Ἀνομία jest złożeniem przedrostka a- (bez) i rzeczownika nomos (prawo). Znaczy więc bez-prawie: stan albo czyn człowieka, który żyje tak, jakby prawa nie było. W Nowym Testamencie występuje 16 razy, a polski przekład rozdziela je na co najmniej trzy różne wyrazy — i właśnie dlatego to hasło jest ważne.
Trzy polskie słowa, jedno greckie
W Kazaniu na Górze Jeszua odprawia ludzi, którzy powoływali się na własne dokonania.
A wtedy im oświadczę: Nigdy was nie znałem. Odstąpcie ode mnie wy, którzy czynicie nieprawość.
Mt 7,23
Polskie nieprawość brzmi jak ogólna nazwa zła. Greka jest konkretniejsza: to ci, którzy czynią bezprawie — działają poza prawem, mimo że działali w imieniu Mesjasza. W drugim liście do Koryntian ten sam rzeczownik dostał inny polski odpowiednik.
Nie wprzęgajcie się w nierówne jarzmo z niewierzącymi. Cóż bowiem wspólnego ma sprawiedliwość z niesprawiedliwością? Albo jaka jest wspólnota między światłem a ciemnością?
2 Kor 6,14
Zestawienie brzmi tu jak sprawiedliwość kontra niesprawiedliwość, tymczasem w tekście stoi para: dikaiosyne i anomia, czyli sprawiedliwość i bezprawie. Trzeci wariant przynosi List Jana.
Każdy, kto popełnia grzech, przekracza też prawo, ponieważ grzech jest przekroczeniem prawa.
1 J 3,4
Tu tłumacz oddał anomia opisowo — przez przekroczenie prawa — i akurat w tym miejscu polszczyzna jest najbliżej greki, bo Jan wprost stawia znak równości między grzechem a bezprawiem.
Bezprawie w cytatach ze Starego Testamentu
Kilka wystąpień to cytaty. Paweł przywołuje Psalm 32, mówiąc o człowieku, któremu Bóg nie poczytuje win.
Błogosławieni, których nieprawości są przebaczone i których grzechy są zakryte.
Rz 4,7
List do Hebrajczyków sięga po Psalm 45 i po Jeremiasza, w obu wypadkach z tym samym rzeczownikiem.
Umiłowałeś sprawiedliwość, a znienawidziłeś nieprawość, dlatego namaścił cię, o Boże, twój Bóg olejkiem radości bardziej niż twoich towarzyszy.
Hbr 1,9
Będę bowiem łaskawy dla ich występków, a ich grzechów i nieprawości więcej nie wspomnę.
Hbr 8,12
Wynika z tego rzecz istotna dla całej serii: anomia nie jest terminem wymyślonym przez apostołów. To słowo, którym grecki przekład Starego Testamentu oddawał hebrajskie nazwy przewinienia — i do Nowego Testamentu przychodzi z gotowym tłem.
Człowiek bezprawia i różnica rękopisów
W drugim liście do Tesaloniczan pojawia się postać opisana przez ten rdzeń — z tym że polska wersja idzie tu za inną lekcją niż interlinia użyta na tej stronie.
Niech was nikt w żaden sposób nie zwodzi. Ten dzień bowiem nie nadejdzie, dopóki najpierw nie przyjdzie odstępstwo i nie objawi się człowiek grzechu, syn zatracenia;
2 Tes 2,3
UBG ma człowieka grzechu, czyli hamartia; interlinia ma w tym miejscu anomia, a więc człowieka bezprawia. To realna różnica między rękopisami, nie potknięcie tłumacza, i warto ją znać, zanim ktoś zbuduje wywód na jednym z wariantów.
Co ginie po polsku
Największą stratą jest niewidoczność rdzenia. Po grecku każdy, kto zna słowo nomos, słyszy w anomia bezpośrednie odniesienie do prawa. Po polsku nieprawość i niesprawiedliwość są zwykłymi nazwami zła i niczego nie odsyłają. Znika przez to spójność: te same litery łączą ostrzeżenie z Mt 7, definicję grzechu z 1 J 3 i cytaty z proroków.
Druga strata dotyczy definicji. Jan nie mówi, że grzech prowadzi do bezprawia ani że bywa z nim powiązany — mówi, że grzech to jest bezprawie. Polski czytelnik dostaje zdanie tautologiczne, greka daje definicję przez odniesienie do normy.
Czego samo słowo nie rozstrzyga
Tu trzeba postawić granicę. Z tego, że anomia znaczy życie bez prawa, nie wynika jeszcze rozstrzygnięcie sporu o miejsce Tory w Nowym Przymierzu. Każda ze stron tego sporu może przyjąć tę definicję i dalej się różnić: pytanie brzmi bowiem nie o to, czy grzech jest bezprawiem, lecz które prawo jest miarą — Tora Mojżesza, przykazania Mesjasza, czy jedno i drugie w jakiejś relacji.
Zakres wyrazu jest tu mocnym argumentem, bo pokazuje, że kategoria prawa nie została z Nowego Testamentu usunięta. Ale argument to nie wyrok. Kto chce rozstrzygnąć spór, musi pójść do tekstów mówiących wprost o obowiązywaniu przykazań, a nie zatrzymać się na etymologii jednego rzeczownika.
Zobacz też: Tekst interlinearny · Jeszua (Jezus) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · List do Hebrajczyków · Paweł — znaczenie imienia
