Zarzut brzmi poważnie tylko dopóty, dopóki nie zapytamy, jakiego rodzaju zdania są w Piśmie o słońcu. Kiedy się to zrobi, okazuje się, że mamy do czynienia z językiem, którego sami używamy codziennie i którego nikt nie uważa za twierdzenie astronomiczne.
Jak Psalm 19 opisuje bieg słońca?
Ich zasięg rozchodzi się po całej ziemi i na krańce świata ich słowa. Na nich wystawił namiot słońcu. A ono wychodzi jak oblubieniec ze swojej komnaty, cieszy się jak mocarz, który rozpoczyna bieg. Wyrusza z jednego krańca nieba i obchodzi je aż na drugi kraniec, a nic nie ukryje się przed jego żarem.
Ps 19,4-6
Psalm 19 opisuje bieg słońca w obrazach wziętych z ludzkiego świata: oblubieniec wychodzący z komnaty, biegacz na starcie. To poezja, i to poezja o chwale Boga, a nie o mechanice nieba. Podobnie brzmi Kohelet.
Słońce wschodzi i słońce zachodzi, i spieszy do swego miejsca, z którego znów wschodzi.
Koh 1,5
Koh 1,5 należy do wywodu o powtarzalności wszystkiego pod słońcem — o wietrze, który krąży, i o rzekach, które wracają. Autor buduje obraz kołowrotu, żeby powiedzieć coś o ludzkim wysiłku, a nie żeby opisać układ ciał niebieskich.
Uczynił księżyc, aby odmierzał czas; słońce zna swój zachód.
Ps 104,19
Ps 104,19 wiąże słońce i księżyc z odmierzaniem czasu. To użytkowy punkt widzenia obserwatora, nie opis toru.
Które fragmenty podnosi się jako dowód geocentryzmu?
Pierwsze pochodzi z opisu bitwy pod Gibeonem.
I zatrzymało się słońce, i księżyc stanął, aż zemścił się lud na swych wrogach. Czy nie jest to napisane w księdze Jaszara? Zatrzymało się więc słońce pośrodku nieba i nie śpieszyło się zachodzić niemal przez cały dzień.
Joz 10,13
Joz 10,13 mówi o zatrzymaniu się słońca pośrodku nieba. Jeśli czytać to jako zdanie o ruchu ciał niebieskich, tekst rzeczywiście zakłada, że to słońce się porusza. Ale zdanie zapisano z punktu widzenia ludzi stojących w dolinie Ajjalonu, dla których wydłużył się dzień — i tak samo powiedzielibyśmy dzisiaj. Osobne pytanie, co się wtedy stało, omawiamy w haśle o cudzie Jozuego; tutaj chodzi wyłącznie o rodzaj użytego języka. Drugie miejsce jest z psalmu.
Pan króluje, przyoblekł się w majestat, odział się Pan i przepasał potęgą; utwierdził też świat, że się nie zachwieje.
Ps 93,1
Ps 93,1 mówi o świecie utwierdzonym, który się nie zachwieje. Zdanie stoi w psalmie o królowaniu Boga i sąsiaduje z obrazem tronu i majestatu — mówi o trwałości ustanowionego porządku, nie o nieruchomości bryły. Trzecie miejsce brzmi niemal identycznie.
Zadrżyj przed nim, cała ziemio. Świat będzie utwierdzony, aby się nie poruszył.
1 Krn 16,30
1 Krn 16,30 jest częścią pieśni dziękczynnej i mówi to samo w tym samym celu. Trzeba jednak przyznać uczciwie: gdyby ktoś upierał się przy dosłowności, tekst sam z siebie tego nie wyklucza. Pismo nie rozstrzyga tu niczego, bo nie zajmuje się tym pytaniem — a odczytanie o trwałości porządku bierze się z kontekstu psalmu, nie z osobnego oświadczenia autora.
Czy dziś nie mówimy dokładnie tak samo o słońcu?
Prognoza pogody podaje godzinę wschodu i zachodu słońca. Kalendarz mówi o przesileniu. Mówimy, że słońce stoi wysoko albo chowa się za lasem. Wszystkie te zdania są prawdziwe jako opis tego, co widać z miejsca, w którym stoimy, i żadne nie jest twierdzeniem o tym, co wokół czego krąży. Autorzy biblijni pisali w tej samej konwencji, bo pisali dla ludzi patrzących w niebo, a nie liczących orbity. Zarzut z geocentryzmu wymaga więc założenia, że Biblia miała wykładać astronomię — a tego założenia nie da się z niej wyprowadzić.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak autorzy tych tekstów wyobrażali sobie ruch ciał niebieskich, bo nigdy tego nie opisali. Prawdopodobnie podzielali wyobrażenia swoich czasów, ale to domysł, a nie treść Pisma — i nic z niego nie wynika, dopóki nie zapiszą go w formie twierdzenia. Nie wiemy też, czy w ogóle uważali to pytanie za wartościowe. Artykuł nie rozstrzyga pytań astronomicznych, bo nie da się ich rozstrzygnąć z tekstu, który ich nie stawia. Rozstrzygalne jest natomiast to, że Biblia nigdzie nie orzeka o wzajemnym ruchu ziemi i słońca — ani twierdząco, ani przecząco. Broniąc jej przed tym zarzutem, nie trzeba dopisywać jej wiedzy, której nie ma; wystarczy nie dopisywać jej twierdzeń, których nie postawiła.
