Jedenasta litera wprowadza rzecz, której do tej pory nie było: formę końcową. Pięć hebrajskich liter zmienia kształt, gdy stoi na końcu wyrazu — i kaf jest pierwszą z nich.
Kształt, nazwa i wymowa
Kaf to כ, a na końcu wyrazu ך. Czyta się „k”, wartość liczbowa 20. Od kaf zaczyna się druga dziesiątka alfabetu: od tego miejsca litery liczą już nie po jeden, tylko po dziesięć — 20, 30, 40 i tak dalej. To wyłącznie sposób zapisu liczb, taki sam jak rzymskie X, L, C.
Nazwa litery znaczy „dłoń” — dokładniej: wnętrze dłoni, zagłębienie ręki. Hebrajskie כַּף — kaf — występuje w Piśmie właśnie w tym sensie. Kształt litery jest zresztą wygiętą, otwartą dłonią.
Skoro to pierwsza forma końcowa w kursie, wypiszmy od razu wszystkie pięć, żebyś nie zdziwił się przy kolejnych lekcjach: kaf כ → ך, mem מ → ם, nun נ → ן, pe פ → ף, cade צ → ץ. Zasada jest zawsze ta sama: litera zmienia kształt wyłącznie wtedy, gdy stoi jako ostatnia w wyrazie. Dźwięku ani znaczenia to nie zmienia — to czysto graficzna sprawa, coś jak nasze małe i wielkie litery.
Słowo biblijne: kawod
כָּבוֹד — kawod — tłumaczymy „chwała”. Rdzeń tego słowa znaczy jednak „być ciężkim”. Kawod to nie blask ani nastrój, tylko waga: coś, co ma realny ciężar i realną obecność. Dlatego Mojżesz może o to poprosić jak o rzecz konkretną:
Mojżesz powiedział też: Ukaż mi, proszę, twoją chwałę.
Wj 33,18
I dlatego kawod da się opisać jako coś, co wypełnia przestrzeń:
Wtedy obłok okrył Namiot Zgromadzenia, a chwała Pana napełniła przybytek.
Wj 40,34
Ten sam rzeczownik odnosi się do tego, co widać na niebie nad głową każdego człowieka:
Niebiosa głoszą chwałę Boga, a firmament obwieszcza dzieło jego rąk.
Ps 19,1
Kaf w Psalmie 119
Jedenasta strofa to Ps 119,81-88 — najciemniejsza w całym psalmie. Zaczyna się od כָּלְתָה — kaltah, „ustaje”, „omdlewa”:
Moja dusza tęskni do twego zbawienia, pokładam nadzieję w twoim słowie.
Ps 119,81
Przez osiem wersetów psalmista mówi o wyczerpaniu, prześladowaniu i pytaniu „jak długo jeszcze”. A kończy tak:
Według twego miłosierdzia ożyw mnie, abym strzegł świadectwa twoich ust.
Ps 119,88
Otwiera ten werset כְּחַסְדְּךָ — kechasdecha, „według twojego chesed”. Poznałeś to słowo w lekcji 8. Człowiek na dnie nie powołuje się na własną wytrwałość, tylko na wierność Boga.
Do przećwiczenia
- Zapisz kaf w obu postaciach: כ w środku wyrazu, ך na końcu. Forma końcowa opada poniżej linii pisma.
- Przeczytaj Wj 40,34 i zastanów się, dlaczego chwała jest tam opisana jak coś, co zajmuje miejsce.
- Przeczytaj Ps 119,81-88 i wypisz, o co psalmista prosi, a o co nie prosi. Czego nie ma w tej liście?
