Πληρόω występuje w Nowym Testamencie 88 razy i jest jednym z najczęstszych czasowników w tej serii. Znaczy napełnić: naczynie, sieć, dom, dolinę. Stąd rozwijają się znaczenia pochodne — dopełnić miarę, doprowadzić do końca, sprawić, że zapowiedź się ziści.
Polskie wypełnić obsługuje wszystkie te odcienie, ale nie oddaje obrazu wyjściowego. Po grecku słychać naczynie i poziom cieczy; po polsku słychać wykonanie polecenia. To drobna różnica, która w jednym miejscu okazuje się kluczowa.
Sens podstawowy: napełnić po brzegi
Kto ma oblubienicę, ten jest oblubieńcem, a przyjaciel oblubieńca, który stoi i słucha go, raduje się niezmiernie z powodu głosu oblubieńca. Dlatego ta moja radość stała się pełna.
J 3,29
Radość Jana Chrzciciela została napełniona — jak naczynie. Podobnie Paweł pisze o Rzymianach.
A też ja sam jestem pewien co do was, moi bracia, że i wy sami jesteście pełni dobroci, napełnieni wszelkim poznaniem i możecie jedni drugich napominać.
Rz 15,14
I o Kolosanach, którzy są w Mesjaszu dopełnieni.
I jesteście dopełnieni w nim, który jest głową wszelkiej zwierzchności i władzy;
Kol 2,10
Wypełnienie zapowiedzi
A to wszystko się stało, aby się wypełniło, co powiedział Pan przez proroka:
Mt 1,22
To najczęstsze użycie w Ewangeliach: słowo proroka zostaje napełnione treścią przez wydarzenie. Podobnie o czasie.
I mówiąc: Wypełnił się czas i przybliżyło się królestwo Boże. Pokutujcie i wierzcie ewangelii.
Mk 1,15
Mówię wam bowiem, że nie będę jej więcej jadł, aż się spełni w królestwie Bożym.
Łk 22,16
Mt 5,17 — dwa czasowniki naprzeciw siebie
Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić.
Mt 5,17
Zdanie jest zbudowane na przeciwstawieniu. Czasownik oddany przez znieść to kataluo — dosłownie rozwiązać, rozebrać, zburzyć. Tego samego wyrazu Ewangelie używają o świątyni rozebranej na kamienie. Naprzeciw niego stoi pleroo: napełnić.
Para nie jest przypadkowa i mówi więcej niż każdy z wyrazów osobno. Przeciwieństwem rozebrania budowli nie jest jej zakończenie, tylko jej dokończenie albo napełnienie. Gdyby Jeszua chciał powiedzieć, że Prawo dobiega kresu, para wyrazów byłaby inna.
Warto przy tym uważać na werset następny. Polskie aż wszystko się wypełni tłumaczy tam zupełnie inny czasownik — zwykłe stać się, wydarzyć się.
Zaprawdę bowiem powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie przeminie z prawa, aż wszystko się wypełni.
Mt 5,18
Czytelnik polski widzi więc w dwóch sąsiednich zdaniach to samo słowo, choć w grece stoją dwa różne. To dobry przykład na to, jak łatwo zbudować argument na artefakcie przekładu.
Prawo napełnione miłością
Całe bowiem prawo wypełnia się w tym jednym słowie, mianowicie: Będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie.
Ga 5,14
Paweł używa tu tego samego czasownika w formie dokonanej: całe prawo zostało napełnione w jednym słowie. Obraz jest ten sam co w Mt 5,17 — nie usunięcie, lecz napełnienie treścią.
Co gubi polski przekład
Pierwsza strata to zniknięcie naczynia. Polskie wypełnić jest wyrazem administracyjnym: wypełnia się formularz, polecenie, obowiązek. Greckie pleroo jest wyrazem fizycznym i dlatego zdanie o Prawie brzmi inaczej — mówi o napełnieniu, nie o odhaczeniu.
Druga strata to zatarcie granicy między pleroo a innymi czasownikami tłumaczonymi tak samo. Mt 5,18 jest tego najlepszym przykładem, ale nie jedynym.
Trzecia rzecz to utrata pary. Kataluo i pleroo tworzą w Mt 5,17 przeciwstawienie, którego polskie znieść i wypełnić nie oddają w pełni, bo nie są przeciwieństwami w polszczyźnie. Po grecku obraz jest budowlany: albo rozbierasz, albo napełniasz.
Gdzie kończy się argument z leksyki
To hasło stoi w środku najgorętszego sporu tej serii i uczciwość wymaga jasnego postawienia granicy. Znaczenie pleroo pokazuje, że Mt 5,17 nie zapowiada zakończenia obowiązywania Prawa — bo napełnić naczynie to nie to samo co je opróżnić czy rozbić. To jest realny argument i nie należy go umniejszać.
Ale sam czasownik nie mówi, na czym owo napełnienie polega i jakie ma skutki dla praktyki. Można przyjąć, że pleroo znaczy napełnić treścią, i dalej różnić się co do tego, czy oznacza to doprowadzenie przykazań do właściwego rozumienia, ich potwierdzenie w całości, czy dopełnienie ich w osobie Mesjasza. Wszystkie te odczytania mieszczą się w zakresie wyrazu.
Kto chce rozstrzygnąć spór, musi sięgnąć po zdania mówiące wprost o zachowywaniu przykazań, po Dzieje Apostolskie i po listy — a nie po jeden czasownik. Zakres słowa jest argumentem, nie wyrokiem, i tak trzeba go przedstawiać także wtedy, gdy przemawia po naszej stronie.
Zobacz też: Kataluo (καταλύω) — „znieść”, czyli rozebrać budowlę · Jeszua (Jezus) · Dzieje Apostolskie · Paweł — znaczenie imienia
