Jesteśmy w połowie alfabetu. Dwunasta litera jest jedyną, która wystaje ponad linię pozostałych — i jedyną, która daje nam naraz „serce" i „uczyć się".
Kształt, nazwa i wymowa
Lamed to ל. Czyta się „l", wartość liczbowa 30. To najwyższa litera alfabetu: jako jedyna wystrzela ponad górną krawędź wiersza, więc w tekście rozpoznasz ją natychmiast. Doklejona z przodu wyrazu działa jak polskie „do" albo „dla" — i z tego powodu, podobnie jak bet, spotkasz ją na początku bardzo wielu słów.
Słowo biblijne: lew
לֵב — lew — znaczy „serce", ale nie w naszym sensie. W Biblii serce nie jest siedliskiem uczuć, tylko ośrodkiem decyzji: tam człowiek myśli, waży racje i wybiera. Dlatego Przysłowia mogą przeciwstawić serce rozumowi:
Ufaj Panu z całego swego serca i nie polegaj na swoim rozumie.
Prz 3,5
„Z całego serca" nie znaczy więc „z uczuciem", tylko „całym sobą, bez części zostawionej z boku". Dokładnie w tym sensie brzmi przykazanie największe, gdzie hebrajski używa formy rozszerzonej lewaw:
Będziesz miłował Pana, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą i z całej swej siły;
Pwt 6,5
A zaraz po nim pada zdanie, które wyjaśnia, gdzie słowa Boga mają się znaleźć:
A te słowa, które ja dziś nakazuję tobie, będą w twoim sercu;
Pwt 6,6
Drugie słowo: lamad
Od tej samej litery zaczyna się לָמַד — lamad, „uczyć się", „nauczać". Stąd późniejsze hebrajskie talmid — uczeń. Warto połączyć obie rzeczy: uczenie się w Biblii nie jest gromadzeniem informacji, tylko formowaniem serca, czyli tego, co decyduje.
Przy okazji zapamiętaj rolę lamed jako przedrostka, bo spotkasz ją na każdej stronie. Doklejona do rzeczownika tworzy zwrot „do czegoś" albo „ku czemuś": le-olam to „na wieki", a hebrajskie określenie „ku Torze" zaczyna się dokładnie tak samo. Jeśli w wyrazie widzisz ל na pierwszym miejscu, jest spora szansa, że nie należy ona do rdzenia, tylko jest właśnie tym przyklejonym „do".
Lamed w Psalmie 119
Dwunasta strofa to Ps 119,89-96. Otwiera ją słowo לְעוֹלָם — le-olam, „na wieki" (poznasz je jeszcze raz w lekcji 16):
Na wieki, o Panie, twoje słowo trwa w niebie.
Ps 119,89
To jeden z najczęściej cytowanych wersetów psalmu i warto zobaczyć jego strukturę. Najpierw trwałość słowa, potem trwałość ziemi, potem trwałość wierności Boga. Psalmista nie zaczyna od siebie — zaczyna od tego, co jest niezależne od jego nastroju.
Do przećwiczenia
- Zapisz lamed ל między innymi literami i zobacz, jak wystaje ponad wiersz.
- Przeczytaj Pwt 6,5 i werset następny, a potem zastanów się, co znaczy „całym sercem", jeśli serce to miejsce decyzji, a nie emocji.
- Przeczytaj Ps 119,89-96 i wypisz wszystko, o czym psalmista mówi, że trwa.
