Nachala (נַחֲלָה, H5159) pada dwieście dwadzieścia dwa razy i jest słowem terenowym. Pięćdziesiąt wystąpień ma Księga Jozuego, czterdzieści sześć Księga Liczb, dwadzieścia pięć Powtórzonego Prawa. To skupienie nie jest przypadkiem: chodzi o podział ziemi. Uwspółcześniona Biblia Gdańska oddaje ten rzeczownik niemal zawsze przez dziedzictwo — na dwieście z górą wystąpień odstępstwa są dwa. Konsekwencja przekładu jest tu więc wzorowa, a mimo to polskie słowo prowadzi czytelnika w bok.
Przydział, nie spadek
Pomiędzy nich zostanie podzielona ziemia jako dziedzictwo według liczby imion.
Lb 26,53
Nachala zostaje rozdzielona losem, według liczby imion, jeszcze przed wejściem do kraju. Nikt jej nie odziedziczył po nikim — została przyznana. Księga Jozuego rejestruje potem wynik tego podziału pokolenie po pokoleniu, z granicami i listami miast.
Granicą synów Rubena był Jordan ze swymi granicami. Oto dziedzictwo synów Rubena według ich rodzin, miast i przyległych do nich wsi.
Joz 13,23
Skarga Datana i Abirama pokazuje, że przydział był rozumiany jako zobowiązanie, którego można się domagać: zarzut wobec Mojżesza brzmi, że obiecanej nachali nie ma.
Ponadto nie wprowadziłeś nas do ziemi opływającej mlekiem i miodem ani nie dałeś nam w dziedzictwo pól i winnic. Czy chcesz tym mężczyznom wyłupić oczy? Nie przyjdziemy.
Lb 16,14
Czego nie wolno sprzedać
Ponieważ nachala jest przydziałem, a nie własnością nabytą, nie podlega swobodnemu obrotowi. Na tym stoi cała opowieść o winnicy Nabota.
Nabot odpowiedział Achabowi: Nie daj, Panie, abym ci dał dziedzictwo swoich ojców.
1Krl 21,3
Odmowa nie jest uporem ani sentymentem. Nabot powołuje się na to, że ziemia nie jest jego do zbycia, bo pochodzi z przydziału ojców. Achab to rozumie i dlatego kładzie się z twarzą do ściany, zamiast wymusić transakcję. Ten sam porządek chroni Micheasz, gdy oskarża możnych o zagarnianie pól: pożądanie cudzej nachali jest w jego oczach zamachem na ustrój, nie tylko chciwością.
Pożądają pól i wydzierają je; także domów i je zabierają. W ten sposób gnębią człowieka i jego dom, człowieka i jego dziedzictwo.
Mi 2,2
Pokolenie bez nachali
Jedno pokolenie zostaje z podziału wyłączone i tekst tłumaczy, dlaczego.
To będzie ich dziedzictwo: Ja jestem ich dziedzictwem. Nie będzie się im dawać posiadłości w Izraelu. Ja jestem ich posiadłością.
Ez 44,28
Kapłani i Lewici nie dostają obszaru, bo ich nachalą jest sam Jahwe. Ta sama formuła wraca w Księdze Liczb, w Powtórzonego Prawa i u Jozuego, gdzie mowa, że ich udziałem są ofiary. Konstrukcja jest odwrócona celowo: to, co dla reszty jest ziemią, dla nich jest osobą.
Izrael jako nachala Jahwe
Relacja działa też w drugą stronę. Nie tylko Izrael ma nachalę — Izrael nią jest.
Działem Pana jest bowiem jego lud, Jakub jest jego wydzielonym dziedzictwem.
Pwt 32,9
Wprowadzisz go i zasadzisz na górze twego dziedzictwa, na miejscu, Panie, które uczyniłeś swoim mieszkaniem, w świątyni, Panie, którą umocniły twoje ręce.
Wj 15,17
Pieśń nad morzem mówi o górze nachali Jahwe, a Pieśń Mojżesza nazywa lud jego wydzielonym udziałem. W psalmach i u proroków ta formuła wraca dziesiątki razy: dziedzictwem bywa lud, ziemia, a nawet dzieci nazwane nachalą od Jahwe.
Co gubi polski przekład
Gubi się mechanizm. Polskie dziedzictwo zakłada zmarłego i spadkobiercę, więc czytelnik odruchowo szuka poprzednika. Hebrajska nachala pochodzi z rozdziału, nie z sukcesji; jej źródłem jest los rzucony przed przybytkiem, a gwarantem Jahwe jako właściciel kraju.
Gubi się nienaruszalność. Skoro to spadek, to wolno go sprzedać, a wtedy postawa Nabota wygląda na przywiązanie do rodzinnej pamiątki. W hebrajskim jest to kwestia prawna: przydziału nie wolno trwale zbyć, a jubileusz przywraca stan pierwotny. Bez tego skarga Micheasza i sprawa córek Selofchada tracą podstawę.
Gubi się wreszcie różnica wobec dwóch pokrewnych rzeczowników, których przekład używa obok siebie. Jeden oznacza dział, drugi posiadłość i oba pojawiają się w tych samych przepisach co nachala. W polskim tekście brzmią jak stylistyczne warianty, a w hebrajskim opisują różne aspekty jednego systemu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, na ile opisany podział był kiedykolwiek realizowany w takiej postaci. Księga Jozuego podaje granice bardzo szczegółowo, ale Księga Sędziów notuje, że pokolenie Dana szuka sobie nachali, bo mu nie przypadła. Tekst zestawia oba obrazy i ich nie uzgadnia.
Nie wiemy, jak nachala odnosiła się do praktyki jubileuszu w konkretnych epokach. Przepis jest jasny, świadectw wykonania brak, a Pismo nie relacjonuje ani jednego ogłoszonego roku jubileuszowego.
Sporne pozostaje też, czy sprawa córek Selofchada ustanawia regułę ogólną, czy rozstrzyga wyjątek. Dalszy ciąg tej opowieści dokłada ograniczenie co do małżeństw poza pokoleniem, więc widać, że sam tekst traktuje sprawę jako trudną i wymagającą korekty.
Zobacz też: Lewici · Jahwe · Jubileusz (Jowel) · Księga Jozuego · Księga Liczb · Księga Sędziów
