Nie. Pismo relacjonuje wielożeństwo patriarchów, nigdzie go nie nakazuje i ani razu nie stawia jako wzoru. Za każdym razem, gdy opowiada o domu z więcej niż jedną żoną, opowiada też o tym, co się w takim domu działo: o rywalizacji, pogardzie, walce o pierworództwo i o dzieciach skłóconych na pokolenia. Trzeba jednak od razu powiedzieć rzecz drugą, bo bez niej odpowiedź byłaby nieuczciwa: Tora nigdzie nie zakazuje wielożeństwa wprost. Ogranicza je, reguluje i zabezpiecza kobiety wciągnięte w taki układ, ale nie wypowiada zakazu w formie przykazania.
Jaki wzorzec małżeństwa podaje Rdz 2,24?
Pierwszy tekst o małżeństwie jest liczebnikowo jednoznaczny: jeden mężczyzna, jedna żona, jedno ciało.
Dlatego opuści mężczyzna swojego ojca i swoją matkę i połączy się ze swoją żoną, i będą jednym ciałem.
Rdz 2,24
Gdy Jeszua rozstrzyga spór o małżeństwo, nie powołuje się na praktykę patriarchów ani na późniejsze przepisy o rozwodzie. Cofa się do tego samego zdania z początku i wyciąga z niego wniosek o dwojgu, nie o wielu.
A on im odpowiedział: Nie czytaliście, że ten, który stworzył ich na początku, uczynił ich mężczyzną i kobietą? I powiedział: Dlatego opuści mężczyzna ojca i matkę i połączy się ze swoją żoną, i będą dwoje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, ale jedno ciało. Co więc Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza.
Mt 19,4-6
Metoda Mesjasza jest tu ważniejsza niż sam wynik: praktykę mierzy się wzorcem, a nie wzorzec praktyką. To odpowiedź na cały argument o patriarchach. Fakt, że Abraham, Jakub czy Dawid żyli inaczej, mówi coś o nich, a nie o Bożym zamyśle.
Czy Tora wprowadza wielożeństwo, czy je ogranicza?
Tora nie wprowadza wielożeństwa. Zastaje je w świecie ludów ościennych i w rodzinach samego Izraela, po czym robi dwie rzeczy. Po pierwsze, ogranicza je tam, gdzie skutki byłyby najgroźniejsze dla całego narodu — u króla, którego serce miało pozostać przy Jahwe.
Nie będzie też pomnażał sobie żon, aby jego serce się nie odwróciło; niech nie nabywa zbyt wiele srebra i złota.
Pwt 17,17
Po drugie, zabezpiecza kobietę, która już w takim układzie się znalazła. Przepis o wzięciu kolejnej żony nie zachęca do tego kroku; broni pierwszej przed zepchnięciem na margines domu, wyliczając trzy rzeczy, których nie wolno jej odebrać.
Jeśli weźmie sobie za żonę jeszcze inną, nie umniejszy jej pożywienia, jej ubrania ani prawa małżeńskiego.
Wj 21,10
Tak działa prawo, które ma do czynienia z ludźmi takimi, jacy są. Zabezpieczenie ofiary nie jest aprobatą sytuacji, która ją wytworzyła. Warto to zapamiętać, bo argument z tego wersetu wraca w każdej dyskusji na ten temat.
Czy 2 Sm 12,8 jest pochwałą wielu żon Dawida?
Największy problem sprawia zdanie, które prorok Natan wypowiada w imieniu Boga do Dawida.
Dałem ci dom twego pana i żony twego pana na twe łono, dałem ci dom Izraela i Judy, a gdyby tego było za mało, dałbym ci jeszcze więcej.
2 Sm 12,8
Mowa tu o przejęciu całego domu poprzednika: dworu, majątku i kobiet z otoczenia Saula, jako części przekazanego królestwa. Zdanie pada w akcie oskarżenia, nie w pochwale — sens jest taki, że Dawid dostał wszystko, a mimo to sięgnął po żonę cudzego męża i kazał go zabić. Nawet czytane najdosłowniej jest to stwierdzenie o tym, co Bóg dał jednemu konkretnemu królowi, a nie ustanowienie reguły. Żaden późniejszy tekst Pisma nie buduje na tym zdaniu nauki o małżeństwie.
Jakie skutki wielożeństwa pokazuje sam tekst?
Wielożeństwo wchodzi do rodziny Abrahama jako ludzki pomysł na przyspieszenie obietnicy i natychmiast pokazuje swoją cenę.
Wzięła więc Saraj, żona Abrama, swoją służącą Hagar, Egipcjankę, i dała ją swemu mężowi Abramowi za żonę po dziesięciu latach zamieszkania Abrama w ziemi Kanaan. Obcował więc z Hagar, a ona poczęła. A gdy spostrzegła, że poczęła, ze wzgardą patrzyła na swoją panią.
Rdz 16,3-4
U Jakuba dwie żony są skutkiem oszustwa teścia, a nie wyboru — narrator relacjonuje transakcję sucho, po czym poświęca cały rozdział rywalizacji sióstr o dzieci i o męża.
I Jakub tak zrobił, i dopełnił jej tydzień. Potem Laban dał mu swoją córkę Rachelę za żonę.
Rdz 29,28
Ten sam schemat wraca u Elkany, u Dawida i u Salomona, którego żony ostatecznie odwracają jego serce dokładnie tak, jak ostrzegała Tora. Pismo nie moralizuje — po prostu pokazuje, dokąd to prowadzi.
Ilu żon wymaga się od przełożonego zboru w 1 Tm 3,2?
Gdy pojawiają się wymagania wobec przełożonych zborów, wraca liczba jeden.
Biskup więc ma być nienaganny, mąż jednej żony, czujny, trzeźwy, przyzwoity, gościnny, zdolny do nauczania;
1 Tm 3,2
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego Tora nie zakazała wielożeństwa wprost, skoro wzorzec z opisu stworzenia był znany. Pismo tego nie tłumaczy, a każde wyjaśnienie w rodzaju twardości serca ludzi jest u nas argumentem z analogii, nie cytatem. Nie wiemy też, ile z relacji patriarchów jest opisem powszechnej praktyki, a ile wyjątków godnych zapisania. Tekst mówi jedno bez wahania: wzorzec jest z początku, a nie z obyczaju.
Zobacz też: Pierworództwo (bechora) — prawo, które można było sprzedać · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · Jahwe · Abraham · Jakub
