Rzeczownik pur (פּוּר, H6332) występuje w Piśmie osiem razy i wyłącznie w Księdze Estery: raz w Est 3,7 i siedem razy w Est 9. To słowo obce, którego narrator nie zakłada u czytelnika — dlatego przy pierwszym użyciu je tłumaczy, a przy nadaniu nazwy świętu tłumaczy je po raz drugi.
Los rzucany przed Hamanem
Tak więc w pierwszym miesiącu, w miesiącu Nisan, w dwunastym roku króla Aswerusa, rzucano przed Hamanem Pur, czyli los, od dnia do dnia i od miesiąca do miesiąca, aż do dwunastego miesiąca, to jest miesiąca Adar.
Est 3,7
Werset zawiera trzy informacje naraz: datę, procedurę i wynik. Losowanie idzie od dnia do dnia i od miesiąca do miesiąca, a wypada na dwunasty miesiąc, Adar. Między losowaniem w pierwszym miesiącu a wyznaczonym dniem zagłady zostaje więc prawie rok. Narrator tego nie komentuje, ale w tej właśnie luce mieści się cała reszta opowieści.
Haman bowiem, syn Hammedaty, Agagity, wróg wszystkich Żydów, wymyślił plan przeciw Żydom, aby ich wytracić, i rzucił Pur, czyli los, aby ich wytracić i zniszczyć;
Est 9,24
Est 9,24 wraca do tego samego wydarzenia i wiąże je z zamiarem wytracenia Żydów, a Est 9,25 opisuje odwrócenie: zamiar Hamana obraca się na jego własną głowę.
Nazwa od narzędzia wroga
Dlatego nazwali te dni Purim, od nazwy Pur. A z powodu wszystkich słów tego listu oraz na podstawie tego, co widzieli i co ich spotkało;
Est 9,26
Nazwa święta nie pochodzi ani od ocalenia, ani od Estery, ani od Mardocheusza, lecz od losu rzuconego przez wroga. Est 9,28 zapowiada, że dni te nie zaginą wśród Żydów, a pamięć o nich nie ustanie u potomstwa. To rzadki przypadek, w którym pamiątka nosi imię narzędzia, które miało posłużyć do zagłady.
Kto ustanowił to święto
Zobowiązując ich, aby obchodzili czternasty dzień miesiąca Adar i piętnasty dzień tego samego miesiąca, rokrocznie;
Est 9,21
Est 9,20 mówi, że Mardocheusz spisał wydarzenia i rozesłał listy. Est 9,22 podaje treść obchodów: uczta, wesele, posyłanie sobie darów żywnościowych oraz dary dla ubogich. Est 9,23 stwierdza, że Żydzi przyjęli to, co sami zaczęli czynić, a Est 9,27 mówi o zobowiązaniu wziętym na siebie, na potomstwo i na przyłączających się.
Nakaz Estery potwierdził ustawę dotyczącą tych dni Purim i zostało to zapisane w księdze.
Est 9,32
Nakaz Estery potwierdza ustawę i zostaje zapisany w księdze. W całej tej procedurze nie pada polecenie od Boga. Purim jest w Tanach jedynym świętem ustanowionym uchwałą ludzi — i tekst wcale tego nie ukrywa, lecz opisuje krok po kroku, kto co postanowił i w jakiej kolejności.
Księga bez imienia Boga
W Księdze Estery nie pojawia się imię Boga ani żadne z jego określeń. Polskie tłumaczenie potwierdza to milczenie: w całej księdze nie pada ani słowo Bóg, ani słowo Pan. To nie jest ciekawostka, tylko fakt, który trzeba uwzględnić przy czytaniu — święto, którego nikt nie nakazał, opisano w księdze, w której nikt Boga nie nazywa po imieniu.
Jeśli bowiem ty całkowicie będziesz milczeć w tym czasie, uwolnienie i wybawienie dla Żydów przyjdzie z innego miejsca, ale ty i dom twego ojca zginiecie. A kto wie, czy nie na tę właśnie chwilę dostąpiłaś godności królestwa?
Est 4,14
Najbliżej wyznania dochodzi Mardocheusz, mówiąc o uwolnieniu i wybawieniu, które przyjdzie z innego miejsca. Zdanie jest zbudowane tak, że wskazuje kierunek, nie nazywając go. Reszta zostaje po stronie czytelnika i tekst mu tego nie ułatwia.
Czego tekst nie mówi
Nie wiadomo, jak rzucanie pur wyglądało. Est 3,7 podaje nazwę i rezultat, ale ani jednego szczegółu procedury: co rzucano, ile razy i kto to robił poza wskazaniem, że działo się to przed Hamanem. Rekonstrukcje odwołujące się do praktyk wróżebnych sąsiednich ludów są hipotezami z zewnątrz i tak trzeba je podawać.
Tekst nie nakazuje przy Purim ani postu, ani powstrzymania się od pracy. Est 9,22 wymienia wyłącznie ucztę, radość i dary, a Est 9,31 wspomina post i lamentacje jako coś, co było, a nie jako element obchodów na przyszłość. Późniejsza praktyka dołożyła do tego święta elementy, których w księdze nie ma.
Żadna inna księga Tanach o Purim nie wspomina. Nie wiadomo więc, jak święto miało się do kalendarza z Kpł 23 ani czy obchodzono je poza diasporą perską w czasach, o których opowiadają pozostałe księgi. Est 9,29 mówi jeszcze o drugim liście potwierdzającym, ale jego treści nie podaje.
Zobacz też: Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Tanach · Post (com) — jedyny post nakazany przez Torę
