Różnica jest tu dziesięciokrotna, a więc dokładnie taka, jaką daje jedna cyfra. Zestawienie jest mimo to ciekawsze, niż wygląda, bo dwa teksty nie liczą tych samych rzeczy i obok nich stoi trzeci, który podaje liczbę rydwanów.
Które księgi podają te dwie liczby?
Pierwsza Księga Królewska.
Salomon miał też czterdzieści tysięcy koni w stajniach do swoich rydwanów i dwanaście tysięcy jeźdźców.
1 Krl 4,26 (UBG)
Druga Księga Kronik.
I Salomon miał cztery tysiące przegród dla koni i rydwanów oraz dwanaście tysięcy jeźdźców, których rozmieścił po miastach rydwanów i przy królu w Jerozolimie.
2 Krn 9,25 (UBG)
| Dane | 1 Krl 4,26 | 2 Krn 9,25 |
|---|---|---|
| Konie i przegrody | czterdzieści tysięcy koni w stajniach | cztery tysiące przegród dla koni i rydwanów |
| Jeźdźcy | dwanaście tysięcy | dwanaście tysięcy |
Co w obu zapisach jest zgodne, a co nie?
Zgadza się liczba jeźdźców: dwanaście tysięcy w obu miejscach, co do jednego. Nie zgadza się liczba przy koniach. Różnią się też rzeczowniki: Królewska mówi o koniach w stajniach, Kroniki o przegrodach dla koni i rydwanów. Przegroda mieściła więcej niż jedno zwierzę, więc cztery tysiące przegród i czterdzieści tysięcy koni nie muszą być zdaniami o tym samym przedmiocie.
Do rachunku dokłada się trzecie miejsce, które podaje liczbę rydwanów.
Salomon nagromadził rydwanów i jeźdźców, tak że miał tysiąc czterysta rydwanów i dwanaście tysięcy jeźdźców, których rozmieścił po miastach rydwanów oraz przy sobie w Jerozolimie.
1 Krl 10,26 (UBG)
Tysiąc czterysta rydwanów przy zaprzęgu liczącym zwykle dwa albo trzy konie, wraz z końmi zapasowymi, daje wielkość bliską czterem tysiącom. Liczba z Kronik pasuje do tego rachunku lepiej niż czterdzieści tysięcy. To argument z proporcji, nie z tekstu — ale rachunek robi się z liczb podanych przez samo Pismo.
Jak tłumaczy się różnicę dziesięciokrotną?
Pierwsze: dwa teksty liczą co innego, konie i przegrody. Czego nie tłumaczy: nawet przy tym rozróżnieniu czterdzieści tysięcy koni na cztery tysiące przegród daje dziesięć koni na przegrodę, co jest liczbą wysoką jak na stajnię.
Drugie: pomyłka w zapisie liczby. To wyjaśnienie w tym wypadku jest najprostsze i nie jest wybiegiem — dziesięciokrotność to różnica jednego znaku, a liczba jeźdźców, która się zgadza, pokazuje, że reszta zdania przetrwała bez zmian. Czego nie tłumaczy: nie da się wskazać, która wersja jest pierwotna, a wybór opiera się na rachunku prawdopodobieństwa, nie na świadectwie tekstu.
Trzecie: liczby dotyczą różnych lat panowania. Czego nie tłumaczy: żaden z tekstów nie umieszcza swojej liczby na osi czasu. Panowanie Salomona trwało czterdzieści lat i stan stajni mógł się w tym czasie zmieniać, ale to jest domysł czytelnika, a nie informacja z księgi.
Zwróćmy uwagę na to, czego w tym sporze nie ma. Nie ma różnicy w opisie tego, po co te konie były. Oba teksty łączą je z rydwanami i z jeźdźcami rozmieszczonymi po miastach garnizonowych, oba mówią o tej samej liczbie ludzi i oba wpisują to w obraz państwa utrzymującego stałą siłę zbrojną. Sprzeczna jest jedna liczba w jednym zdaniu, a nie obraz panowania. To rozróżnienie warto zachować, bo zarzut zwykle podaje różnicę tak, jakby dotyczyła całej relacji.
Czy Salomon w ogóle mógł mieć tyle koni?
Przy obu wersjach zostaje pytanie, którego zwykle nie zadaje się razem z tamtym. Prawo dane królom Izraela mówi wprost.
Tylko niech nie pomnaża sobie koni ani nie prowadzi ludu do Egiptu, aby nabyć wiele koni, ponieważ Pan wam powiedział: Nie wracajcie tą drogą nigdy więcej.
Pwt 17,16 (UBG)
Czterdzieści tysięcy koni przekracza ten zakaz oczywiście. Cztery tysiące też. Sprzeczność liczbowa między dwiema księgami jest sporem o cyfrę; napięcie między stajniami Salomona a przykazaniem jest napięciem merytorycznym i tekst go nie łagodzi. Księgi historyczne opisują tu króla, który postąpił wbrew Prawu, i nie dodają usprawiedliwienia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, która liczba stała w tekście pierwotnym. Nie wiemy, czy Kroniki poprawiały Królewską, czy Królewska rozwinęła zapis Kronik, bo kolejność powstania obu relacji nie jest z nich samych czytelna. Nie wiemy, ile koni przypadało na przegrodę, bo Pismo nie opisuje stajni. Rozstrzygnięcie liczbowe pozostaje otwarte i tak należy je podać. Nie pozostaje natomiast otwarta ocena: przy każdej z dwóch liczb Salomon gromadził konie, czego królowi zabroniono, a Pismo zapisuje to bez komentarza obronnego.
