówi Pan Bóg: Brama dziedzińca wewnętrznego, która jest zwrócona ku wschodowi, będzie zamknięta przez sześć dni roboczych. Ale w dniu szabatu będzie otwarta, także i w dniu nowiu będzie otwarta.
Ez 46,1
Ezechiel opisuje przyszłą świątynię i stawia nów obok szabatu jako dzień, w którym brama wschodnia jest otwarta. To znów obraz kultu świątynnego, nie domowego.
I stanie się tak, że od nowiu do nowiu księżyca i od szabatu do szabatu przychodzić będzie wszelkie ciało, aby oddać pokłon przede mną, mówi Pan.
Iz 66,23
Zapowiedź dotyczy czasu odnowienia i mówi o wszelkim ciele. Jest to najsilniejszy tekstowy argument za tym, że nowie mają znaczenie także poza czasami Starego Przymierza. Trzeba jednak powiedzieć wprost: to zapowiedź przyszłości, a nie polecenie dla czytelnika.
Które teksty przywołuje się przeciw obchodzeniu nowiu?
Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów.
Kol 2,16
Nów jest tu wymieniony z nazwy obok świąt i szabatów. Zdanie zakazuje osądzania w tych sprawach. Nie mówi, że dni te zniknęły; mówi, komu nie wolno wydawać wyroku.
Zachowujecie dni i miesiące, pory i lata. Boję się o was, czy przypadkiem na próżno nie trudziłem się nad wami.
Ga 4,10-11
Paweł pisze do wspólnoty, którą namawiano do przyjęcia obrzezania jako warunku zbawienia, i jego niepokój dotyczy tej właśnie sprawy. Kto czyta ten werset jako zakaz zauważania nowiu, musi wyjaśnić, dlaczego ten sam autor gdzie indziej pozostawia rozstrzygnięcie o dniach sumieniu.
Jeden bowiem czyni różnicę między dniem a dniem, a drugi każdy dzień ocenia jednakowo. Każdy niech będzie dobrze upewniony w swoim zamyśle.
Rz 14,5
Zdanie mówi wprost, że w tej dziedzinie ludzie różnią się między sobą i że każdy ma być przekonany we własnym sumieniu. To najbliższa rozstrzygnięcia rzecz, jaką mamy.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy nów miesiąca ma dziś być obchodzony, bo Pismo nie wydaje w tej sprawie polecenia. Nakazy, które mamy, dotyczą trąbienia nad ofiarą, a ofiar nie ma. Zapowiedzi, które mamy, dotyczą przyszłości. Pomiędzy jednym a drugim tekst nie mówi nic.
Nie wiemy też, jak dokładnie wyznaczano początek miesiąca: przez obserwację pierwszego sierpa księżyca, przez koniunkcję, czy inaczej. Pismo tego nie opisuje. Kto dziś ustala kalendarz, opiera się na obliczeniu albo na obserwacji, ale w obu przypadkach na czymś, czego w tekście nie ma.
Jedno można powiedzieć bez wahania: kto zauważa nowie i się nimi cieszy, nie łamie żadnego przykazania. I kto ich nie zauważa, też żadnego nie łamie. Kto twierdzi inaczej, powinien pokazać werset — a takiego wersetu nie ma.
Zobacz też: Sabat · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Ezechiel · Paweł — znaczenie imienia
