„Jaka jest wola Boża dla mojego życia?” — to jedno z najczęściej zadawanych pytań wierzących i zarazem jedno z najgorzej postawionych. Greckie słowo thelema, które w polskich przekładach staje się „wolą”, nie mówi bowiem o ukrytym planie do odgadnięcia. Mówi o czymś, co zostało powiedziane.
Co znaczy thelema
Zapis grecki: θέλημα, transliteracja thelēma, numer Stronga G2307, rzeczownik rodzaju nijakiego. Podstawą jest czasownik thelō — „chcieć”, „postanawiać”, „życzyć sobie”. Decydująca jest jednak końcówka. Grecki przyrostek -ma tworzy rzeczowniki oznaczające rezultat czynności, a nie samą czynność ani zdolność do niej. Tak jak gramma to nie „pisanie”, lecz „to, co napisane”, tak thelema to nie „chcenie”, lecz „to, co chciane”.
Różnica jest ostra. Gdyby chodziło o władzę chcenia, o wolę jako zdolność duszy, greka miała na to inny wyraz — thelēsis. Thelema oznacza konkret: postanowienie, zamiar, treść decyzji, rzecz, na której komuś zależy. Nasza konkordancja notuje 63 wystąpienia, w tym jedno oddane opisowo jako „rzeczy chciane” — i to właśnie tłumaczenie jest najbliższe budowie słowa.
Pole semantyczne obejmuje więc: zamiar, postanowienie, wyrażone życzenie, wolę w sensie „to, czego ktoś chce, żeby się stało”. Nie „siłę charakteru” i nie „tajemniczy zamysł”.
Gdzie występuje w Piśmie
Thelema pada w Nowym Testamencie 63 razy — u wszystkich ewangelistów, gęsto u Jana i u Pawła. Najbardziej znane wystąpienie to trzecia prośba modlitwy, której nauczył Jeszua.
„Niech przyjdzie twoje królestwo, niech się dzieje twoja wola na ziemi, tak jak w niebie.” — Mt 6,10 (UBG)
„Niech się dzieje twoja wola” to prośba o to, żeby postanowienia Ojca stały się faktem — tak samo na ziemi, jak są już faktem w niebie. Prośba dotyczy wykonania czegoś, co jest znane, nie odsłonięcia czegoś, co jest ukryte.
Drugie kluczowe miejsce zamyka Kazanie na Górze i przenosi ciężar z deklaracji na wykonanie.
„Nie każdy, kto mi mówi: Panie, Panie, wejdzie do królestwa niebieskiego, lecz ten, kto wypełnia wolę mojego Ojca, który jest w niebie.” — Mt 7,21 (UBG)
Jak działa w tekście
U Jana thelema opisuje relację Syna do Ojca w kategoriach zadania, które się wykonuje.
„Jezus im powiedział: Moim pokarmem jest wypełniać wolę tego, który mnie posłał, i dokonać jego dzieła.” — J 4,34 (UBG)
Pokarmem jest wypełnianie woli Posyłającego i dokonanie Jego dzieła. Wola nie jest tu przedmiotem kontemplacji, lecz porcją pracy do wykonania — dlatego zaraz obok pojawia się słowo ergon, „dzieło”.
Jan podaje też coś, co zdarza się w Piśmie rzadko: wyraźnie sformułowaną treść tej woli.
„I to jest wola tego, który mnie posłał, aby każdy, kto widzi Syna i wierzy w niego, miał życie wieczne, a ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.” — J 6,40 (UBG)
Zdanie ma budowę definicji: „to jest wola tego, który mnie posłał, aby…”. Nie ma tu zagadki. Jest cel — życie wieczne dla wierzącego i wskrzeszenie w dniu ostatecznym.
Najtrudniejszy tekst z tym słowem to modlitwa w Getsemani, w której thelema Ojca i wola Syna zostają zestawione ze sobą.
„Znowu, po raz drugi odszedł i modlił się, mówiąc: Mój Ojcze, jeśli ten kielich nie może mnie minąć, tylko abym go wypił, niech się stanie twoja wola.” — Mt 26,42 (UBG)
Prośba nie brzmi „chcę zrozumieć twoją wolę”, lecz „niech się stanie twoja wola”. Wola Ojca jest tu w pełni znana — na tym właśnie polega ciężar tej sceny.
Wypełnianie thelema definiuje wreszcie pokrewieństwo z Mesjaszem.
„Kto bowiem wypełnia wolę mojego Ojca, który jest w niebie, ten jest moim bratem i siostrą, i matką.” — Mt 12,50 (UBG)
Kryterium nie jest pochodzenie, deklaracja ani przeżycie, lecz wykonywanie postanowień Ojca. Rodzina Jeszui jest tu opisana czasownikiem.
Czego nie oddaje polskie tłumaczenie
Polskie słowo „wola” ciągnie za sobą bagaż, którego thelema nie ma. Mówimy „mieć silną wolę”, „wysiłek woli”, „siła woli” — czyli używamy tego wyrazu na oznaczenie władzy psychicznej, zdolności do wytrwania. W tekście greckim thelema nie jest zdolnością. Jest treścią. Nie „umiejętność chcenia”, tylko „to, co postanowione”.
Druga strata jest jeszcze bardziej praktyczna. Polskie wyrażenie „wola Boża” zabrzmiało w naszej religijności jak zagadka losu: pytamy o wolę Bożą w sprawie pracy, małżeństwa czy przeprowadzki i szukamy znaków. Tymczasem Nowy Testament używa thelema najczęściej w zdaniach orzekających, które podają jej treść wprost.
„Taka jest bowiem wola Boga, wasze uświęcenie, żebyście powstrzymywali się od nierządu;” — 1Tes 4,3 (UBG)
To zdanie ma formę definicji: „taka jest wola Boga: wasze uświęcenie”. Po nim następuje konkret — powstrzymywanie się od nierządu. Paweł nie odsyła czytelnika do wewnętrznych odczuć, tylko nazywa rzecz po imieniu. Podobnie działa większość miejsc z tym słowem: wola Boga jest w Piśmie raczej ogłoszona niż ukryta.
Trzecia strata dotyczy trybu. Polskie „bądź wola twoja” brzmi jak zgoda na to, co i tak nastąpi — jak rezygnacja. Grecki tryb rozkazujący jest tu prośbą czynną: niech to postanowienie zostanie wykonane, także przeze mnie.
Dlaczego to ważne dla czytelnika Pisma
Jeśli thelema to „to, co postanowione”, pytanie o wolę Boga zmienia kształt. Zamiast „czego Bóg ode mnie chce, a mi nie powiedział?” pojawia się „co Bóg już nazwał swoją wolą?”. A na to pytanie Pismo odpowiada wielokrotnie i konkretnie: uświęcenie, wiara w Posłanego, zachowywanie przykazań, wytrwałość, dziękczynienie.
Paweł wskazuje przy tym drogę rozeznawania — i nie jest nią wróżenie z okoliczności.
„A nie dostosowujcie się do tego świata, ale przemieńcie się przez odnowienie waszego umysłu, abyście mogli rozeznać, co jest dobrą, przyjemną i doskonałą wolą Boga.” — Rz 12,2 (UBG)
Rozeznanie woli Boga jest tu skutkiem przemiany myślenia, a przemiana myślenia jest skutkiem odcięcia się od wzorców tego świata. Kolejność ma znaczenie: najpierw odnowiony umysł, potem rozeznanie. Nie odwrotnie.
Zostaje jeszcze jedno. Skoro thelema jest treścią, to można ją wypełnić albo nie wypełnić — i tekst traktuje to jako sprawę rozstrzygającą. Do królestwa wchodzi nie ten, kto wypowiada właściwą formułę, lecz ten, kto wykonuje postanowienie Ojca. Dla czytelnika Pisma jest to zaproszenie do lektury bardzo praktycznej: zamiast szukać woli Bożej w domysłach, warto najpierw zrobić listę miejsc, w których została ona nazwana wprost — i zacząć od nich.
Zobacz też: Konkordancja Stronga · Jeszua (Jezus) · Paweł — znaczenie imienia
