Po polsku kamień węgielny to kamień kładziony na początku budowy, razem z aktem erekcyjnym. Zdanie z Psalmu 118 pokazuje coś odwrotnego: kamień, który podczas pracy odrzucono, a który znalazł się na swoim miejscu dopiero na końcu.
Zdanie i jego droga
Kamień, który odrzucili budujący, stał się kamieniem węgielnym.
Ps 118,22
W Nowym Testamencie zdanie to jest cytowane dosłownie pięć razy: w trzech Ewangeliach, w mowie Piotra przed radą i w jego liście. Jeszua przywołuje je jako komentarz do przypowieści o dzierżawcach winnicy:
Powiedział im Jezus: Czy nigdy nie czytaliście w Pismach: Kamień, który odrzucili budujący, stał się kamieniem węgielnym; Pan to sprawił i jest to cudowne w naszych oczach?
Mt 21,42
Piotr cytuje je przed tymi, którzy skazali Mesjasza, i zmienia jeden szczegół:
On jest tym kamieniem odrzuconym przez was, budujących, który stał się kamieniem węgielnym.
Dz 4,11
W psalmie budujący są w trzeciej osobie. U Piotra stają się drugą osobą: to wy jesteście tymi budującymi. Cytat dostaje ostrze.
Co znaczy dosłownie
Hebrajskie wyrażenie mówi o głowie węgła, czyli o kamieniu wieńczącym narożnik, a nie o tym, który leży pod spodem. Kolejność zdarzeń w psalmie jest jednoznaczna: najpierw odrzucenie przez pracujących, potem umieszczenie na miejscu głównym. To nie jest kamień kładziony pierwszy, tylko kamień wybrany na końcu spośród odrzuconych.
Drugi kamień, ta sama polszczyzna
Izajasz mówi o czymś innym, a UBG oddaje to tym samym zwrotem:
Dlatego tak powiedział Pan Bóg: Oto kładę jako grunt na Syjonie kamień, kamień wypróbowany, węgielny, drogocenny, utwierdzony fundament. Kto uwierzy, nie pospieszy się.
Iz 28,16
Sam polski zwrot obsługuje w UBG jeszcze kilka innych rzeczy: kamień węgielny ziemi w pytaniu skierowanym do Hioba, rzeźbione kamienie węgielne jako porównanie dla córek w Ps 144,12, a w Za 10,4 coś, co wywodzi się od Boga obok gwoździa i łuku wojennego. Nazwa jest więc pojemna i sama z siebie nie mówi, o jaki element budowli chodzi.
Tu mowa wprost o gruncie i o utwierdzonym fundamencie. Pierwszy list Piotra przytacza oba zdania jedno po drugim — najpierw Izajasza, potem psalm — więc w sąsiadujących wersetach mamy dwa różne obrazy pod jedną polską nazwą. Podobnie Ef 2,20 mówi o fundamencie apostołów i proroków, a Mesjasza nazywa kamieniem węgielnym, co przy obrazie z psalmu byłoby trudne do ułożenia.
Psalm na ustach tłumu
Ps 118 był w tamtych dniach dobrze słyszalny. Kilka dni przed sporem w świątyni tłum witał Jeszuę słowami z tego samego psalmu:
A tłumy, które szły przed nim i za nim, wołały: Hosanna Synowi Dawida! Błogosławiony, który przychodzi w imieniu Pana! Hosanna na wysokościach!
Mt 21,9
Zdanie o odrzuconym kamieniu stoi w tym psalmie cztery wersety wcześniej. Cytat nie był więc wyszukanym odniesieniem, tylko przypomnieniem tekstu, który wszyscy mieli świeżo w uszach.
Jak łatwo zrozumieć to źle
Pierwsza pomyłka jest czysto językowa: przymiotnik bywa kojarzony z węglem. Pochodzi od węgła, czyli narożnika — tego samego, który w Hi 1,19 występuje w opisie domu o czterech węgłach.
Druga to wyobrażenie uroczystości wmurowania. Kamień z psalmu nie jest kładziony na początku; przeciwnie, wcześniej został odłożony jako nieprzydatny.
Trzecia to zlepianie psalmu z Izajaszem. To dwa różne zdania o dwóch różnych kamieniach; 1 P 2,6-8 przytacza je obok siebie razem z trzecim obrazem, kamieniem potknięcia z Iz 8,14.
Czwarta dotyczy tematu. Mt 21,42 bywa czytany jako wypowiedź o budowli albo o wspólnocie. Następny werset mówi wprost, o co chodzi: o królestwo, które zostanie zabrane i dane narodowi wydającemu owoce.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jaki dokładnie element budowli miał na myśli psalmista. Proponowano kamień wieńczący narożnik, zwornik łuku i wielki blok narożny u podstawy; tłumacze dzielą się do dziś, a polski zwrot tego nie rozstrzyga. Nie wiemy, czy psalm mówił pierwotnie o królu, o narodzie, czy o świątyni. Nie wiemy też, czy zestawienie tego zdania z Izajaszem jest pracą autorów Nowego Testamentu, czy odziedziczonym sposobem czytania.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Piotr · Izajasz
