Ostatni rozdział Habakuka bywa traktowany jak dodatek do dwóch poprzednich. Sam tekst mówi co innego: ma on ramę, jakiej nie ma żaden inny rozdział prorocki. Zaczyna się nagłówkiem gatunkowym.
Modlitwa proroka Habakuka na Syggajon.
Ha 3,1
A kończy się notatką wykonawczą, adresowaną nie do czytelnika, lecz do prowadzącego śpiew.
Pan Bóg jest moją siłą i uczyni moje nogi jak nogi łań, i sprawi, że będę chodzić po wyżynach. Przewodnikowi chóru, na moje instrumenty strunowe.
Ha 3,19
Rama znana z Psałterza
Takie nagłówki i przypisy są w Księdze Psalmów regułą. Różnica polega na tym, że w UBG psalmowe nadpisy stoją poza numeracją wersetów — dlatego Ps 4,1 to już właściwa modlitwa.
Wysłuchaj mnie, gdy cię wzywam, Boże mojej sprawiedliwości! Ty wyzwoliłeś mnie w czasie ucisku. Zmiłuj się nade mną i wysłuchaj mojej modlitwy.
Ps 4,1
Różnica jest więc redakcyjna, a nie treściowa: te same elementy stoją u Habakuka wewnątrz numerowanego tekstu, a w Psałterzu poza nim. Skutek jest jednak taki, że czytający Ha 3 po kolei natyka się na instrukcję wykonawczą jako na część proroctwa.
U Habakuka wskazówki są wewnątrz numerowanego tekstu. Trzy razy pada też słowo Sela, tak jak w psalmach: w Ha 3,3, Ha 3,9 i Ha 3,13.
Wyruszyłeś, aby wybawić swój lud, by ze swoim pomazańcem go wybawić; zraniłeś głowę z domu niegodziwego, odkrywając fundament aż do szyi. Sela.
Ha 3,13
Treść: przemarsz, nie nastrój
Sam utwór nie jest liryką pobożnych uczuć. To opis wyjścia Boga na wojnę, prowadzony obrazami z południa, od Temanu i Paranu.
Bóg szedł z Temanu, Święty z góry Paran, Sela! Jego majestat okrył niebiosa, ziemia była pełna jego chwały. Jego blask był jak światłość, rogi wychodziły z jego rąk, a tam była ukryta jego moc.
Ha 3,3-4
Pytania w Ha 3,8 są retoryczne i pełnią funkcję refrenu: czy gniew był wymierzony w rzeki i morze, czy w kogoś innego.
Czy Pan rozgniewał się przeciwko rzekom? Czy skierowałeś przeciwko rzekom swój gniew? Czy przeciwko morzu zwróciło się twoje oburzenie, gdy jechałeś na swoich koniach i na swoich rydwanach zbawienia?
Ha 3,8
Obrazy są wzięte z pamięci o wyjściu z Egiptu i wędrówce: góra Paran, przejście przez wody, ziemia dzielona rzekami. Prorok nie relacjonuje nowego wydarzenia, lecz sięga po pamięć zbiorową i buduje z niej zapowiedź. To technika psalmiczna — przeszłość jako argument za przyszłością.
Odpowiedź pada w Ha 3,13: celem był ratunek ludu i pomazańca. Kolejność jest odwrotna niż w typowej modlitwie — najpierw wojna, potem powód.
Reakcja proroka
Habakuk nie opisuje pokrzepienia. Opisuje fizyczny wstrząs.
Gdy to usłyszałem, zatrzęsło się moje wnętrze, na ten głos zadrżały moje wargi. Zgnilizna przeniknęła moje kości i cały się trząsłem, słysząc, że mam odpocząć w dniu utrapienia. Gdy nadciągnie na ten lud, zgładzi ich swoim wojskiem.
Ha 3,16
Dopiero po tym przychodzą dwa zdania, które przetrwały samodzielnie w pamięci czytelników — najpierw wyliczenie wszystkiego, co może zawieść, potem decyzja.
Choćby drzewo figowe nie zakwitło i nie było plonu w winnicach, choćby i owoc oliwy zawiódł, i pola nie przyniosły żywności, trzoda zniknęła z owczarni, i nie było bydła w oborach;
Ha 3,17
Ja jednak będę się radował w Panu, rozraduję się w Bogu mojego zbawienia.
Ha 3,18
Warto zestawić to z początkiem księgi. Habakuk zaczynał od pytania, jak długo będzie wołał bez odpowiedzi; kończy postanowieniem radości przy niezmienionych okolicznościach. Między jednym a drugim nie ma rozwiązania problemu, jest przyjęta zapowiedź i decyzja.
Warto zauważyć, że radość jest tu postanowieniem podjętym przy pustych spichlerzach, a nie skutkiem poprawy sytuacji. Zamykający wers dodaje obraz nóg łani na wyżynach — czyli pewności kroku na terenie, gdzie normalnie się nie chodzi.
Dlaczego to ma znaczenie
Rozdział pokazuje, że słowo prorockie trafiało do śpiewu, a nie tylko do zwoju. Prorok nie jest tu wyłącznie ostrzegającym; jest autorem utworu przekazanego prowadzącemu chór wraz z instrukcją co do instrumentów. Granica między prorokiem a kultem jest w Piśmie cieńsza, niż sugeruje podział ksiąg na prorockie i poetyckie.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co znaczy Syggajon: słowo pojawia się w tej formie tylko tutaj, a w podobnej w nagłówku jednego psalmu, i przekłady zostawiają je nieprzetłumaczone. Nie wiemy też, czym dokładnie jest Sela — czy pauzą, czy wskazaniem dynamiki, czy sygnałem dla instrumentów. Nie wiemy, czy Ha 3 był rzeczywiście wykonywany w świątyni, ani czy nagłówek i przypis pochodzą od samego proroka. Tekst niczego z tego nie wyjaśnia; podaje instrukcję, nie objaśnia jej.
Zobacz też: Sela (סֶלָה) — słowo, którego nikt nie tłumaczy · Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo · Habakuk — znaczenie imienia
