To jedno z pytań, w których dwa jasne teksty wyglądają na sprzeczne. Tora stwierdza śmierć i pogrzeb. Ewangelie pokazują tę samą osobę w rozmowie, wieki później. Obie relacje trzeba wziąć poważnie, zamiast wybierać wygodniejszą.
Co Pismo mówi o śmierci i pogrzebie Mojżesza?
Tam właśnie umarł Mojżesz, sługa Pana, w ziemi Moabu, według słowa Pana. I pogrzebał go w dolinie, w ziemi Moabu, naprzeciw Bet-Peor, a nikt nie zna jego grobu aż po dziś dzień.
Pwt 34,5-6
Trudno o zdanie bardziej jednoznaczne. Umarł, został pogrzebany, a miejsce pochówku pozostało nieznane. Autor nie zostawia furtki na wniebowzięcie ani na zniknięcie. Zapisuje śmierć jako fakt i dodaje szczegół topograficzny.
Lecz archanioł Michał, rozprawiając z diabłem, spierał się o ciało Mojżesza, nie ośmielił się wypowiedzieć przeciwko niemu bluźnierczego oskarżenia, ale powiedział: Niech cię Pan zgromi.
Jud 1,9
Juda potwierdza to pośrednio i przy okazji tłumaczy, dlaczego grób jest nieznany. Spór dotyczył ciała, a więc ciało istniało. Gdyby Mojżesz nie umarł, cała ta scena nie miałaby przedmiotu.
Jak Mateusz nazywa to, co uczniowie zobaczyli na górze?
A oto ukazali się im Mojżesz i Eliasz, którzy z nim rozmawiali.
Mt 17,3
Na górze ukazują się dwie postacie i rozmawiają z Jeszuą. Mateusz używa słowa „ukazali się”, a nie „przyszli” czy „przybyli”. To drobna różnica, ale w tej sprawie istotna.
A gdy schodzili z góry, Jezus im przykazał: Nikomu nie mówcie o tym widzeniu, aż Syn Człowieczy zmartwychwstanie.
Mt 17,9
Rozstrzygające jest jednak to, jak nazwał to sam Jeszua schodząc z góry. Nazwał to widzeniem. Nie zapowiedzią, nie spotkaniem, nie odwiedzinami — widzeniem, o którym uczniowie mieli milczeć aż do zmartwychwstania. Jeśli więc pytamy, jak Mojżesz mógł tam być, odpowiedź podana w tekście brzmi: był w widzeniu.
Warto dodać, że prorocy widywali w widzeniach osoby i sceny, które nie były wtedy fizycznie obecne. Michejasz widział zastępy nieba wokół tronu, Daniel widział sąd, Jan widział zdarzenia z przyszłości. Widzenie nie jest w Piśmie kategorią gorszą ani nierzeczywistą — jest innym rodzajem dostępu do rzeczywistości.
Jest jeszcze jeden powód, dla którego warto zwrócić uwagę na to słowo. Uczniowie chcieli postawić trzy namioty, a więc potraktowali scenę jako spotkanie, które można przedłużyć. Zostali z tego wyprowadzeni głosem z obłoku i poleceniem, by słuchać Syna. Tekst sam koryguje pierwsze wrażenie tych, którzy tam byli — i to jest wskazówka także dla nas.
Czym przypadek Eliasza różni się od przypadku Mojżesza?
Kiedy więc szli i rozmawiali, oto ognisty rydwan i ogniste konie oddzieliły ich obu. I Eliasz wstąpił wśród wichru do nieba.
2 Krl 2,11
Eliasz nie umarł. Tekst mówi o wstąpieniu wśród wichru. To znaczy, że na górze stali obok siebie ktoś, kto umarł i został pogrzebany, i ktoś, kogo śmierć nie dotknęła. Sama obecność Eliasza nie dowodzi więc niczego o stanie zmarłych, bo jego sytuacja jest wyjątkowa i wprost opisana jako inna.
| Postać | Koniec ziemskiego życia |
|---|---|
| Mojżesz (Pwt 34,5-6) | umarł i został pogrzebany; grobu nikt nie zna |
| Eliasz (2 Krl 2,11) | wstąpił wśród wichru do nieba; śmierć go nie dotknęła |
Które szczegóły u Łukasza podważają to wyjaśnienie?
A oto rozmawiało z nim dwóch mężów. Byli to Mojżesz i Eliasz. Ukazali się oni w chwale i mówili o jego odejściu, którego miał dokonać w Jerozolimie.
Łk 9,30-31
Łukasz dodaje szczegóły: rozmawiali o odejściu Jeszui, ukazali się w chwale. To bardzo konkretny opis i nie brzmi jak obraz symboliczny. Trzeba to przyznać uczciwie — relacja Łukasza jest najmocniejszym argumentem drugiej strony i nie da się jej zbyć.
A ci wszyscy, choć zyskali chlubne świadectwo dzięki wierze, nie dostąpili spełnienia obietnicy; Ponieważ Bóg przewidział dla nas coś lepszego, aby oni nie stali się doskonali bez nas.
Hbr 11,39-40
Z drugiej strony List do Hebrajczyków mówi o bohaterach wiary, że nie dostąpili spełnienia obietnicy, i wiąże ich doskonałość z naszą. Mojżesz jest w tym rozdziale wymieniony. Jeśli więc miałby już teraz przebywać w chwale w pełnym sensie, to zdanie o niedostąpieniu obietnicy traci treść.
Pismo tych dwóch miejsc nie łączy. Można powiedzieć, że w widzeniu pokazano rzeczywistość przyszłą jako obecną — tak działa większość widzeń prorockich. Można też upierać się przy odczytaniu dosłownym. Nie rozstrzygamy tego, bo tekst nie daje zdania, które by rozstrzygnęło.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, w jakim sensie Mojżesz był obecny na górze ani czym dokładnie różni się widzenie od zwykłego postrzegania. Nie wiemy, o co toczył się spór o jego ciało i dlaczego w ogóle był potrzebny. Nie wiemy, gdzie jest Eliasz od czasu swojego odejścia. I nie wiemy, jak pogodzić chwałę widzianą na górze z zapowiedzią, że nikt nie dostąpił jeszcze spełnienia obietnicy — to napięcie zostaje w tekście otwarte.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · List do Hebrajczyków · Juda — znaczenie imienia · Mojżesz — znaczenie imienia · Mateusz — znaczenie imienia
