To jedno z niewielu pytań w tej dziedzinie, na które Pismo odpowiada bez wahania. Śmierć nie jest w tych księgach częścią porządku rzeczy ani naturalnym zamknięciem cyklu. Jest nazwana wrogiem — i jako wróg ma zostać usunięta.
Dlaczego Paweł nazywa śmierć ostatnim wrogiem?
A ostatni wróg, który zostanie zniszczony, to śmierć.
1 Kor 15,26
Zdanie jest krótkie i zawiera dwie informacje. Śmierć jest wrogiem, a nie zjawiskiem obojętnym. I jest ostatnia w kolejności, czyli usuwana na końcu, po wszystkim innym. Paweł nie mówi tego jako pociechy przy pogrzebie, tylko jako punkt w wywodzie o panowaniu Mesjasza.
A gdy to, co zniszczalne, przyoblecze się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, przyoblecze się w nieśmiertelność, wtedy wypełni się to słowo, które jest napisane: Połknięta jest śmierć w zwycięstwie. Gdzież jest, o śmierci, twoje żądło? Gdzież jest, o piekło, twoje zwycięstwo?
1 Kor 15,54-55
Tutaj Paweł cytuje proroków i przechodzi do kpiny ze śmierci. Warto zauważyć moment, w którym to robi: dopiero po przyobleczeniu w nieśmiertelność. Zwycięstwo nie jest ogłaszane w chwili zgonu, tylko w chwili przemiany.
Połknie śmierć w zwycięstwie, a Pan Bóg otrze łzy z każdego oblicza i zdejmie z całej ziemi hańbę swego ludu, bo tak Pan powiedział.
Iz 25,8
Izajasz mówi to samo setki lat wcześniej i dodaje gest, który jest w tym opisie najbardziej ludzki — otarcie łez z każdego oblicza. Zniszczenie śmierci nie jest u niego operacją kosmiczną, tylko czymś, co dotyka pojedynczych twarzy.
I otrze Bóg wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie ani smutku, ani krzyku, ani bólu nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły.
Ap 21,4
Objawienie powtarza ten sam gest i wylicza to, co przemija razem ze śmiercią: smutek, krzyk, ból. Kolejność jest tu istotna. Najpierw znika przyczyna, potem skutki.
W jaki sposób śmierć znika według Objawienia?
A śmierć i piekło zostały wrzucone do jeziora ognia. To jest druga śmierć.
Ap 20,14
Scena jest zaskakująca, bo śmierć zostaje potraktowana jak postać: wrzucona do jeziora ognia razem z grobem. Cokolwiek to znaczy, znaczy koniec ich funkcji. Nie ma już miejsca, w którym trzymani są umarli, bo nie ma już umarłych.
Ten sam werset nazywa jezioro ognia drugą śmiercią i to jest miejsce, w którym zaczyna się poważny spór. Jedni czytają drugą śmierć jako trwający bez końca stan świadomej kary i powołują się na zdania Objawienia o dręczeniu na wieki wieków. Drudzy czytają ją dosłownie jako śmierć, czyli ustanie istnienia, i powołują się na to, że życie wieczne jest w Piśmie darem dla jednych, a nie własnością wszystkich. Oba odczytania mają teksty za sobą i oba mają teksty przeciw sobie. Nie zamykamy tego sporu, bo Pismo go nie zamyka.
Czy powrót do prochu jest porządkiem ustalonym na stałe?
W pocie czoła będziesz spożywał chleb, aż wrócisz do ziemi, gdyż z niej zostałeś wzięty. Bo jesteś prochem i w proch się obrócisz.
Rdz 3,19
Zdanie z pierwszej księgi opisuje śmierć jako powrót do prochu i nie zapowiada żadnego wyjątku. Bywa czytane jako opis porządku ustalonego na stałe. Warto jednak pamiętać, że pada jako część wyroku po nieposłuszeństwie, a nie jako opis stworzenia.
Ponieważ zaś dzieci są uczestnikami ciała i krwi, i on także stał się ich uczestnikiem, aby przez śmierć zniszczyć tego, który miał władzę nad śmiercią, to jest diabła; I aby wyzwolić tych, którzy z powodu lęku przed śmiercią przez całe życie podlegali niewoli.
Hbr 2,14-15
List do Hebrajczyków dodaje wątek, którego brakuje w pozostałych tekstach: lęk przed śmiercią jako forma niewoli trwającej przez całe życie. To zdanie mówi o czymś, co jest doświadczeniem większości ludzi, także wierzących. Wyzwolenie z tego lęku jest tu nazwane osobnym celem, obok samego zwycięstwa nad śmiercią.
Czy smutek po stracie jest brakiem wiary?
Z tych tekstów wynika rzecz, której zwykle nie mówi się przy pogrzebie: smutek jest właściwą reakcją. Skoro śmierć jest wrogiem, to opłakiwanie jej skutków nie jest brakiem wiary ani słabością. Pismo nie prosi, żeby udawać, że nic się nie stało. Prosi, żeby nie smucić się tak, jakby to było ostatnie słowo.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak wygląda zniszczenie śmierci ani co znaczy wrzucenie jej do jeziora ognia w sensie innym niż obrazowy. Nie wiemy, czym dokładnie jest druga śmierć — i to jest w tej dziedzinie najpoważniejsza otwarta sprawa. Nie wiemy, ile czasu dzieli sceny opisane w Objawieniu. Wiemy natomiast, że stan obecny nie jest stanem docelowym.
Zobacz też: Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo · List do Hebrajczyków · Izajasz · Paweł — znaczenie imienia
