Rozdział dziewiętnasty zaczyna się dzień po największym publicznym sukcesie Eliasza i prowadzi w przeciwnym kierunku. Zagrożenie, które go uruchamia, jest przy tym wyłącznie słowne — Jezabel nie wysyła żołnierzy, tylko posłańca z wiadomością.
Kolejność zdarzeń jest tu istotna i łatwo ją przeoczyć. Prorok nie załamuje się po porażce, lecz po wygranej, i to takiej, której świadkiem był cały lud. Tekst nie tłumaczy tego psychologicznie i nie ocenia jego stanu. Relacjonuje trasę: Jizreel, Beer-Szeba, dzień drogi w pustynię, jałowiec. Każdy kolejny punkt oddala go od miejsca, w którym cokolwiek zależało od jego obecności.
Wtedy Achab opowiedział Jezabel o wszystkim, co Eliasz uczynił, oraz o tym, jak zabił mieczem wszystkich proroków. Jezabel wysłała więc posłańca do Eliasza ze słowami: Niech to mi uczynią bogowie i tamto dorzucą, jeśli jutro o tym czasie twojego życia nie uczynię takim jak życie jednego z nich.
1 Krl 19,1-2
Kiedy to zrozumiał, wstał i odszedł, aby ocalić swoje życie. Przybył do Beer-Szeby, która należy do Judy, i zostawił tam swego sługę. A sam poszedł na pustynię na jeden dzień drogi, a gdy tam doszedł, usiadł pod jałowcem i życzył sobie śmierci, mówiąc: Dosyć już, Panie. Zabierz moją duszę, bo nie jestem lepszy od swoich ojców.
1 Krl 19,3-4
Prośba pod jałowcem jest sformułowana zaskakująco rzeczowo. Eliasz nie skarży się na cierpienie ani na wroga, tylko podaje uzasadnienie porównawcze: nie jest lepszy od swoich ojców. To wniosek człowieka, który podsumował własną skuteczność i uznał ją za niewystarczającą.
Pytanie zadane dwa razy
Tam wszedł do jaskini, gdzie przenocował. A oto słowo Pana doszło do niego: Co tu robisz, Eliaszu? Odpowiedział: Byłem bardzo gorliwy względem Pana, Boga zastępów. Synowie Izraela bowiem porzucili twoje przymierze, zburzyli twoje ołtarze i pomordowali mieczem twoich proroków. Ja sam tylko pozostałem i szukają mojej duszy, aby mi ją odebrać.
1 Krl 19,9-10
Odpowiedź proroka ma budowę zeznania: trzy zarzuty przeciw Izraelowi, po nich wniosek o sobie samym i informacja o zagrożeniu. To ostatnie zdanie jest kluczowe, bo za chwilę okaże się nieprawdziwe.
Czego nie było w wietrze
Wtedy on powiedział: Wyjdź, stań na górze przed Panem. A oto Pan przechodził, a potężny i gwałtowny wiatr rozrywał góry i kruszył skały przed Panem, ale Pan nie był w tym wietrze. Po wietrze było trzęsienie ziemi, ale Pan nie był i w tym trzęsieniu ziemi. Po trzęsieniu ziemi był ogień, ale Pan nie był w ogniu. A po tym ogniu był cichy i delikatny głos. Gdy Eliasz go usłyszał, zasłonił płaszczem swoją twarz, wyszedł i stanął u wejścia do jaskini. A oto głos przemówił do niego: Co tu robisz, Eliaszu?
1 Krl 19,11-13
Sekwencja jest zbudowana na wykluczeniach. Wiatr, trzęsienie ziemi i ogień to dokładnie ten zestaw zjawisk, który towarzyszył objawieniu na tej samej górze za Mojżesza — a tekst trzy razy powtarza, że tym razem Jahwe w nich nie był. Po tym wszystkim wraca to samo pytanie, co przed wyjściem z jaskini.
A on odpowiedział: Byłem bardzo gorliwy względem Pana, Boga zastępów. Synowie Izraela bowiem porzucili twoje przymierze, zburzyli twoje ołtarze i pomordowali mieczem twoich proroków. Ja sam tylko pozostałem i szukają mojej duszy, aby mi ją odebrać.
1 Krl 19,14
Eliasz powtarza skargę słowo w słowo. Doświadczenie na górze niczego w nim nie zmieniło i tekst tego nie ukrywa. Odpowiedź, którą dostaje, nie jest pocieszeniem — to trzy zadania do wykonania, w tym wyznaczenie własnego następcy.
Ale Pan powiedział do niego: Idź, wróć tą samą drogą na pustynię Damaszku. A kiedy tam przybędziesz, namaścisz Chazaela na króla nad Syrią. A Jehu, syna Nimsziego, namaścisz na króla nad Izraelem. Elizeusza zaś, syna Szafata, z Abel-Mechola, namaścisz na proroka po tobie.
1 Krl 19,15-16
Sprostowanie
Jednak zachowałem sobie w Izraelu siedem tysięcy, których kolana nie zginały się przed Baalem i których usta nie całowały go.
1 Krl 19,18
To jedyne zdanie, które odnosi się bezpośrednio do skargi, i jest sprostowaniem faktu. Prorok twierdził, że pozostał sam; odpowiedź podaje liczbę. Co więcej, Eliasz miał wcześniej informację, która przeczyła jego wnioskowi — kilka rozdziałów wcześniej Abdiasz opowiedział mu, że ukrył setkę proroków.
Gdy bowiem Jezabel mordowała proroków Pana, Abdiasz wziął stu proroków, ukrył ich po pięćdziesięciu w jaskiniach i żywił ich chlebem i wodą).
1 Krl 18,4
Wynika z tego coś, co łatwo przeoczyć: prorok może mieć rację co do posłania i mylić się co do stanu rzeczy. Jedno nie unieważnia drugiego, ale też drugie nie jest przez tekst wybielane.
Odczytanie w Nowym Testamencie
Tak i w obecnym czasie pozostała resztka według wybrania przez łaskę.
Rz 11,5
Paweł przywołuje tę scenę i traktuje siedem tysięcy jako przypadek ogólniejszej reguły: istnieje resztka, której nie widać w statystyce. Jego wniosek nie jest pocieszeniem w rodzaju zapewnienia, że sytuacja nie jest zła. Jest stwierdzeniem, że ocena wielkości ludu wiernego po prostu nie należy do proroka, bo nie ma on do niej dostępu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim było owe siedem tysięcy ani czy liczba jest dokładna, czy zaokrąglona. Nie wiemy, dlaczego Eliasz pominął w skardze to, co wiedział o ukrytych prorokach. Nie wiemy wreszcie, czy sam wykonał trzy zlecone zadania — namaszczenie Chazaela i Jehu tekst opisuje później i wiąże z Elizeuszem oraz jednym z synów proroków.
Zostaje też pytanie o samo zjawisko na górze. Tekst opisuje je przez zaprzeczenia i nie mówi, czym ów głos był ani czy ktokolwiek poza Eliaszem mógłby go usłyszeć. Wszelkie rozwinięcia tego obrazu — o tym, że Bóg działa w ciszy albo w zwyczajności — są wnioskami czytelników, a nie zdaniami tego rozdziału. Rozdział podaje sekwencję zjawisk i reakcję proroka, nic ponadto, i właśnie ta powściągliwość jest jego cechą najbardziej charakterystyczną.
Zobacz też: Jahwe · Namaszczenie (masziach) — kogo i po co namaszczano · Abdiasz · Szeba — znaczenie imienia · Eliasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
