Nie. Pismo mówi to trzy razy w jednej księdze, i za każdym razem w tej samej formie: takiej rzeczy Bóg nie nakazał i nie przyszła Mu ona nawet na myśl. To najmocniejsze zaprzeczenie, jakie da się w tym języku sformułować. Wszystkie miejsca wyglądające inaczej dają się przypisać do trzech kategorii: próba przerwana przed wykonaniem, opis cudzej praktyki albo sąd polegający na wydaniu ludzi ich własnym zwyczajom. Żadne z nich nie jest Bożym żądaniem ofiary z człowieka.
Ile razy Jeremiasz zaprzecza, że Bóg tego żądał?
Jeremiasz wraca do tej sprawy trzykrotnie i za każdym razem tak samo.
Ponadto zbudowali wyżyny Tofet, która jest w dolinie syna Hinnom, aby palić swoich synów i swoje córki w ogniu, czego nie nakazałem i co nie przyszło mi nawet na myśl.
Jr 7,31
Drugi raz, przy tej samej dolinie i tym samym kulcie.
I pobudowali wyżyny Baalowi, aby spalić swoich synów w ogniu jako całopalenia dla Baala, czego im nie nakazałem ani nie mówiłem i co nie przyszło mi nawet na myśl.
Jr 19,5
I trzeci, z dodaniem imienia bóstwa oraz oceny czynu.
Zbudowali wyżyny Baala w dolinie syna Hinnom, by przeprowadzić swoich synów i swoje córki przez ogień ku czci Molocha, czego im nie nakazałem, nie przyszło mi nawet na myśl, by czynić tę obrzydliwość i Judę przywodzić do grzechu.
Jr 32,35
Zwrot o tym, że coś nie przyszło Bogu na myśl, nie pojawia się w Piśmie przy żadnej innej sprawie z taką siłą. Prawo mówi o tym samym jeszcze wcześniej, wskazując palenie dzieci jako to, czego Bóg nienawidzi u obcych ludów.
Nie uczynisz tak Panu, swemu Bogu, gdyż wszystko, czym brzydzi się Pan i czego nienawidzi, czynili swoim bogom; nawet swoich synów i swoje córki palili w ogniu dla swoich bogów.
Pwt 12,31
Co Micheasz odpowiada na pytanie o ofiarę z pierworodnego?
Prorok Micheasz formułuje dokładnie tę wątpliwość, którą stawia dzisiejszy czytelnik, i od razu daje odpowiedź.
Czy Pan ma upodobanie w tysiącach baranów i w dziesiątkach tysięcy strumieni oliwy? Czy mam mu dać swego pierworodnego za mój występek, owoc mego łona za grzech mojej duszy? On ci oznajmił, człowieku, co jest dobre i czego Pan żąda od ciebie: jedynie tego, byś czynił sprawiedliwie, kochał miłosierdzie i pokornie chodził z twoim Bogiem.
Mi 6,7-8
Pytanie o oddanie pierworodnego za własny występek zostaje zbyte: Bóg żąda czego innego, i to jest wyliczone w trzech punktach. Sprawiedliwość, miłosierdzie, pokorne chodzenie z Bogiem. Nie ma tam ofiary z człowieka i nie ma nawet sugestii, że mogłaby wchodzić w rachubę.
Jak rozumieć polecenie dane Abrahamowi na Moria?
Najtrudniejsze miejsce to oczywiście polecenie dane Abrahamowi.
I Bóg powiedział: Weź teraz swego syna, twego jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do ziemi Moria i tam złóż go na ofiarę całopalną na jednej górze, o której ci powiem.
Rdz 22,2
Trzeba przyznać, że polecenie padło, i nie da się tego obejść. Trzeba jednak też zauważyć, jak scena się kończy: ofiara nie zostaje złożona, ręka zostaje zatrzymana, a zamiast chłopca ginie baran. Tekst nazywa całą rzecz próbą już w pierwszym zdaniu rozdziału. Zestawienie z Jeremiaszem daje wniosek: Bóg wystawił Abrahama na próbę i przerwał ją przed wykonaniem, bo wykonania nigdy nie chciał. To pozostaje jedno z najcięższych miejsc Pisma i uczciwość wymaga powiedzieć, że powód tej próby nie został wyjaśniony.
Czy Bóg aprobował ślub Jeftego?
Druga trudność to ślub sędziego, który obiecał ofiarować to, co wyjdzie mu na spotkanie.
A gdy minęły dwa miesiące, wróciła do swego ojca i wypełnił on na niej swój ślub, który złożył, a ona nie obcowała z mężczyzną. I weszło to w zwyczaj w Izraelu;
Sdz 11,39
Księga Sędziów nie zawiera ani słowa Bożej aprobaty dla tego ślubu — jest w tym konsekwentna, bo tych rozdziałów w ogóle nie komentuje. Sam ślub był zresztą nieważny w świetle Tory, która przewidywała wykup osób objętych ślubowaniem i zakazywała ofiar z ludzi. Dodane zdanie o tym, że dziewczyna nie obcowała z mężczyzną, każe części czytelników sądzić, że została oddana na wyłączną służbę, a nie zabita. Tekst tego nie rozstrzyga i obie lektury pozostają możliwe.
Co znaczą ustawy niedobre z Ez 20,25-26?
Trzecim tekstem jest zdanie Ezechiela, brzmiące jak przyznanie się Boga.
Dlatego dałem im też ustawy, które nie były dobre, i sądy, według których nie mogli żyć; I splugawiłem ich własnymi ich darami, gdy przeprowadzili przez ogień wszystko, co pierworodne, aby ich spustoszyć, i aby poznali, że ja jestem Panem.
Ez 20,25-26
Kontekst mówi jednak o sądzie. Lud odrzucił ustawy, przez które człowiek żyje, więc został wydany ustawom ludów, wśród których mieszkał — a te prowadziły do śmierci. To opis kary polegającej na oddaniu ludzi temu, czego sami chcieli, a nie ustanowienie kultu. Jeremiasz stwierdza wprost, że Bóg tego nie nakazywał, i to zdanie rozstrzyga.
Ponadto zbudowali wyżyny Tofet, która jest w dolinie syna Hinnom, aby palić swoich synów i swoje córki w ogniu, czego nie nakazałem i co nie przyszło mi nawet na myśl.
Jr 7,31
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego Abraham został poddany właśnie takiej próbie, bo tekst nie podaje powodu. Nie wiemy, co ostatecznie stało się z córką Jeftego. Nie wiemy też, jak dokładnie rozumieć zdanie o ustawach niedobrych, poza tym, że kontekst mówi o sądzie. Trzy zaprzeczenia Jeremiasza są jednak jednoznaczne i to od nich należy zaczynać, a nie kończyć.
Zobacz też: Ofiara (korban) · Ślub (neder) — obietnica, której Bóg się domaga · Księga Sędziów · Micheasz · Abraham · Jeremiasz — znaczenie imienia
