Ποιμήν pada w Nowym Testamencie osiemnaście razy. Jest to zwykły wyraz na człowieka pilnującego owiec i w większości miejsc znaczy dokładnie to. Dopiero na tym tle widać, co robi z nim Jeszua w dziesiątym rozdziale Ewangelii Jana i jak wąska jest podstawa, na której zbudowano dzisiejszy tytuł pastora.
Najpierw zawód
A byli w tej okolicy pasterze przebywający w polu i trzymający straż nocną nad swoim stadem.
Łk 2,8
Czterokrotnie w drugim rozdziale Łukasza rzeczownik oznacza po prostu ludzi pracujących w polu. Podobnie w przypowieści o oddzieleniu owiec od kozłów, gdzie pasterz jest figurą wziętą z życia, nie tytułem.
Pasterze, którzy zawiedli
Obraz przywództwa jako pasterstwa nie zaczyna się w Nowym Testamencie. Ezechiel poświęca mu cały rozdział i jest to rozdział oskarżenia.
Synu człowieczy, prorokuj przeciwko pasterzom Izraela, prorokuj i powiedz im: Tak mówi Pan Bóg do tych pasterzy: Biada pasterzom Izraela, którzy sami siebie pasą! Czy pasterze nie powinni paść trzody?
Ez 34,2
Słabych nie posilacie, chorego nie leczycie, złamanego nie obwiązujecie, spłoszonego nie przyprowadzacie ani zgubionego nie szukacie, ale siłą i okrucieństwem panujecie nad nimi.
Ez 34,4
Zarzut nie brzmi: źle nauczaliście. Brzmi: nie posililiście słabych, nie leczyliście chorych, nie szukaliście zgubionych, a panowaliście siłą. Pasterstwo jest tu obowiązkiem opieki, a nie stanowiskiem. Odpowiedź Boga jest równie konkretna.
I ustanowię nad nimi jednego pasterza, który będzie je pasł, mego sługę Dawida. On będzie je pasł i on będzie ich pasterzem.
Ez 34,23
Kiedy więc Jeszua patrzy na tłumy i widzi owce bez pasterza, przywołuje ten właśnie rozdział, a nie ogólne skojarzenie z sielanką.
A widząc tłumy ludzi, użalił się nad nimi, bo byli utrudzeni i rozproszeni jak owce niemające pasterza.
Mt 9,36
Kiedy Jezus wyszedł, zobaczył mnóstwo ludzi i ulitował się nad nimi, bo byli jak owce niemające pasterza. I zaczął nauczać ich wielu rzeczy.
Mk 6,34
W obu miejscach po stwierdzeniu braku pasterza następuje działanie: nauczanie u Marka, wezwanie do modlitwy o robotników u Mateusza.
Dobry pasterz
Ja jestem dobrym pasterzem. Dobry pasterz oddaje swoje życie za owce.
J 10,11
Sześć z osiemnastu wystąpień skupia się w dziesiątym rozdziale Ewangelii Jana. Definicja, którą Jeszua podaje, jest zaskakująca, bo nie mówi o kierowaniu ani o karmieniu, tylko o oddaniu życia. Kontrastem jest najemnik, który ucieka.
Lecz najemnik, który nie jest pasterzem, do którego owce nie należą, widząc nadchodzącego wilka, opuszcza owce i ucieka, a wilk porywa i rozprasza owce.
J 10,12
Różnica nie polega na kompetencji, lecz na tym, czy owce są własne. Ten sam obraz wraca w Liście do Hebrajczyków i u Piotra.
A Bóg pokoju, który przez krew wiecznego przymierza wyprowadził spośród umarłych wielkiego pasterza owiec, naszego Pana Jezusa;
Hbr 13,20
Byliście bowiem jak zbłąkane owce, lecz teraz nawróciliście się do Pasterza i Biskupa waszych dusz.
1 P 2,25
Jeden raz jako funkcja
W całym Nowym Testamencie rzeczownik nazywa funkcję we wspólnocie dokładnie jeden raz.
I on ustanowił jednych apostołami, drugich prorokami, innych ewangelistami, a jeszcze innych pasterzami i nauczycielami;
Ef 4,11
Pasterze pojawiają się w jednym wyliczeniu z apostołami, prorokami, ewangelistami i nauczycielami — przy czym grecki układ zdania łączy pasterzy i nauczycieli ściślej niż pozostałe pary, co część czytelników rozumie jako jedną grupę. To wszystko. Jedno wystąpienie, w jednym wyliczeniu, bez opisu obowiązków. Cała reszta materiału o pasterstwie we wspólnocie jest przekazana czasownikiem, nie rzeczownikiem.
Zapytał go znowu, po raz drugi: Szymonie, synu Jonasza, miłujesz mnie? Odpowiedział mu: Tak, Panie, ty wiesz, że cię miłuję. Powiedział mu: Paś moje owce.
J 21,16
Paście stado Boga, które jest wśród was, doglądając go nie z przymusu, ale dobrowolnie, nie dla brudnego zysku, ale z ochotą;
1 P 5,2
Co gubi polski przekład
Czasownik poimaino pada jedenaście razy i UBG oddaje go dwojako. Tam, gdzie chodzi o owce, mówi paść. Tam, gdzie chodzi o narody, mówi rządzić.
I będzie rządził nimi laską żelazną, jak naczynia gliniane będą skruszeni, jak i ja otrzymałem od mego Ojca.
Ap 2,27
Ponieważ Baranek, który jest pośrodku tronu, będzie ich pasł i poprowadzi ich do żywych źródeł wód, i otrze Bóg wszelką łzę z ich oczu.
Ap 7,17
W obu zdaniach stoi ten sam grecki czasownik. Polski czytelnik widzi w jednym miejscu rządy laską żelazną, w drugim prowadzenie do źródeł wód, i nie ma jak dostrzec, że jest to jedno słowo. A to właśnie zestawienie jest treścią: pasterstwo obejmuje i prowadzenie do wody, i łamanie oporu.
Czego samo słowo nie rozstrzyga
Z tego jednego wystąpienia w Liście do Efezjan wyrósł tytuł, którym dziś określa się przełożonego zboru. Leksyka pokazuje, jak wątła jest ta podstawa: rzeczownik nazywa funkcję raz, a nazwy urzędu nie tworzy nigdzie. Nie znaczy to jednak, że funkcja nie istnieje — istnieje, tylko opisana jest głównie czasownikiem i przypisana tym samym ludziom, których gdzie indziej nazwano starszymi i nadzorcami. Zakres słowa podważa więc tytuł, nie treść. To jest argument w sporze o nazewnictwo, a nie wyrok w sporze o to, kto ma się troszczyć o zbór.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy wyliczenie z Listu do Efezjan wymienia cztery funkcje, czy pięć — grecka konstrukcja dopuszcza czytanie pasterzy i nauczycieli jako jednej grupy i jako dwóch. Nie wiemy, czy inne owce, o których Jeszua mówi w dziesiątym rozdziale Ewangelii Jana, to poganie, rozproszony Izrael, czy jeszcze coś innego; tekst mówi tylko, że nie są z tej owczarni.
A mam także inne owce, które nie są z tej owczarni. Również te muszę przyprowadzić i będą słuchać mego głosu, i będzie jedna owczarnia i jeden pasterz.
J 10,16
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Ezechiel
