Sytuacja bywa zwyczajna i niewygodna: ślub w rodzinie, pogrzeb, zaproszenie od bliskich, wspólne nabożeństwo. Pytanie nie dotyczy wtedy teologii w oderwaniu, tylko konkretnego gestu, który za chwilę trzeba wykonać albo się od niego uchylić na oczach wszystkich.
Czym jest wieczerza Pańska według Pisma?
Ja bowiem otrzymałem od Pana to, co wam przekazałem, że Pan Jezus tej nocy, której został wydany, wziął chleb; A gdy złożył dziękczynienie, połamał i powiedział: Bierzcie i jedzcie, to jest moje ciało, które za was jest łamane. Czyńcie to na moją pamiątkę. Podobnie po wieczerzy wziął też kielich, mówiąc: Ten kielich to nowy testament w mojej krwi. Czyńcie to, ilekroć będziecie pić, na moją pamiątkę. Ilekroć bowiem będziecie jedli ten chleb i pili ten kielich, śmierć Pana zwiastujecie, aż przyjdzie.
1 Kor 11,23-26
Trzy rzeczy są tu wyraźne. Wieczerza jest przekazana jako polecenie, ma charakter pamiątki i jest ogłoszeniem śmierci Pana. Nie jest to więc posiłek towarzyski i nie da się w niej uczestniczyć jako obserwator — udział jest wypowiedzeniem czegoś.
Jaki warunek Paweł stawia przystępującemu?
Dlatego też kto je ten chleb albo pije ten kielich Pański niegodnie, będzie winny ciała i krwi Pana. Niech więc człowiek bada samego siebie i tak niech je z tego chleba, i niech pije z tego kielicha. Kto bowiem je i pije niegodnie, sąd własny je i pije, nie rozróżniając ciała Pańskiego.
1 Kor 11,27-29
Warto zauważyć, gdzie Paweł umieszcza ciężar. Nie u tego, kto prowadzi, i nie w sposobie prowadzenia, tylko w człowieku, który bierze: ma badać samego siebie i rozróżniać ciało Pańskie. Kontekst rozdziału to zresztą zbór, w którym przy tej samej wieczerzy jedni się upijali, a drudzy byli głodni — a więc wspólnota, w której działo się źle, i mimo to Paweł nie mówi im, żeby przestali, tylko żeby robili to inaczej.
Czego dotyczy zakaz stołu Pana i stołu demonów?
Nie możecie pić kielicha Pana i kielicha demonów. Nie możecie być uczestnikami stołu Pana i stołu demonów.
1 Kor 10,21
To najmocniejszy tekst po stronie odmowy i zarazem najczęściej przenoszony poza swoje miejsce. Mowa jest o stole demonów, a więc o ucztach ofiarnych ku czci bóstw pogańskich, o których Paweł pisze w wersetach poprzedzających. Żeby zastosować to zdanie do zgromadzenia chrześcijan, którzy w czymś się mylą, trzeba najpierw uznać ich nabożeństwo za kult obcy. To jest rozstrzygnięcie, którego tekst nie podejmuje za czytelnika, i różnica między błędem w nauce a kultem obcego bóstwa nie jest w tych wersetach opisana.
A co za porozumienie między świątynią Boga a bożkami? Wy bowiem jesteście świątynią Boga żywego, tak jak mówi Bóg: Będę w nich mieszkał i będę się przechadzał w nich, i będę ich Bogiem, a oni będą moim ludem. Dlatego wyjdźcie spośród nich i odłączcie się, mówi Pan, i nieczystego nie dotykajcie, a ja was przyjmę.
2 Kor 6,16-17
Podobnie tutaj. Wezwanie do odłączenia stoi w kontekście świątyni i bożków. Kto stosuje je do innej wspólnoty chrześcijańskiej, wykonuje krok, którego zdanie samo nie robi.
Czy ustanowienie stawia warunek co do miejsca i podającego?
A gdy jedli, Jezus wziął chleb, pobłogosławił, połamał i dał uczniom, mówiąc: Bierzcie, jedzcie, to jest moje ciało. Potem wziął kielich, złożył dziękczynienie i dał im, mówiąc: Pijcie z niego wszyscy; To bowiem jest moja krew nowego testamentu, która wylewa się za wielu na przebaczenie grzechów.
Mt 26,26-28
Ustanowienie jest krótkie i nie zawiera żadnego warunku dotyczącego tego, kto podaje ani gdzie. Nie ma w nim wskazania na urząd, na miejsce ani na przynależność. Trzeba jednak pamiętać, że scena rozgrywa się w gronie uczniów, więc pytanie o obcych po prostu w niej nie powstaje — i dlatego z jej milczenia nie da się zrobić pozwolenia.
Ten, kto je, niech nie lekceważy tego, który nie je, a ten, kto nie je, niech nie potępia tego, który je, bo Bóg go przyjął.
Rz 14,3
Zdanie dotyczy pokarmów i różnicy praktyk, nie wieczerzy, ale pokazuje sposób, w jaki Paweł traktuje spory o rzeczy nierozstrzygnięte: bez wzajemnego potępiania i bez lekceważenia.
Tak więc, moi bracia, gdy się zbieracie, aby jeść, czekajcie jedni na drugich.
1 Kor 11,33
Polecenie wzajemnego czekania na siebie mówi o wspólnotowym charakterze wieczerzy, a nie o warunkach dopuszczenia. Cały ten rozdział jest zresztą korektą sposobu, w jaki wieczerza była w Koryncie sprawowana, i nie zawiera ani jednego zdania o tym, kogo należałoby od niej odsunąć z powodu poglądów.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kto ma prawo dopuszczać do stołu. Pismo nie opisuje ani procedury, ani osoby odpowiedzialnej, ani sposobu sprawdzania kogokolwiek. Cała regulacja, jaką znajdujemy, jest skierowana do biorącego i dotyczy jego własnego rozeznania.
Nie wiemy, jak potraktować różnicę w rozumieniu tego, czym wieczerza jest. Wymóg rozróżniania ciała Pańskiego zakłada, że uczestnik wie, co przyjmuje — ale tekst nie mówi, co się dzieje, gdy prowadzący rozumie to inaczej niż on. Nie ma w Piśmie ani jednej sceny odmowy udziału z powodu nauczania gospodarzy, i nie ma sceny odwrotnej. Rozstrzygnięte jest tylko to, że udział jest wypowiedzią, a nie uprzejmością, i że odpowiada za niego ten, kto bierze.
