Kadasz (קָדַשׁ, H6942) to czasownikowa strona rzeczownika kodesz. Sto siedemdziesiąt jeden wystąpień opisuje jedną czynność: przeniesienie czegoś ze sfery powszechnego użytku do sfery zastrzeżonej dla Boga. Polskie poświęcić kojarzy się dziś z oddaniem czasu albo z obrzędem błogosławienia przedmiotu. Hebrajskie kadasz jest bliżej aktu prawnego niż ceremonii.
Pierwszy raz — nie o rzeczy, lecz o dniu
Czasownik pojawia się po raz pierwszy na końcu opisu stworzenia, gdzie Bóg wyodrębnia siódmy dzień. Nie jest to poświęcenie budynku ani sprzętu, tylko odcinka czasu; interlinia oddaje ten czasownik zwrotem o oddzieleniu jako świętego. Zanim więc pojawi się przybytek, kapłaństwo i ofiara, kadasz działa na kalendarzu.
Poświęć mi wszystko, co pierworodne. Wszystko, co otwiera łono u synów Izraela, tak wśród ludzi, jak i wśród bydła. To należy do mnie.
Wj 13,2
To samo dotyczy pierworodnych. Nakaz nie mówi o wywołaniu w kimś świętego usposobienia, tylko o zmianie właściciela: to należy do mnie. Wszystko dalsze — wykup, ofiara, służba — jest konsekwencją tej zmiany.
Ludzie, domy, łupy
I ubierzesz w nie twego brata Aarona i wraz z nim jego synów. Namaścisz ich, poświęcisz i uświęcisz, aby mi sprawowali urząd kapłański.
Wj 28,41
Aaron i jego synowie zostają poświęceni i uświęceni. W hebrajskim stoją tu formy tego samego czasownika, a UBG używa dwóch różnych polskich słów w jednym zdaniu. To dobry przykład, jak przekład sam tworzy wrażenie stopniowania, którego oryginał nie zawiera.
Jeśli ktoś poświęci swój dom, żeby był święty dla Pana, wtedy kapłan oszacuje go według tego, czy jest dobry, czy marny. Jak kapłan go oszacuje, tak zostanie.
Kpł 27,14
Również i te król Dawid poświęcił Panu wraz ze srebrem i złotem, które poświęcił, zabranym od wszystkich narodów, które podbił;
2Sm 8,11
Dom prywatny i wojenny łup podlegają tej samej procedurze co kapłan. Nie ma tu żadnej mistyki przedmiotu: rzecz zostaje wyjęta z majątku człowieka i wpisana do majątku świątyni, a kapłan wycenia ją tak, jak wycenia się nieruchomość.
Kiedy podmiotem jest Bóg
I nie będziecie bezcześcić mojego świętego imienia, bo będę uświęcony pośród synów Izraela. Ja jestem Pan, który was uświęca;
Kpł 22,32
Zdanie ma dwie strony. Bóg okazuje się święty pośród Izraela, a zarazem to on jest tym, który uświęca lud. Te same litery, dwa kierunki działania. Polskie uświęcony i uświęca zachowują tu związek, ale w wielu innych miejscach czytelnik dostaje raz poświęcić, raz uświęcić, raz uznać za święte i nie ma sygnału, że to wciąż ten sam czasownik.
Formuła z Księgi Kapłańskiej pokazuje jeszcze coś: uświęcanie ludu nie jest sprawą uczuć, tylko konsekwencją przynależności. Dlatego przepis o świętości kończy się zwykle wskazaniem na Boga, a nie na wysiłek człowieka:
Gdyż ja jestem Pan, wasz Bóg. Uświęcajcie się więc i bądźcie świętymi, bo ja jestem święty. I nie zanieczyszczajcie się żadnym zwierzęciem pełzającym po ziemi.
Kpł 11,44
Czasownik w formie zwrotnej mówi, że lud ma się uświęcić, ale uzasadnienie leży poza nim: bo ja jestem święty. Przymiotnik użyty w drugiej części to inne słowo z tej samej rodziny, opisujące stan, nie czynność.
Co gubi polski przekład
Gubi się jednorodność. Kiedy pierworodne bydlę, szabat, kapłan i zdobyte srebro przechodzą przez ten sam czasownik, tekst mówi, że dzieje się z nimi to samo. Polszczyzna, dobierając osobne słowo do każdego kontekstu, sugeruje cztery różne procedury. Znika też prosty wniosek: skoro uświęcenie to zmiana przynależności, to jego przeciwieństwem nie jest zbrukanie moralne, lecz potraktowanie rzeczy Bożej jak własnej. Czasownik opisujący takie potraktowanie to chalal, a jego zestawienie z kadasz jest w Torze regularne i celowe — oba stoją w jednym zdaniu Księgi Kapłańskiej przytoczonym wyżej.
Czego nie wiemy
Nie wiadomo, jak dokładnie rozkładały się w praktyce znaczenia poszczególnych form gramatycznych tego rdzenia. Hebrajski odróżnia formę sprawczą od zwrotnej i biernej, a przekłady rzadko to sygnalizują. Rozstrzygnięcie, czy dane zdanie mówi o ogłoszeniu czegoś świętym, o uczynieniu go takim, czy o okazaniu się świętym, bywa więc decyzją tłumacza, nie tekstu.
Nie wiemy też, na ile język Tory był tu terminologią techniczną kapłanów, a na ile mową potoczną. Teksty prawne i psalmy używają czasownika w tym samym znaczeniu, ale z inną częstością i w innych konstrukcjach, co dopuszcza obie hipotezy i żadnej nie potwierdza.
Zobacz też: Sabat · Tekst interlinearny · Kodesz (קֹדֶשׁ) — świętość jako oddzielenie, nie nastrój · Przybytek (Miszkan) · Ofiara (korban) · Chalal (חָלַל) — zbezcześcić, czyli sprowadzić świętość do poziomu zwykłego
