Teruma (תְּרוּמָה, H8641) występuje w Piśmie 76 razy i należy do słów, które polski przekład rozbija na kilka wyrażeń. UBG oddaje ją raz jako dar, raz jako ofiarę, a raz jako ofiarę wzniesienia — i wszystkie trzy stoją za tym samym hebrajskim rzeczownikiem. Sam rzeczownik dzieli spółgłoski z czasownikiem rum (H7311), glosowanym w indeksie jako wywyższanie. Podstawowa idea jest więc prosta: coś zostaje wyjęte z większej całości i podniesione.
Dar całkiem dobrowolny
Powiedz synom Izraela, aby przynieśli mi dar. Od każdego człowieka, który daje dobrowolnie ze swego serca, zbierzcie dar dla mnie.
Wj 25,2
Interlinia pokazuje w tym jednym wersecie dwukrotnie ten sam rzeczownik. Warunek jest wyraźny: daje ten, kto daje dobrowolnie ze swego serca. Nie ma progu, nie ma taryfy, nie ma sankcji za niedanie. Wj 35,5 powtarza to wezwanie i wylicza materiały — złoto, srebro, miedź.
I wzięli od Mojżesza wszystkie dary, które synowie Izraela przynieśli na dzieło służby w świątyni, aby ją wykonać. Oni zaś nadal przynosili mu dobrowolne dary każdego poranka.
Wj 36,3
Skutek okazał się kłopotliwy w sposób, jakiego przepisy zwykle nie przewidują: ludzie przynosili dary każdego poranka, aż rzemieślnicy musieli prosić Mojżesza o przerwanie zbiórki. To jedno z niewielu miejsc w Torze, gdzie problemem jest nadmiar ofiarności, a nie jej brak.
Ta sama nazwa przy daninie obowiązkowej
Każdy podległy spisowi, od dwudziestego roku życia wzwyż, odda Panu ofiarę.
Wj 30,14
Tu ten sam termin oznacza coś przeciwnego niż dobrowolność. Każdy podlegający spisowi, od dwudziestego roku życia, oddaje ustaloną kwotę. Interlinia potwierdza, że stoi tu teruma. Jedno słowo obejmuje więc i dar z serca, i podatek pogłówny — a różnicę czytelnik musi wyprowadzić z kontekstu, bo sama nazwa jej nie niesie.
Stały udział kapłanów
A będzie to dla Aarona i jego synów od synów Izraela na mocy wiecznej ustawy, gdyż jest to ofiara wzniesienia. Ofiara wzniesienia będzie wzięta od synów Izraela z ich ofiar pojednawczych. To będzie ich ofiara wzniesienia dla Pana.
Wj 29,28
Gdyż mostek kołysania i łopatkę wzniesienia wziąłem od synów Izraela z ich ofiar pojednawczych i dałem je kapłanowi Aaronowi oraz jego synom od synów Izraela na mocy wiecznej ustawy.
Kpł 7,34
Najczęstsze użycie terminu jest gospodarcze. Mostek i łopatka z ofiar pojednawczych zostają wydzielone i przekazane Aaronowi oraz jego synom na mocy wiecznej ustawy. Lb 5,9 dodaje regułę ogólną: każda teruma z rzeczy poświęconych, przyniesiona do kapłana, należy do niego. Kapłani nie mieli działu w ziemi, więc to właśnie z tych wydzielonych części żyli.
W ten sposób też i wy macie składać Panu ofiarę wzniesienia ze wszystkich waszych dziesięcin, które przyjmujecie od synów Izraela; kapłanowi Aaronowi oddacie z nich ofiarę wzniesienia należną Panu.
Lb 18,28
Reguła obejmuje też samych Lewitów. Z dziesięcin, które przyjmują od Izraela, mają wydzielić własną terumę i oddać ją kapłanowi. Wydzielanie jest więc wielopiętrowe: najpierw lud oddaje część, potem odbiorca oddaje część z tego, co otrzymał.
Do tego dochodzi teruma z ciasta. Lb 15,19-21 nakazuje, by po wejściu do ziemi z pierwocin ciasta wydzielać placek jako ofiarę wzniesienia — przez wszystkie pokolenia. Zwyczaj oddzielania kawałka od wyrabianego chleba ma tu swoje źródło tekstowe.
Poza kultem ofiarniczym
Wtedy na miejsce, które Pan, wasz Bóg, wybierze sobie, by w nim przebywało jego imię, przyniesiecie wszystko, co wam nakazuję: wasze całopalenia, ofiary, dziesięciny i ofiary wzniesienia, oraz wszystkie najlepsze ofiary ślubowane, które będziecie ślubować Panu.
Pwt 12,11
Gdy będziecie dzielić tę ziemię w dziedzictwo przez losowanie, oddacie na ofiarę Panu dział święty z tej ziemi, długi na dwadzieścia pięć tysięcy prętów i szeroki na dziesięć tysięcy. Będzie to święty dział we wszystkich waszych granicach dokoła.
Ez 45,1
Teruma pojawia się na liście tego, co Izrael przynosi na miejsce wybrane przez Boga, obok całopaleń, ofiar i dziesięcin. U Ezechiela obejmuje natomiast dział ziemi wydzielony przy losowaniu dziedzictwa, o podanych wymiarach. Ten sam termin nazywa więc porcję mięsa, kawałek ciasta, pieniądze i obszar kraju. Wspólne jest jedno: coś zostaje odjęte od większej całości i przeznaczone na inny cel.
Czego tekst nie mówi
Tora nie podaje wysokości terumy z plonów. Przy dziesięcinie mamy ułamek wprost, przy pogłównym kwotę, ale przy zwykłej terumie z ziemiopłodów tekst nie wskazuje ani jednej dziesiątej, ani żadnej innej części. Znane ułamki, według których wydzielano jedną czterdziestą albo jedną pięćdziesiątą, pochodzą z późniejszego prawa żydowskiego i nie mają oparcia w Torze. Można je odnotować jako rozwiązanie przyjęte później, ale nie jako treść przepisu.
Nie wiemy również, co robiono z terumą, której kapłani nie zdołali spożyć, ani jak rozstrzygano spory o jej jakość. Tekst nie mówi też, dlaczego przy jednych ofiarach mówi się o wznoszeniu, a przy innych o kołysaniu, choć konsekwentnie łączy pierwsze z łopatką, a drugie z mostkiem. Kto podaje znaczenie tego rozróżnienia, podaje je spoza Pisma.
