Księga Daniela otwiera się nie sceną męczeństwa, lecz sceną rekrutacji. Babilon nie zabija zdolnych jeńców — inwestuje w nich. I właśnie dlatego pierwszy opór, jaki tekst odnotowuje, dotyczy sprawy z pozoru drobnej: tego, co stoi na stole.
Program, który miał przerobić czterech chłopców
I król rozkazał Aszpenazowi, przełożonemu swoich eunuchów, aby przyprowadził niektórych spośród synów Izraela, z potomstwa króla i z książąt; Młodzieńców, w których by nie było żadnej skazy, o pięknym wyglądzie, biegłych we wszelkiej mądrości, posiadających wiedzę i pojętnych w nauce, którzy byliby zdatni stanąć w pałacu króla, i aby ich nauczać pisma i języka chaldejskiego.
Dn 1,3-4
Kryteria są świeckie i praktyczne: wygląd, zdolności, pojętność. Cel również: mają być zdatni stanąć w pałacu. Nauka pisma i języka chaldejskiego nie jest przy tym neutralnym kursem językowym — to wejście w cały świat pojęć, wróżb i mądrości dworu, który za chwilę okaże się bezradny.
I król wyznaczył im codzienną porcję potraw królewskich i wina, które on sam pił. Mieli być tak wychowywani, by po upływie trzech lat mogli stanąć przed królem.
Dn 1,5
Trzy lata utrzymania z królewskiego stołu to nie przywilej kulinarny, lecz element formacji. Kto je z ręki władcy, ten do niego należy. Tekst umieszcza wino i potrawy dokładnie w tym miejscu, w którym spodziewalibyśmy się przysięgi lojalności.
Wśród nich, spośród synów Judy, byli: Daniel, Chananiasz, Miszael i Azariasz. I przełożony eunuchów nadał im imiona: Daniela nazwał Belteszassarem, Chananiasza – Szadrakiem, Miszaela – Meszakiem i Azariasza – Abed-Nego.
Dn 1,6-7
Zmienia się jeszcze jedno — imiona. Cztery imiona odsyłające do Boga Izraela zostają zastąpione imionami z babilońskiego pola religijnego. Warto zauważyć, że w tej sprawie nikt nie protestuje. Tekst nie odnotowuje żadnego sprzeciwu wobec nowych imion; opór pojawia się gdzie indziej. To jedna z ważniejszych obserwacji tego rozdziału: Daniel nie walczy o wszystko naraz i nie traktuje każdej zmiany jako równie ważnej. Nazwać go można było inaczej; nakarmić inaczej — już nie.
Granica postawiona przy stole
Ale Daniel postanowił w swoim sercu, że nie splami się potrawami króla ani winem, które król pił. Poprosił więc przełożonego eunuchów, aby nie musiał się splamić.
Dn 1,8
Sformułowanie jest mocne: Daniel postanawia w sercu, zanim cokolwiek powie. Chodzi o splamienie, a więc o kategorię czystości, nie o dietę w dzisiejszym sensie. Tora dzieli pokarmy i to rozróżnienie należy do rzeczy, których wygnanie nie unieważniło.
To jest prawo dotyczące zwierząt, ptactwa i wszelkich żywych istot poruszających się w wodach, a także wszelkich istot pełzających po ziemi; Dla rozróżnienia między nieczystym a czystym, między zwierzętami, które można jeść, a których jeść nie wolno.
Kpł 11,46-47
Prawo mówi wprost, że istnieje granica między tym, co można jeść, a czego jeść nie wolno. Problem w tym, że poza własną ziemią granica ta staje się trudna do utrzymania — i sam Ezechiel, prorok tego samego pokolenia, mówi o tym bez ogródek.
I Pan powiedział: Tak synowie Izraela będą jeść swój nieczysty chleb wśród pogan, do których ich wypędzę.
Ez 4,13
Wygnanie oznacza jedzenie nieczystego chleba wśród pogan. To zdanie pokazuje, jak wysoką stawkę miał gest Daniela: on nie tyle przestrzega zwyczaju, ile odmawia przyjęcia wygnania jako wymówki.
Sposób, w jaki Daniel to załatwia
Wtedy Daniel powiedział do sługi, którego przełożony eunuchów ustanowił nad Danielem, Chananiaszem, Miszaelem i Azariaszem; Poddaj próbie, proszę, twoje sługi przez dziesięć dni. Niech nam dają jarzyny do jedzenia i wodę do picia. Potem przypatrzysz się naszym twarzom oraz twarzom młodzieńców, którzy jadają pokarm z potraw królewskich, i według tego, co zobaczysz, tak postąpisz ze swoimi sługami.
Dn 1,11-13
Nie ma tu manifestu ani zderzenia czołowego. Daniel prosi, proponuje ograniczoną próbę, wyznacza termin i z góry zgadza się na weryfikację wyniku. Bierze też pod uwagę położenie urzędnika, który ryzykuje głową. To jest opór, który nie szuka rozgłosu i nie stawia drugiego człowieka w sytuacji bez wyjścia.
A po upływie dziesięciu dni okazało się, że ich twarze wyglądały lepiej i ich ciała były tęższe niż wszystkich młodzieńców, którzy jadali pokarm z potraw królewskich. Sługa zabrał więc ich potrawy oraz wino, które mieli pić, a dał im jarzyny.
Dn 1,15-16
Próba wypada pomyślnie, a sługa sam wycofuje królewskie potrawy. Tekst nie robi z jarzyn programu zdrowotnego — po prostu odnotowuje, że to, czego się obawiano, nie nastąpiło. Nie ma tu obietnicy, że wierność zawsze opłaca się widocznie; jest jeden zapisany przypadek, w którym ryzyko urzędnika okazało się mniejsze, niż zakładał.
Co tekst wiąże z tą decyzją
Tym czterem młodzieńcom dał Bóg wiedzę i zrozumienie we wszelkim piśmie oraz mądrość. Ponadto Danielowi dał zrozumienie wszelkich widzeń i snów.
Dn 1,17
Zdolności, które za chwilę zdecydują o losach czterech młodzieńców, przypisane są Bogu, nie diecie i nie talentowi. Kolejność w księdze jest znacząca: najpierw drobna wierność, potem sny królów, posągi, lwy i wizje. Rozdział pierwszy ustawia wszystko, co przyjdzie później.
Czego nie wiemy
Tekst nie mówi, co dokładnie było nie tak z potrawami króla. Nie podaje, czy chodziło o mięso zwierząt nieczystych, o krew, o wcześniejsze ofiarowanie bożkom, czy o wszystko naraz — a przy winie sprawa jest jeszcze mniej oczywista, bo wino samo w sobie nie jest zakazane. Nie wiemy też, czy jarzyny i woda pozostały dietą Daniela na stałe, czy tylko na czas próby i trzech lat nauki. Milczy wreszcie o pozostałych młodzieńcach z tego samego transportu: czy ktoś jeszcze postawił podobną granicę, czy czterech było wyjątkiem. Księga interesuje się skutkiem decyzji, nie jej regulaminem.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Księga Daniela · Ezechiel · Daniel — znaczenie imienia
