Imię w Piśmie bywa komunikatem, ale rzadko bywa wyrokiem. U Ozeasza trojgu dzieci nadano imiona, które są streszczeniem sprawy sądowej przeciw ich własnemu narodowi — i które ludzie musieli wypowiadać na co dzień. Znak prorocki działał tu więc nie przez jednorazowe wystąpienie, lecz przez powtarzanie: za każdym razem, gdy ktoś wołał dziecko po imieniu, wygłaszał kawałek wyroku.
Pierwsze imię: nazwa miejsca
Pan powiedział do niego: Nadaj mu imię Jizreel, bo już niedługo pomszczę na domu Jehu krew Jizreel i sprawię, że ustanie królestwo domu Izraela.
Oz 1,4
Jizreel to nazwa doliny i miasta, a nie pojęcie religijne. Sam wyraz znaczy tyle, co miejsce, gdzie Bóg zasieje, ale w chwili wypowiedzenia brzmiał jak przypomnienie o rozlewie krwi. Chodzi o czystkę, którą Jehu przeprowadził na domu Achaba.
Jehu więc zabił wszystkich, którzy pozostali z domu Achaba w Jizreel, wszystkich jego możnych, jego bliskich i jego kapłanów, tak że nie zostawił spośród nich żadnego przy życiu.
2 Krl 10,11
Rzecz jest w tym, że tamta rozprawa miała mandat prorocki, a mimo to zostaje tu przedstawiona jako krew, za którą przyjdzie zapłata. Ozeasz zapowiada koniec dynastii, która na tej krwi stanęła. Napięcie między jednym a drugim tekst zostawia nierozwiązane: nie mówi, czy Jehu przekroczył zlecenie, czy odpowiada za sposób jego wykonania. Sam wyrok jest za to jednoznaczny i dotyczy nie osoby, lecz domu.
Drugie imię: odjęcie litości
I poczęła znowu, i urodziła córkę. Pan powiedział do niego: Nadaj jej imię Lo-Ruchama, bo już nie zlituję się nad domem Izraela, lecz na pewno go wytępię.
Oz 1,6
Imię córki jest zaprzeczeniem — dosłownie oznacza tę, która nie dostąpiła miłosierdzia. Uzasadnienie nie zostawia miejsca na złagodzenie i odnosi się wprost do domu Izraela, czyli do królestwa północnego. W tym samym wersecie pojawia się rozróżnienie, o którym łatwo zapomnieć: wyrok dotyczy północy, a Juda zostaje z niego wyjęty i to bez zasługi po swojej stronie.
Trzecie imię: rozwiązanie formuły
I Pan powiedział: Nadaj mu imię Lo-Ammi, bo wy nie jesteście moim ludem, ja też nie będę waszym Bogiem.
Oz 1,9
Tu wyrok sięga najdalej. Zdanie o byciu ludem i Bogiem to podstawowa formuła przymierza, powtarzana w Torze i u proroków. Imię trzeciego dziecka odwraca ją człon po członie. Trudno o mocniejszy sposób powiedzenia, że relacja została zawieszona.
Odwrócenie w tej samej księdze
Jednak liczba synów Izraela będzie jak piasek morski, którego nie można zmierzyć ani zliczyć. I stanie się, że w miejscu, gdzie im mówiono: Nie jesteście moim ludem, będzie się do nich mówić: Wy jesteście synami Boga żywego.
Oz 1,10
Odwrócenie przychodzi natychmiast, jeszcze w tym samym rozdziale, i jest sformułowane bardzo precyzyjnie: w tym samym miejscu, gdzie padło zaprzeczenie, padnie potwierdzenie. Nie chodzi o zapomnienie wyroku, tylko o zmianę tego, co się mówi w tym samym miejscu.
Mówcie swoim braciom: Ammi, i swoim siostrom, Ruchama!
Oz 2,1
Zasieję go sobie na ziemi i zlituję się nad tym, który nie dostąpił miłosierdzia, i powiem do tego, który nie był moim ludem: Ty jesteś moim ludem! A on powie: Ty jesteś moim Bogiem.
Oz 2,23
Krótki werset z drugiego rozdziału każe wołać do braci i sióstr imionami bez przedrostka przeczącego. Werset 23 domyka to samo w porządku odwrotnym niż wyrok: najpierw litość, potem przynależność, a na końcu odpowiedź drugiej strony.
Jak czyta to Nowy Testament
Jak też u Ozeasza mówi: Lud, który nie był mój, nazwę moim ludem, a tę, która nie była umiłowana, nazwę umiłowaną. I stanie się tak, że w miejscu, gdzie im mówiono: Wy nie jesteście moim ludem, tam będą nazwani synami Boga żywego.
Rz 9,25-26
Paweł przywołuje Ozeasza z imienia i stosuje jego zdania do powołania tych, którzy ludem nie byli. Warto zobaczyć, na czym polega tu operacja: u Ozeasza zaprzeczenie dotyczyło Izraela, który przestał nim być z powodu odstępstwa, a Paweł czyta odwrócenie jako zasadę szerszą niż jeden przypadek.
Wy, którzy kiedyś nie byliście ludem, teraz jesteście ludem Bożym, wy, którzy kiedyś nie dostąpiliście miłosierdzia, teraz miłosierdzia dostąpiliście.
1 P 2,10
Piotr używa obu imion w jednym zdaniu i również w czasie przeszłym dokonanym. Ani on, ani Paweł nie tłumaczą jednak, na jakiej podstawie rozszerzają zakres tych słów. Tekst Ozeasza mówi o domu Izraela i tylko o nim; apostołowie stosują go dalej, nie podając reguły przenoszenia. Trzeba to powiedzieć wprost, zamiast zacierać: mamy tu dwa zastosowania tego samego zdania i Pismo nie objaśnia przejścia od jednego do drugiego. Można obserwować, że obaj apostołowie czytają odwrócenie imion jako opis sposobu, w jaki Bóg postępuje, a nie jako jednorazowy dekret administracyjny — ale to już jest wniosek z zestawienia trzech tekstów, nie zdanie któregokolwiek z nich.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak sam Ozeasz rozumiał zasięg wersetu o synach Boga żywego — czy widział w nim wyłącznie przywrócenie królestwa północnego, czy coś więcej. Nie wiemy, na jakiej zasadzie apostołowie odnoszą te zdania do ludzi spoza Izraela; podają wniosek, nie metodę, a Pismo nie zawiera reguły, która by tę operację opisywała. Nie wiemy też, kiedy odwrócenie imion miałoby się dopełnić i czy dotyczy tego samego pokolenia. Wreszcie nie wiemy, czy dzieci proroka doczekały momentu, w którym wołano do nich imionami bez przeczenia.
Zobacz też: Znak prorocki · Piotr · Jehu — znaczenie imienia · Ozeasz — znaczenie imienia · Juda — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
