Chalal (חָלַל, H2490) to czasownik, który w polskim przekładzie rozpada się na dwa niepodobne do siebie znaczenia. Sto czterdzieści trzy wystąpienia obejmują zarówno bezczeszczenie świętości, jak i zwykłe rozpoczynanie czynności. Dla czytelnika UBG są to dwa różne słowa; w numeracji Stronga to jedno hasło.
Przeciwieństwo poświęcenia
Podstawowe użycie jest dokładnym odwróceniem czasownika kadasz. Jeżeli poświęcić znaczy przenieść coś do sfery zastrzeżonej dla Boga, to zbezcześcić znaczy potraktować to jak rzecz zwykłą.
I nie będziecie bezcześcić mojego świętego imienia, bo będę uświęcony pośród synów Izraela. Ja jestem Pan, który was uświęca;
Kpł 22,32
Jedno zdanie zawiera oba czasowniki. Nie wolno traktować imienia jak pospolitego, bo Bóg ma być uznany za świętego pośród ludu. Polski przekład zachowuje tu obie strony, więc opozycja jest widoczna. Gorzej z miejscami, gdzie stoi tylko jedna z nich:
Nie pozwalaj żadnemu z twoich potomków przejść przez ogień dla Molocha, abyś nie bezcześcił imienia twego Boga. Ja jestem Pan.
Kpł 18,21
Wzgardzasz moimi świętymi rzeczami i zbezczeszczasz moje szabaty.
Ez 22,8
Bezczeszczenie szabatu to nie jest zabrudzenie dnia. To potraktowanie go jak każdego innego — czyli odmowa uznania jego statusu. Ezechiel stawia to w jednym szeregu ze wzgardą dla rzeczy świętych i mówi o tym jak o zarzucie prawnym.
Bezczeszczenie działa też w drugą stronę
I uświęcę moje wielkie imię, które było zbezczeszczone wśród narodów, które wy zbezcześciliście pośród nich. I poznają narody, że ja jestem Panem, mówi Pan Bóg, gdy będę uświęcony w was na ich oczach.
Ez 36,23
W tym wersecie chalal opisuje coś, co Izrael zrobił imieniu Boga wśród narodów, i zapowiedź odwrócenia tego działania. Uświęcenie imienia nie polega na dodaniu mu czegokolwiek, lecz na przywróceniu widocznej różnicy między nim a innymi imionami. Ten sam czasownik pojawia się także tam, gdzie podmiotem jest Bóg:
Zerwałeś przymierze z twoim sługą, strąciłeś na ziemię jego koronę.
Ps 89,39
Psalm mówi o koronie strąconej na ziemię — hebrajski używa tu właśnie chalal. To jedno z trudniejszych miejsc księgi, bo działanie zwykle przypisywane odstępcom zostaje przypisane Bogu wobec korony własnego pomazańca.
Drugie znaczenie: zacząć
Ten sam numer obejmuje czasownik, który w polskim tekście brzmi zupełnie inaczej:
Setowi też urodził się syn i nadał mu imię Enosz. Wtedy zaczęto wzywać imienia Pana.
Rdz 4,26
Gdy ludzie zaczęli się mnożyć na ziemi i rodziły im się córki;
Rdz 6,1
Zaczęto wzywać imienia i zaczęli się mnożyć — obie formy pochodzą od tego samego zapisu spółgłoskowego. Tradycyjne wyjaśnienie łączy oba sensy przez obraz przebicia albo przekroczenia granicy: zacząć to naruszyć dotychczasowy stan, zbezcześcić to naruszyć granicę świętości. Wyjaśnienie jest zgrabne, ale trzeba wiedzieć, że to hipoteza, a nie ustalenie.
Co gubi polski przekład
Przede wszystkim znika para pojęć. Kadasz i chalal są w Torze biegunami jednej osi, a polskie poświęcić i zbezcześcić nie brzmią jak para — brzmią jak dwa niezależne czasowniki, jeden obrzędowy, drugi moralny. Przez to zarzut o bezczeszczenie szabatu czyta się jako oskarżenie o brak szacunku, a nie jako opis konkretnego działania: sprowadzenia oddzielonego do poziomu zwykłego.
Drugą stratą jest utrata świadomości, że polskie zacząć i polskie zbezcześcić mogą stać w tekście za tym samym zapisem. Nie ma z tego żadnego wniosku teologicznego, ale jest z tego wniosek metodyczny: nie da się rozstrzygać znaczenia po numerze Stronga, gdy numer zbiera dwa różne pola.
Czego nie wiemy
Główny spór dotyczy właśnie tego, czy mamy do czynienia z jednym rdzeniem o rozgałęzionym znaczeniu, czy z dwoma wyrazami, które przypadkiem zapisuje się tak samo. Słowniki hebrajskie zwykle rozdzielają je na osobne hasła, natomiast numeracja Stronga trzyma je pod jednym numerem. Kto buduje wykład na tym, że rozpoczęcie czegokolwiek jest z natury naruszeniem, opiera się na słabszej z tych dwóch możliwości.
Do tego samego zapisu bywa też odnoszony czasownik oznaczający przebicie i rzeczownik oznaczający zabitego. Jeżeli te powiązania są prawdziwe, obraz naruszenia byłby wspólnym mianownikiem całej grupy. Jeżeli nie, mamy po prostu kilka wyrazów o zbieżnym brzmieniu. Rozstrzygnięcia nie ma, a różnica jest istotna: w pierwszym wypadku bezczeszczenie świętości jest metaforą rany, w drugim to zestawienie nie znaczy nic.
