Widzenie tronu z czwartego rozdziału Apokalipsy jest jednym z niewielu miejsc, w których Pismo pozwala zajrzeć w porządek niewidzialny i podaje przy tym konkretne rysy. Warto czytać je powoli, bo prawie każdy szczegół ma odpowiednik w Tanach, a zarazem żaden nie powtarza go dokładnie.
Opis
Przed tronem było też morze szklane podobne do kryształu. A pośrodku tronu i wokoło tronu były cztery stworzenia pełne oczu z przodu i z tyłu. Pierwsze stworzenie podobne było do lwa, drugie stworzenie podobne do cielca, trzecie stworzenie miało twarz jakby ludzką, a czwarte stworzenie podobne było do lecącego orła. Każde zaś z tych czterech stworzeń miało po sześć skrzydeł dokoła, a wewnątrz były pełne oczu. I bez odpoczynku, dniem i nocą mówią: Święty, święty, święty, Pan Bóg Wszechmogący, ten, który był i który jest, i który ma przyjść.
Ap 4,6-8
Cztery elementy zostały podane wprost: położenie względem tronu, mnogość oczu, cztery różne wyglądy i sześć skrzydeł. Ostatnie zdanie mówi, czym się zajmują, i jest to zajęcie jedyne — bez odpoczynku, dniem i nocą, powtarzają to samo. Jan nie nazywa ich aniołami ani razu.
Skąd te rysy
A ich twarze miały taki wygląd: wszystkie cztery miały z przodu twarz ludzką, z prawej strony – twarz lwa, z lewej strony wszystkie cztery miały twarze wołu, a także z tyłu miały wszystkie twarz orła.
Ez 1,10
A każda istota miała cztery twarze: pierwsza to twarz cherubina, druga to twarz człowieka, trzecia to twarz lwa, a czwarta to twarz orła.
Ez 10,14
Serafiny stały ponad nim, a każdy z nich miał po sześć skrzydeł: dwoma zakrywał swoją twarz, dwoma przykrywał swoje nogi, a dwoma latał. I wołał jeden do drugiego: Święty, święty, święty, Pan zastępów. Cała ziemia jest pełna jego chwały.
Iz 6,2-3
Cztery wyglądy pochodzą z widzenia Ezechiela, sześć skrzydeł i trzykrotne wołanie o świętości — z widzenia Izajasza. Ale to nie jest przepisanie. U Ezechiela każda istota ma wszystkie cztery twarze naraz, u Jana każda ma jedną. U Ezechiela skrzydła są cztery, u Izajasza sześć, a Jan idzie za Izajaszem. Wołanie też się różni: prorok słyszy zwrot o Panu zastępów, apostoł zapisuje zwrot o Wszechmogącym, który był, jest i ma przyjść. Podobieństwo jest oczywiste, tożsamość — nie.
Co robią
A gdy stworzenia oddawały chwałę i cześć, i dziękczynienie zasiadającemu na tronie, żyjącemu na wieki wieków; Upadło dwudziestu czterech starszych przed zasiadającym na tronie i oddało pokłon żyjącemu na wieki wieków, i rzucało swoje korony przed tronem, mówiąc: Godzien jesteś, Panie, wziąć chwałę i cześć, i moc, ponieważ ty stworzyłeś wszystko i z twojej woli trwa i zostało stworzone.
Ap 4,9-11
Zobaczyłem też i usłyszałem głos wielu aniołów dokoła tronu i stworzeń, i starszych, a liczba ich wynosiła dziesięć tysięcy razy dziesięć tysięcy i tysiące tysięcy; Mówiących donośnym głosem: Godzien jest Baranek zabity wziąć moc i bogactwo, i mądrość, i siłę, i cześć, i chwałę, i błogosławieństwo. A wszelkie stworzenie, które jest w niebie i na ziemi, i pod ziemią, i w morzu, i wszystko, co w nich jest, słyszałem, jak mówiło: Zasiadającemu na tronie i Barankowi błogosławieństwo i cześć, i chwała, i moc na wieki wieków. A cztery stworzenia mówiły: Amen. A dwudziestu czterech starszych upadło i oddało pokłon żyjącemu na wieki wieków.
Ap 5,11-14
I upadło dwudziestu czterech starszych i cztery stworzenia, i oddali pokłon Bogu zasiadającemu na tronie, mówiąc: Amen! Alleluja!
Ap 19,4
Ich działanie ma w księdze stały schemat i jest nim zapoczątkowanie uwielbienia. Gdy oddają chwałę, upada dwudziestu czterech starszych. Gdy rozlega się pieśń całego stworzenia, one odpowiadają jednym słowem potwierdzenia. W scenie z rozdziału dziewiętnastego znów są razem ze starszymi i znów oddają pokłon. Nie proszą o nic dla siebie, nie przekazują wiadomości ludziom i nie zwracają się do nikogo poza Bogiem.
Udział w tym, co następuje
I zobaczyłem, gdy Baranek otworzył pierwszą z pieczęci, i usłyszałem pierwsze z czterech stworzeń mówiące jakby głosem gromu: Chodź i zobacz.
Ap 6,1
A jedno z czterech stworzeń dało siedmiu aniołom siedem złotych czasz pełnych gniewu Boga, który żyje na wieki wieków.
Ap 15,7
Dwa razy wychodzą poza uwielbienie. Przy otwarciu pierwszej pieczęci jedno z nich odzywa się głosem jak grom, a przy siedmiu czaszach jedno podaje aniołom naczynia gniewu. W obu przypadkach jest to jednak udział w czymś, co zostało już postanowione gdzie indziej — wezwanie i podanie, a nie decyzja.
Zarzut: czy to odkupieni ludzie
A gdy wziął księgę, cztery stworzenia i dwudziestu czterech starszych upadło przed Barankiem, a każdy z nich miał harfę i złote czasze pełne wonności, którymi są modlitwy świętych. I śpiewali nową pieśń: Godzien jesteś wziąć księgę i otworzyć jej pieczęcie, ponieważ zostałeś zabity i odkupiłeś nas dla Boga przez swoją krew z każdego plemienia, języka, ludu i narodu. I uczyniłeś nas dla naszego Boga królami i kapłanami, i będziemy królować na ziemi.
Ap 5,8-10
W tym brzmieniu pieśń wykonują razem cztery stworzenia i dwudziestu czterech starszych, a jej treść mówi o odkupieniu przez krew i o królowaniu na ziemi. Bywa to czytane jako dowód, że istoty te są ludźmi. Trzeba przyznać, że tekst w tym miejscu nie rozdziela wykonawców, i zarazem powiedzieć, że nie stwierdza też, iż śpiewają o sobie. Rozstrzygnięcie w jedną lub drugą stronę wykracza poza to, co zapisano.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy to cheruby. Podobieństwo jest wyraźne, ale Jan ani razu nie używa tego słowa, choć zna Tanach na wylot i mógłby go użyć. Nie wiemy też, czy są tożsame z istotami Ezechiela — różnice w liczbie twarzy i skrzydeł mówią raczej, że nie, a przynajmniej że nie w tej samej postaci.
Nie wiemy, co oznaczają cztery wyglądy. Lew, cielec, twarz ludzka i orzeł doczekały się dziesiątek objaśnień, w tym bardzo popularnego przypisania ich czterem Ewangeliom. Żadne z nich nie pochodzi z tekstu. Jan podaje wygląd i przechodzi dalej, nie sugerując, że coś to znaczy.
Nie wiemy, czym są oczy z przodu, z tyłu i wewnątrz, ani dlaczego jest ich tak wiele. Nie wiemy, czy cztery to liczba, czy sposób powiedzenia o pełni. Nie wiemy, kiedy powstały ani czy istnieje ich więcej. Nie wiemy wreszcie, czy wołanie trwa bez przerwy w takim sensie, w jakim rozumiemy czas. To jest opis widzenia, spisany przez człowieka, który patrzył — i wszystko, co wykracza poza to, co zdołał zapisać, pozostaje poza naszym zasięgiem.
Zobacz też: Tanach · Apostoł (szaliach) · Cheruby
